marjinalizm ta'limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar

PPTX 16 pages 249.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 249.7 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

8-mavzu: marjinalizm ta’limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar 8-mavzu: marjinalizm ta’limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar 1. iqtisodiy ta’limotlarda marjinalizm va neoklassik yo‘nalishning shakllanishi va umumiy ta’rifi 2. avstriya maktabi: kmenger, f.vizer va e.byom-baverk 3. lozan maktabi vakillari xix asming 70-yillarida g‘arb siyosiy iqtisodda marjinalizm oqimi vujudga keldi. uning vakillari subyektiv-psixologik tahlilni iqtisodning yetakchi konsepsiyasi sifatida ta‘rifladilar. marjinalizm vakillari sifatida avstriya maktabi karl menger, fridrix fon vizer, byom-baverk, shvedsariya (lozan) maktabi leon valras, vilfredo paretto, angliya-amerika maktabi uilyam stenli jevons, alfred marshall va djon beyts klark g‘oyalari bilan qatnashdi. marjinalizm so‘zi fransuz tilidan marginal - chegaraviy, qo‘shimcha qiymat deb tarjima qilinadi. marjinalizm quyidagi xarakterli xususiyatlari bilan boshqa ta’limotlardan ajralib turadi: cheklangan resurslami ratsional taqsimotini iqtisodiy fan predmetiga aylantirish; tadqiqotlami mikromuhit darajasiga o‘tkazish, diqqatni firma va iste’molchi xatti-harakatiga qaratish; tadqiqotlarda subyektiv yondashuvni qo‘llash; matematik vositalar: chegaraviy ko‘rsatkich, differensial tahlil, optimal yechim izlash, grafik va chizmalardan foydalanish; qisqa muddatli davrga ega bo‘lgan statistik masalalami …

2 / 16

tahlil qilish xosdir. iqtisodiy hodisa va jarayonlar kishilarning psixologiyasi, subyektiv talqinga asoslanib tushuntirilib beriladi. masalan, klassiklar bo‘yicha, tovar qiymati kishilaming ongi va xohishiga bog‘liq bo‘lmagan obyektiv miqdor hisoblansa, marjinalistlar bo‘yicha, qiymat subyektiv talqin, istak, hissiyot bilan aniqlanadi. marjinalizmning asosiy kategoriyalari: me’yorli foydalilik, me’yorli unumdorlik, me’yorli xarajatlar va boshqalar. bu nazariya ishlab chiqarish xarajatlarini, talab, taklif, narx va boshqalarni subyektiv baho berish asosida tushuntiradi. bozor xo’jaligida ishlab chiqaruvchi tovar ishlab chiqarishda turli resurslardan har birining me‘yorli foydaliligiga baho bergan holda eng keraklisini tanlaydi. iste‘molchi o’zining cheklangan daromadlari orqali cheksiz ehtiyojlarini ko’proq qondiradigan qilib tovarlarni sotib olishga taqsimlaydi. demak, marjinalizm nazariyasi markazida o’z foydasini maksimallashtirishga intiluvchi firma (ishlab chiqaruvchi) va xarid qilingan ne‘matlardan maksimal naf olishga intiluvchi alohida iste‘molchi turadi. me’yorli foydalilik nazariyasi va buyumning subyektiv qimmati. asosiy e‘tibor ishlab chiqarish va taklifni o’rganishga qaratilgan klassik iqtisodiy nazariyadan farqli o’laroq, marjinalistlar eng avvalo, iste‘mol va talabni tahlil qildilar. shu bois, ular iqtisodiy …

3 / 16

uvdan ko’ra foydali emas, – deb yozadi a.smit, – lekin unga u-bu narsani sotib olish amri mahol… brilliant esa, aksincha, uni bevosita foydalanish nuqtayi nazaridan nihoyatda qimmati kam, ammo unga juda katta miqdordagi boshqa tovarlarni olish mumkin». marjinalistlarning aytishicha, haqiqatan ham havo yoki suvning umumiy foydaliligi brilliantning umumiy foydaliligidan tasavvur qilib bo’lmaydigan darajada ko’p. lekin havo va suvga qaraganda qimmatli toshlar ancha kamyob. shuning uchun uning qimmati ancha yuqori. «qimmat – bu narsalarning aynan cheklangan miqdorda bo’lishini taqozo etadi, qimmatning yo’qligi esa, ularning mo’l-ko’lligini taqozo etadi». qimmat esa buyumning umumiy foydaliligi bilan emas, balki «oxirgi birlik» foydaliligi bilan aniqlanadi – deb yozadi e.bem-baverk foydalilikka asoslangan bu nazariyaning boshlang’ich nuqtasi – ehtiyojlarning to’yinish qonuni (gossenning birinchi qonuni)ni bildiradi: inson ehtiyojining to’yinish darajasi oshib borishi bilan iste‘moldan bo’lgan qoniqish pasayib boradi yoki iste‘mol qilinadigan tovar miqdori ko’payib borishi bilan uning foydaliligi kamayib boradi. shunga muvofiq iste‘mol qilinadigan mazkur buyumning oxirgi qismining iste‘mol …

4 / 16

archa qoplar bir xil qiymatga ega. ammo ularni qariya uchun foydaliligi pasayib borish tartibida joylashtirsak, unda birinchi qopdagi bug’doy eng yuqori qiymatga ega: u qariyaning hayot kechirishi uchun zarur. qariya uchun oxirgi, to’tiqushlarni boqish uchun mo’ljallangan qop eng kam qiymatga ega. agar unga ayirboshlash taklif qilinsa (aytaylik, bir qop don boltaga) u aynan shu beshinchi qopning foydaliligiga qarab ish tutadi. karl menger avstriyalik karl menger (1840-1921)o'zining “siyosiy iqtisod asoslari” (1871) asari bilan birinchi maijinalistlar safidan joy oldi. u insonlaming ehtiyojlarini o'rganish orqali mahsulotga talabini qondirish yo'llarini, hamda ehtiyoj lami qondira oladigan mahsulotlami tahlil qila oldi. menger insonnning individual qiziqishini emas, balki uning buyumlarga munosabatini iqtisodiy kategoriya sifatida qaradi. qiymatlilik uning g'oyasida subyektiv, chunki ma’lum biror shaxs tomonidan ma’lum buyumning individual bahosi bu uning nafliligini anglashidir. bu inson ongidan tashqarida buyumning qimmatliligi yo’q bo'lsa ham, ammo u inson ongida qiymatga ega bo'ladi. buyum foydaliligini menger ikki ko‘rinishda aks ettirdi: birinchisi iqtisodiy …

5 / 16

ridrix fon vizer (1851-1926) “asosiy xo‘jalik qiymatliklari qonuniyatlari va kelib chiqishi” (1884), “tabiiy qiymatlik” (1889), “jamoa xo‘jaligining nazariyasi” (1914) asarlari orqali birinchilardan bo’lib “me’yoriy naflilik” iborasini ishlatdi. u, shuningdek, “tabiiy qimmatlik” tushunchani ham kiritib, tovar hajmi va jamiyat uchun naflilik munosabatlarini me’yoriy naflilik o’lchash iozimligini aytib o‘tadi. menger ketidan vizer ishlab chiqarish xarajatlarini subyektiv-psixologik yondashuv asosida tahlil qilib, ishlab chiqarish omillarini kelajakda yaratishi mumkin bo‘lgan iste’mol buyumni foydaliligini aniqlagan. u xarajatlaming subyektiv nazariyasiga tayanib, ishlab chiqarish omillarini foydalanishda inson uchun zarur bo‘lgan iqtisodiy resurs jarayoni kechishini aytadi. raqobat sharoitida ishlab chiqarish omillari shunday taqsimlanadiki, u jamiyat uchun zarur bo‘lgan tovarni yarata oladi deb hisoblagan. lozan maktabi vakillari iqtisodiy jarayonlami matematik tahlillar asosida tushuntirishgan. bu maktabning asoschisi shveytsariyalik leon valras (1834-1910) hisoblanadi. u o‘zining “sof siyosiy iqtisod elementlari, yoki jamoaviy boylik nazariyasi” (1874-1877) orqali marjinalizm g‘oyalarini olib chiqqan. valrasni o‘rganish predmeti bo‘lib iqtisodiy ayriboshlash va xo‘jalik subyektlari o‘rtasida boylikni taqsimlash bo‘ldi. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm ta'limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar"

8-mavzu: marjinalizm ta’limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar 8-mavzu: marjinalizm ta’limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar 1. iqtisodiy ta’limotlarda marjinalizm va neoklassik yo‘nalishning shakllanishi va umumiy ta’rifi 2. avstriya maktabi: kmenger, f.vizer va e.byom-baverk 3. lozan maktabi vakillari xix asming 70-yillarida g‘arb siyosiy iqtisodda marjinalizm oqimi vujudga keldi. uning vakillari subyektiv-psixologik tahlilni iqtisodning yetakchi konsepsiyasi sifatida ta‘rifladilar. marjinalizm vakillari sifatida avstriya maktabi karl menger, fridrix fon vizer, byom-baverk, shvedsariya (lozan) maktabi leon valras, vilfredo paretto, angliya-amerika maktabi uilyam stenli jevons, alfred marshall va djon beyts klark g‘oyalari bilan qatnashdi. marjinalizm so‘zi fransuz tilidan marginal -...

This file contains 16 pages in PPTX format (249.7 KB). To download "marjinalizm ta'limoti va neoklassik iqtisodiy maktablar", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm ta'limoti va neokla… PPTX 16 pages Free download Telegram