marjinalizm ta'limoti

DOCX 25 pages 44.5 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.5 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu. marjinalizm ta'limoti. reja: 1. marjinalizm. iqtisodiy ta'limotlarda neoklassik yo'nalishning shakllanishi. marjinalizmning umumiy ta'rifi. rivojlanish bosqichlari. 2. avstriya maktabi. k.menger, e.byom-baverk, f.vizer siyosiy iqtisod predmeti va metodlarining sub'ektiv-psixologik nuktai-nazardan talqin qilinishi. «sub'ektiv» va «ob'ektiv» boyliklar nazariyasi, protsent (foiz) va foyda manbaining psixologik nuktai nazardan tushuntirib berilishi. eng yuqori naf nazariyasining inglizcha varianti. u.jevons, l.valras. 3. kembrij maktabi yoki yangi klassik (neoklassik) yo'nalish. a.marshallning narxlar va daromadlar nazariyasi, neoklassik mikroiqtisodiyotning asosi, qisqa va uzoq davrlar, narxlar va ularni shakllantirish omillari to'g'risidagi ta'limot. «elastiklik koeffitsenti uslubi». 4. j.b.klarkning iqtisodiy ta'limoti. uning «boylik falsafasi» va «boylik taqsimoti» asarlaridagi iqtisodiy g'oyalar. «ishlab chiqarish omilarining eng yuqori unumdorligi to'g'risidagi qonuni». 5. iqtisodiy jarayonlarda vakt ahamiyatini hisobga olish. j.b.klarkning iqtisodiy qarashlari. «statika» va «dinamika»ning uslubiy (metodologik) kontseptsiyasi. ishlab chiqarish omillari eng yuqori unumdorligi nazariyasi. lozanna maktabi. eng yuqori naf va eng yuqori unumdorlik nazariyasining matematik jihatdan tahlili. l.valrasning umumiy iqtisodiy muvozanat modeli. ekonometrika. v.paretoning umumiy iqtisodiy …

2 / 25

nakam inqilobiy o'zgarish yuz berib aynan shu davrda evropaning bir nechta mamlakatlarida turlicha nazariy maktablar shakllandi. ushbu maktablar yaratgan iqtisodiy ta'limot fan da «marjinalizm» ta'limoti deb nomlanib xx asrning 30-yillarigacha o'z mavqeini saqlab turdi. marjinalizm fransuzcha marginal so'zidan olingan bo'lib «eng yuqori», (chegaraviy)degan ma'noni bildiradi. marjinalizm va uning rivojlanish davrini ikki bosqichga bo'lib o'rganish maqsadga muofiqdir. birinchi bosqich xix asrning 70-80-yillarini o'z ichiga olib iqtisodiy tahlilning dastlabki marjinalistik g'oyalarini mujassam qilgan dastlabki ilmiy asarlar yaratildi.(k.menger, u.jevons va l.valras asarlari). bu davrda asosiy kechib uni bu ko'rinishi inson psixalogik xususiyati, ya'ni uning hissiyoti va qabul qilishi asosida o'rganiladi. shuning uchun marjinalizmning bu bosqichini iqtisodiy ta'limotlardagi «sub'ektiv yo'nalish» deb ataldi. ikkinchi bosqich xix asrning 90-yillariga to'g'ri kelib, bu davrdan boshlab marjinalizm ko'pgina mamlakatlardamahur va asosiy ta'limotga aylandi. marjinalistlarning bu davrda erishgan asosiy yutug'lari sub'ektiv-psixologik yo'nalishdan vos kechib iqtisodiyotning asosiy maqsadi bu iqtisodiy hayotning doimiy borishini mavjud shart-sharoitlar asosida tushuntira bilish demakdir, dedilar. …

3 / 25

inchi darajali qilib qo'ydilar. keyinchalik neoklassiklar har ikkala jarayonni birgalikda o'rganib ancha mukammal ta'limot yaratdilar. ikkinchi. birinchi bosqich marjinalistlari sub'ektiv yo'nalish vakillari klassiklar singari sabab oqibatga asoslangan ilmiy tahlilni qo'llab ularning g'oyalarini ma'lum darajada takrorladilar. lekin birgina katta farq sub'ektiv maktab qo'llagan iste'mol va tovarlarning foydaliligi usuli ularni klassik maktab usulidan farqladi. o'z navbatida marjinalistlarning neoklassik yo'nalishi funksional ilmiy tadqiqotni maydonga tashlash bilan birga ishlab chiqarish va iste'molni yaxlit holda o'rganib meyoriy iqtisodiy o'lchamlarni taqsimot va ayirboshlash jarayonlariga ham tadbiq etdilar. uchinchi. marjinal inqilobning birinchi bosqichidan farq qilib, ikkinchi bosqichda funksional ilmiy uslub bilan birga iqtisodiy tahlilga iqtisodiy jarayonlarni matematik modellashtirish usuli ham olib kirildi. shu jumladan, har ikkala bosqich nazariyotchilari «erkin» raqobat yordamidagi iqtisodiy o'sishni haligacha avtomatik avishda qo'llab kelinmoqda degan fikrga keldilar. to'rtinchi. neoklassiklar iqtisodiy ta'limotlar tarixida alohida o'rin egallagan klassiklardan iqtisodiy liberalizm tamoyillariga sodiq qolishni meros qilish bilan birga tadqiqot mavzuini yanada kengaytirib, unda funksional tadqiqot usulidan …

4 / 25

lab chiqdilar. avstriya maktabining konsepsiyalari k.mengerning «siyosiy iqtisod asoslari» (1871), f.vizerning «xo'jalik boyligining kelib chiqishi va asosiy qonunlari to'g'risida» (1884), e.byom-baverkning «kapital va foyda» (1884-89), «xo'jalik ne'matlari boyligi nazariyasining asoslari» (1886), «k.marks nazariyasi va uning tanqidi» (1896) va boshqa asarlarida bayon etilgan, avstriya maktabining ta'limoti angliya, germaniya, aqsh va rossiyada hamda boshqa mamlakatlarda yoyildi. bu ta'limot iqtisodiyot fanining shundan keyingi rivojiga katta ta'sir o'tkazdi. avstriya maktabi iqtisodchilarining asarlarida avvalo siyosiy iqtisod predmeti, uning uslubiy negizlari va tadqiqot usuli to'g'risidagi ta'limot yanada kengaytirildi. menger va uning tarafdorlari ishlab chiqarish munosabatlarini, ishlab chiqarishning rivojini tartibga soluvchi iqtisodiy qonunlarni siyosiy iqtisod predmetiga kiritmas edilar. ularning konsepsiyasiga ko'ra siyosiy iqtisod xo'jalik sub'ekti tajribasining butun xilma- xilligi bilan uni idrok etishni o'rganishi lozim edi. byom-baverkning da'vo qilishicha, siyosiy iqtisod sub'ekt hislarida iqtisodiy hodisalarni izohlaydigan ildizlarni izlashi kerak. alohida xo'jalik tadqiqot ob'ekti qilib olinar va shu xo'jalik jamiyatning eng oddiy tipik elementi deb talqin qilinar edi. …

5 / 25

omillarini sub'ektiv idealistik tarzda izohladilar. xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning psixologiyasi bu jarayonning asosi deb hisobladilar. avstriya maktabining namoyandalari ijtimoiy ishlab chiqarish taraqqiyotining ob'ektiv xarakterini va unga xos qonunlarni inkor etib, xo'jalik turmushida iqtisodiyotni rivojlantirishda xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning faoliyatini belgilaydigan psixologik sabablar hal qiluvchi rol o'ynaydi, deb da'vo qildilar. iqtisodiy jarayonlarni mana shunday sub'ektiv-psixologik talqin etish avstriya maktabi metodologiyasining asosini tashkil qildi. avstriya maktabining nazariyotchilari siyosiy iqtisodni ishlab chiqarishni o'rganishdan «xalos» etib, iste'molni birinchi o'ringa qo'ydilar. ular individlarning moddiy ne'matlarni iste'mol qilishi xo'jalik faoliyatini tashkil etuvchi asosiy omil deb da'vo qilishdi. sub'ektivizm va individualizm mehnatning va ijtimoiy ishlab chiqarishning ishlab chiqarish munosabatlarining rolini hamda ijtimoiy ziddiyatlar va sinfiy kurashni inkor etishga hamda soxtalashtirishga asoslangan. bu qoidalarning tigi marksizmning ilmiy metodologiyasiga iqtisodiy ta'limotiga qarshi qaratilgan edi. qadriyat (qimmat) nazariyasi avstriya maktabining konsepsiyalarida markaziy o'rinni oldi. bu nazariya «eng yuqori foydalilik» nomini oldi. siyosiy iqtisodda qabul qilingan «tovar» va «qiymat» kategoriyalari ijtimoiy mazmundan mahrum …

6 / 25

lari ilmiy nazariyaning qiymat tovarlarning ob'ektiv xususiyati bo'lib, mana shu xususiyat bu tovarlarning ichki mazmunini belgilaydi, degan tub qoidasini rad etish orqali qiymat hosil bo'lishi jarayonini yangicha talqin etadilar. ular buni baho beruvchilik mulohazalariga va individlarning psixologiyasiga bog'liq bo'lgan sub'ektiv kategoriyaga aylantirib qo'ydilar. bu esa navbatdagi yangi nazariya edi, bu nazariyani yaratuvchilar qiymatni u hosil bo'ladigan sharoit va manbadan - ishlab chiqarish va mehnat sohasidan butunlay ajratib qo'ydilar. byom- baverkning hamma mulohazalari haqiqiy jarayonni oydinlashtiradigan, ushbu kategoriyada ifodalanadigan ishlab chiqarish munosabatlarini kengaytiradigan fikrlar asosiga qurilgan edi. «eng yuqori foydalilik» nazariyasi avstriya maktabi va boshqa iqtisodiyot konsepsiyalari uchun asos bo'ldi, bu konsepsiyalar esa kapitalizm sharoitida iqtisodiyotning ijtimoiy mazmunini kuchsizlantiruvchi, uning sinfiy xarakterini inkor etuvchi bir narsadir. byom- baverkning ta'biricha, qadriyat to'g'risidagi ta'limot daromadni taqsimlash, shu jumladan er rentasi, ish haqi, kapitaldan olinadigan foyda to'g'risidagi butun o'z doktrinasining markaziy bandidir. l.valrasning «sof iqtisodiy fan elementlari» (1874) asari iqtisodiyot bilimlari olamida matematikaning shaxdam …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm ta'limoti"

mavzu. marjinalizm ta'limoti. reja: 1. marjinalizm. iqtisodiy ta'limotlarda neoklassik yo'nalishning shakllanishi. marjinalizmning umumiy ta'rifi. rivojlanish bosqichlari. 2. avstriya maktabi. k.menger, e.byom-baverk, f.vizer siyosiy iqtisod predmeti va metodlarining sub'ektiv-psixologik nuktai-nazardan talqin qilinishi. «sub'ektiv» va «ob'ektiv» boyliklar nazariyasi, protsent (foiz) va foyda manbaining psixologik nuktai nazardan tushuntirib berilishi. eng yuqori naf nazariyasining inglizcha varianti. u.jevons, l.valras. 3. kembrij maktabi yoki yangi klassik (neoklassik) yo'nalish. a.marshallning narxlar va daromadlar nazariyasi, neoklassik mikroiqtisodiyotning asosi, qisqa va uzoq davrlar, narxlar va ularni shakllantirish omillari to'g'risidagi ta'limot. «elastiklik koeffitsenti uslubi». ...

This file contains 25 pages in DOCX format (44.5 KB). To download "marjinalizm ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm ta'limoti DOCX 25 pages Free download Telegram