ekologik tizimlar. organizmni muhit bilan o’zaro ta’siri

DOCX 11 pages 60.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.5 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

ma’ruza. ekologik tizimlar. organizmni muhit bilan o’zaro ta’siri ma’ruza rejasi: 1. ekosistema to’g’risida tushuncha. ekosistemaning mahsuldorligi. a.tenslining «ekosistema» va v.n.sukachevning «biogeosenoz» tushunchalari to’g’risida. 2. ekosistemaning iyerarxik qatorlari. 3. ekosistemaning asosiy komponentlari. tirik organizmlar ekosistemaning asosiy qismi: avtotroflar, geterotroflar, produsentlar, konsumentlar, redusentlar. fizik muhit. biomlar. 4. oziq zanjiri va ekologik piramida to’g’risida tushuncha 5. tabiiy va sun’iy ekosistemalar tanch iboralari: ekosistema, biogeosenoz, birlamchi mahsulot, sof birlamchi mahsulot, ikkilamchi mahsulot, ekskrementlar, metobolizm, iyerarxiya, biom, produsent, konsument, redusent, oziqa zanjiri, ekologik piramida, tabiiy ekosistema, sun’iy ekosistema. 1. ekosistema to’g’risida tushuncha. ekosistemaning mahsuldorligi. a.tenslining «ekosistema» va v.n.sukachevning «biogeosenoz» tushunchalari to’g’risida bitta umumiy arealda yashaydigan har xil turlarning populyasiyalari ekologik jamoani tashkil etadi. tirik organizmlar boshqa organizmlar va o’lik tabiatning ta’sirida bo’lishi bilan birga o’z navbatida o’zlari ham ularga ta’sir ko’rsatadi. bir biri bilan va atrof muhit bilan o’zaro munosabatda bo’lgan organizmlarning populyasiyalari ekologik sistemalar (ekosistemalar) yoki biogeosenozlar deb ataladi. boshqacha qilib aytganda biogeosenoz – …

2 / 11

tuproq, iqlim sharoitlari, suv rejimi, o’sha joyda o’sib unadigan o’simlik va hayvonlar bir-biriga monand va o’zaro bog’langan bo’ladi. «ekosistema» atamasi birinchi marta 1935 yilda ingliz ekologi a.tensli tomonidan kiritilgan. keyinchalik 1940 yilda akademik v.n.s ukachev ekosistema tushunchasini biogeosenoz deb atashni taklif etdi. biogeosenoz tarkibiga odamdan tashqari hamma narsa kiradi. biogeosenoz taraqqiy etib va o’zgarib turadi. bu o’zgarishlar kishilar, muhit va hattoki uzoq kosmosning ham ta’siri ostida ro’y beradi. beogeosenozni o’rganish qishloq xo’jaligi va ayniqsa, o’rmon xo’jaligini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. ekosistemaning mahsuldorligi u yoki bu ekosistema orqali o’tadigan energiya oqimiga bog’liqdir. quyosh energiyasi ekosistemadagi dastlabki mahsulotlarni hosil qiluvchi biotik komponentlar tomonidan o’zlashtiriladi. dastlabki hosil qiluvchilar tomonidan organik modda sifatida to’playdigan energiya tezligi birlamchi mahsulot deb ataladi. bu eng muhim parametr bo’lib ekosistemadagi biomassa miqdori shunga bog’liq bo’ladi. ma’lumki, o’simliklarga tushadigan quyosh energiyasi har xil miqdorda bo’ladi. u ko’pincha geografik kenglikka, o’simliklar qoplamining taraqqiyot darajasiga bog’liq. o’simliklarga tushadigan quyosh energiyasining taxminan …

3 / 11

qilish organlari bo’lgan hayvonlar qoldiqlarni ekskrementlar (chiqindilar) sifatida tashqariga chiqarib tashlaydi. bu chiqindilar tarkibida ham ma’lum miqdorda energiya saqlanadi. hayvonlar ham, o’simliklar ham nafas olgan vaqtlarida energiyaning ma’lum bir qismini yo’qotadilar. nafas olish jarayonidan, ovqat hazm qilishdan hamda chiqindilardan qolgan energiya o’simlik va hayvonlarning o’sishi, ko’payishi va hayot faoliyatini ta’minlashga sarf bo’ladi. geterotrof organizmlar tomonidan tayyorlangan (to’plangan) organik moddalar miqdori ikkilamchi mahsulot deb ataladi. ovqat zanjirining har bir bo’limi (zvenosi)da bir qism energiya yo’qoladi. demak ovqat zanjirining uzunligi ko’pincha shu energiyaning yo’qolishi bilan chegaralanib turadi. o’simliklar tomonidan qabul qilinadigan yorug’lik energiyasi miqdorining dastlabki sof mahsulotga bo’lgan nisbati ancha kattadir. energiyaning keyingi bir-biriga berilishi (o’tishi) birlamchi o’tishga nisbatan ancha natijalidir. masalan, o’simliklardan o’txo’r hayvonlarga o’tadigan energiyaning o’rtacha effektivligi 10% ni tashkil qilgan holda, hayvonlardan hayvonlarga o’tadigan energiyaning effektivligi 20% bo’ladi. umuman, o’txo’r hayvonlarda yirtqichlarga qaraganda hazm qilish effektivligi past bo’ladi. buning sababi shuki, o’simliklarda ko’proq yog’ochlik va selyulloza bo’lib, hayvonlar organizmida …

4 / 11

konsumentlar aktiv faoliyati uchun qulay sharoitdir. biroq dengiz ekosistemalarida ham intensiv foydalanadigan yaylovlarda dastlabki mahsulotning yarmidan ko’pi yaylov oziqa zanjiriga qo’shilishi mumkin. detrit zanjirlari yaylov zanjirlariga qaraganda kamroq o’rganilgan. biroq energiya oqimi nuqtai nazaridan qaralganda ularning ahamiyati yaylov zanjiriga nisbatan ko’p bo’lsa ko’p, oz emas. agar ekosistema stabil (o’zgarmaydigan) bo’lsa, unda umumiy biomassaning hajmi ko’paymaydi. ya’ni yilning boshida qancha bo’lsa, oxirida ham shunchaligicha koladi. bu holatda birlamchi mahsulotda bo’lgan hamma energiya har xil trofik darajadagi organizmlardan o’tadi va natijada uning toza mahsuldorligi nolga teng bo’ladi. ko’pincha ekosistemalar o’zgarib turadi. masalan, yosh o’rmonlarda o’simliklar vegetasiya davrining oxiriga borib to’plangan energiyaning bir qismi o’simliklar biomassasining ortishiga olib keladi. o’simliklarda ommaviy vegetasiya boshlangan davrlar (bahor, yoz)da dastlabki mahsulot ko’p bo’ladi, ikkilamchi mahsulotning ortishi esa keyinroq kuzatiladi. ekosistemaga tushuvchi energiya oqimlaridan foydalanib, inson uchun kerak bo’lgan energiya va ovqat manbaini ko’paytirishda foydalanish mumkin. ilmiy analizlar yordamida o’simliklarni o’stirish agrotexnik qoidalarni takomillashtirib ularni mahsuldorligini oshirish …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik tizimlar. organizmni muhit bilan o’zaro ta’siri"

ma’ruza. ekologik tizimlar. organizmni muhit bilan o’zaro ta’siri ma’ruza rejasi: 1. ekosistema to’g’risida tushuncha. ekosistemaning mahsuldorligi. a.tenslining «ekosistema» va v.n.sukachevning «biogeosenoz» tushunchalari to’g’risida. 2. ekosistemaning iyerarxik qatorlari. 3. ekosistemaning asosiy komponentlari. tirik organizmlar ekosistemaning asosiy qismi: avtotroflar, geterotroflar, produsentlar, konsumentlar, redusentlar. fizik muhit. biomlar. 4. oziq zanjiri va ekologik piramida to’g’risida tushuncha 5. tabiiy va sun’iy ekosistemalar tanch iboralari: ekosistema, biogeosenoz, birlamchi mahsulot, sof birlamchi mahsulot, ikkilamchi mahsulot, ekskrementlar, metobolizm, iyerarxiya, biom, produsent, konsument, redusent, oziqa zanjiri, ekologik piramida, tabiiy ekosistema, sun’iy ekosistema...

This file contains 11 pages in DOCX format (60.5 KB). To download "ekologik tizimlar. organizmni muhit bilan o’zaro ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik tizimlar. organizmni m… DOCX 11 pages Free download Telegram