organizmning sensorsistemasi

PPT 71 стр. 7,2 МБ Бесплатная загрузка

71 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,2 МБ

Тип файла PPT

Страницы 71

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 71

powerpoint presentation mavzu: organizmning sensor sistemasi reja: organizm analizator sistemalarining umumiy fiziologiyasi. og'iz yoki oral analizatori xaqidagi tushuncha, oziqa moddalarni approbatsiyasidagi roli. ta'm bilish va xid bilish analizatorlari. stomatologiyada og'riqning fiziologik asoslari. bolalar sensor tizimining o'ziga xosligi. theme: touch system of an organism questions of a theme: the general physiology analyzer systems of an organism. concepts about the oral or oral analyzer, a role in approbation of food substances. flavouring and olfactory analyzers. physiological bases of a pain, value in stomatology. analizator – organizmning tashqi va ichki muhitlarini o'zgarishlarini qabul qilib va analiz qiluvchi markaziy va periferik tuzilmalarning majmui. tashqi sensor sistemalarining ahamiyati tashqi dunyoni bilishga imkon yaratish tashqi muhitga organizmni moslashishi bugungi kunda analizatorlar terminini o'rnida “sensor sistemalar termini” ishlatiladi. psixik faoliyatning bir shakli bo'lib – sezgi hisoblanadi. bu esa sezgi organlari orqali shakllanadi sezgi organlari – tashqi muxitning o'zgarishlarini qabul qilib, qisman analiz qiluvchi periferik tuzilmalar. sensor sistema …

2 / 71

ni o'zgartirish va o'tkazish informatsiyani kodlash signallarni detektorlash obrazlarni tanish sensitizatsiya – sensor tizimlarni sezuvchanligini oshishi (tiroksin miqdorini qonda oshishi, simpatik asabni qo'zg'alishi). innertsiyalik – ta'sirot boshlanishidan sezgini paydo bo'lishini kechikishi va ta'sirot to'xtagandan keyin davom etishi (ko'rish sezgisi uchun 0,1 s. va 0,05 s., “fi-fenomeni”). sensor tizimining asosiy xossalari adekvat ta'sirlovchiga yuqori sezgirlik adaptatsiyaga layoqati sensitizatsiya innertsiyalik sensor tizimlarning o'zaro dominantlik munosabati elementar birlamchi analizga layoqatligi retseptorlar klassifikatsiyasi: birlamchi sezuvchi retseptorlar – hid bilish, taktil, proprioretseptorlar. bu retseptorlarda ta'sirotni qabul qilib olish va nerv impulsiga o'zgartirish retseptorning o'zida – sezuvchi neyronida vujudga keladi. ikkilamchi sezuvchi retseptorlar – ta'm bilish, ko'rish, eshitish, vestibulyar. ta'sirot bilan birinchi sezuvchi neyron orasida yuqori ixtisoslashgan retseptor hujayra joylashgan. birinchi neyron retseptor hujayra orqali qo'zg'aladi. ta'sirotni qabul qilish muhitiga qarab (ekstro-, intero- va proprioretseptorlar) adekvat ta'sirlovchini tabiatiga qarab (mexano-, termo-, baro- va xemoretseptorlar) sezgi xarakteriga qarab (issiq, sovuq, og'riq, ko'rish, eshitish) retseptordan masofada bo'lgan ta'sirlovchini …

3 / 71

xshaydi. rp “bor yoki yo'q” qonuniga bo'ysunmaydi rp ta'sirot kuchiga bog'liq ketma – ket ta'sirotlar qo'shila oladi – summatsiyalanadi. rp nerv tolasi bo'ylab tarqalmaydi rp uzoq vaqt davom etadi δj – sezish kuchi; j – ta'sirot kuchi; k – konstanta. sezgi ta'sirot kuchining logorifmiga proportsional ravishda oshib boradi: s = a log ∙ j + b s - sezish kuchi; j - ta'sirot kuchi; a, b- konstanta. veber-fexner qonuni – ta'sirotning o'sishi sezilarli darajada bo'lishi uchun u ilgarigi ta'sirotdan muayyan qismga ortiqroq bo'lishi kerak. yuz-jag' soxasidagi organlardan mas ga boradigan informatsiya xarakteriga ko'ra 6 xil sezgi farqlanadi: ta'm, sovuq, issiq, taktil, og'riq, proprioretseptiv. yuz-jag' soxasidagi organlarning retseptorlari xar qanday faoliyatda yagona sensor tizim kompleks tuzilmasi bo'lib, bir vaqtda qo'zg'aladilar. og'iz bo'shlig'iga ovqat kirganda faqat og'iz bo'shlig'i shilliq qavatining xar xil retseptorlari qo'zg'almasdan parodont, chaynov mushaklari, chakka –pastki jag' retseptorlari xam qo'zg'aladi.tegishli sensor tizimning o'tkazuvchi bo'limlarida retseptorlarning xar hil qo'zg'aluvchanligi va …

4 / 71

en tolalarida tugaydilar. tomir-to'qima retseptorlari – bular qisman periodontni kologen tolalar tutami bilan, qisman qon tomirlari bilan zich aloqa qiladilar. koptokchasimon retseptorlar – kichkina uchustkada buralgan shaklga ega periodontning nerv retseptorlarini o'ziga xos bar'er sifatida ko'rishimiz mumkin. chakka- pastki jag' bo'g'imi bilan birga tishlarga va jag' suyaklariga juda katta yuklamalarning ta'sirini oldini oladi. bundan tashqari retseptorlar kuchli ta'sirlanishi natijasida xosil bo'lgan mo'l afferent oqim tish-jag' soxasi tizimi bilan bog'liq bo'lmagan organlar faoliyatiga– xazm qilish traktining ayrim bo'limlariga: endokrin bezlari, tomirlar tizimi va boshqalarga reflektor ta'sir qilishi mumkin. patologik jarayonga chalingan yuz-jag' soxasidagi organlardan impulsatsiya masning xar hil sathlarida kuchaygan patologik qo'zg'alishlar generatorini hosil bo'lish asosining sababi bo'lishi mumkin. xronik – uzoq vaqt davom etadigan og'riq odontogen sababli uch boshli nervning nevralgiyasida odamning psixik soxasiga masalan, maksimal depressiv xolatiga ta'sir qiladigan patologik jarayonlar bo'lishi mumkin. ta'm sezish analizatori ta'm sezish kurtaklari til so'rg'ichlarida, xalqumning yuqori devorida, yumshoq tanglayda, murtak bezlarida, epiglotisda …

5 / 71

– oshishi paragevziya – ta'm sezishni buzilib sezilishi disgevziya – ta'mli moddalarni nozik analizini buzilishi ta'm gallyutinatsiyalari ta'm agnoziyasi – sezadi lekin aytolmaydi. hid sezish analizatori periferik qismi yuqori burun yo'lining orqa qismida joylashgan. odamda retseptorlarning umumiy soni 10 mln ga yaqin, birlamchi sezuvchi retseptorlarga taaluqli ta'sir qiladigan hidli moddaning molekulasi retseptor membranasidagi oqsil shakliga mos kelsa, kontakt vujudga keladi, oqsil konfiguratsiyasi o'zgaradi, natriy kanallari ochiladi, membrana depolyarizatsiyalanadi, rp hosil bo'ladi. o'tkazuvchi yo'llar yordamida markaziy qismiga – noksimon bo'lakni oldingi qismiga – gippokampga xp etkaziladi. odam asosan 7 ta asosiy birlamchi hidlarni sezishga ega: kamforaga o'xshash gul muskat yalpiz efir chiriq o'tkir birlamchi hidlar aralashishi natijasida boshqa hid sezgilari paydo bo'ladi. hid sezishi bog'liq: hidli moddalarning kimyoviy strukturasiga havodagi kontsentratsiyasiga burundan o'tish tezligiga retseptorlarning funktsional holatiga hid sezishning buzilishlari gipoosmiya – pasayishi giperosmiya – oshishi anosmiya – yo'qolishi parosmiya – noto'g'ri sezilishi hid agnoziyasi gallyutinatsiyalar 4.1. ixtisoslashgan birlamchi va ikkilamchi …

6 / 71

q-atvorni shakllanishi. manfiy emotsiyalar – limbik struktura, retikulyar formatsiya, gipotalamusning manfiy emotsiogen soxalari qo'zg'alishlari asosida shakllanadi, og'riq afferentatsiyasi bilan birgalikda organizmning vegetativ reaktsiyalarini, gumoral va metabolitik jarayonlarining o'zgarishiga olib keladi. xotira mexanizmlarining aktivatsiyasi – tajriba asosida og'riq sezgisini bartaraf etishga yo'naltirilgan (zararli faktordan o'zini chetga tortish yoki uning ta'sirini kamaytirish, jaroxatni davolash tajribasidan foydalanish). organizmning og'riqqa bu xamma komponentlar reaktsiyalarini yuzaga chiqarishni ifodalanishi jaroxatni xarakteri va darajasi, uning joylashishi organizm xolatiga bog'liq. og'riq retseptorlari qo'zg'alish mexanizmlariga qarab bo'linadi mexanonotsitseptorlarga xemonotsitseptorlarga mexanonotsitseptorlar terida, fastsiyalarda, paylarda, shilliq qavatlarda joylashgan aδ asab tolalarining erkin nerv oxirlari qo'zg'alishning o'tish tezligi 4 – 30 m/s retseptorlar membranasi sezgir: shikastlanishga, deformatsiyaga xemonotsitseptorlar terida, shilliq qavatlarda, ichki organlarda, tomirlar devorida joylashgan s tipdagi asab tolalarining erkin oxirlari qo'zg'alishning o'tish tezligi 0,4 – 2m/s bu retseptorlarning spetsifik qo'zg'atuvchilari – kimyoviy moddalar (algogenlar), ular oksidlanish jarayonini buzadilar. algogenlar tiplari to'qima (serotonin, gistamin, atsetilxolin va b.q) plazma (bradikinin, kallidin, prostaglandinlar) …

7 / 71

eflekslari: mushak tonusini oshishi a/b ning oshishi yurak urish chastotasini oshishi siydik ajralishining tormozlanishi mit ning motorikasini va xazm sekretsiyasini kamayishi ter ajralishining kuchayishi glikogenning parchalanishini kuchayishi qonda qand miqdorini oshishi qorachiqni kengayishi adrenalin, kortikosteroidlar, gipofiz orqa bo'lagi gormonlarining sintezini oshishi ichki a'zolar muskul til burun teri quloq ko'z afferent strukturalar efferent strukturalar yarimsharlar po'stlog'i mahsus po'stlog'osti tuzilmalari retikulyar formatsiya yarimsharlar po'stlog'i mahsus po'stlog'osti tuzilmalari retikulyar formatsiya teskari aloqa teskari aloqa nutqning motor markazi kinestetik sezuvchanlik markazlari ko'rish markazi eshitish markazi tovon barmoq tana kaft qo'l barmoqlar burun lablar tishlar halqum tovon tizza tana tirsak kaft barmoqlar bo'yin yuz lablar jag' til stomatologiyada og'riqning fiziologik asoslari. tish pulpasining, til va periodont retseptorlaridan, og'izning shilliq qavati notsitseptorlaridan qo'zg'alish a va s tipdagi asab tolalari orqali o'tkaziladi sezuvchi neyronlar uch boshli asab ganliylarida joylashgan og'riq patologik jarayonlar (pulpitlar, periodontitlar) natijasida paydo bo'ladi og'riq asosan kasalangan tish soxasida paydo bo'ladi, lekin jag'ning qo'shni …

8 / 71

yatsiyasini miya po'stlog'i qabul qilish xisobiga . dental xususan intensiv og'riq uchun miya po'stlog'ida va bosh miyaning boshqa tuzilmalarida keng tarqalish (irradiatsiya) xos, bu esa og'riq joyini aniqlashni qiyinlashtiradi va uzoq davom etadigan og'riqlarni shakillanishiga olib keladi. ayrim paytlarda odontogen trigeminal nevralgiyani paydo bo'lishiga olib keladi dental og'riqning xususiyatlari bog'liq: uch boshli nervning spinal yadro neyronlariga birlamchi dental afferentlarini ipsi va kollateral proektsiyalari. trigeminal strukturalarining o'zaro ustun aloqalari. retikulyar formatsiya yadrolariga dental afferentlarni birlamchi proektsiyalari ipsi va kontralateral trigeminotalamik traktlarni mavjudligi po'stloq dental soxalarining neyronlarida xar xil tishlarning afferentlardan signallarni konvergensiyasi po'stloq dental soxalarining neyronlari atrofidagi to'qimalardan keladigan og'riq signallari konvergensiyasi. . bir qator vaqtlarda dental og'riqlar faqat patologik jarayon xosil bo'lish joyida (masalan jaroxatlangan tishda yoki paradontda bo'lmasdan yuz, bosh va bo'yindan juda uzoq joylarda ham xosil bo'lishi mumkin(aks ettirilgan og'riq)). ayrim paytlarda tish olib tashlangandan keyin tish olingan joyda yoki uning funktsiyalangan sohasida fantom og'riqlar xosil bo'lishi mumkin. …

9 / 71

-jag' soxasining ma'lum soxasiga notsitseptivdan qo'zg'alishni o'tkazuvchi tolalarini bloklash. umumiy anesteziya – ingalyatsion narkoz va analgetiklarni qo'llash usuli. notsitseptiv sistemaning aktivligini pasaytiruvchi usullarga kiradi: elektroanalgeziya – doimiy tok notsitseptivlariga ta'siri natijasida uzoq vaqt davom etuvchi polyarizatsiya xosil bo'ladi va u qo'zg'alishni xosil bo'lishiga va tarqalishiga to'sqinlik qiladi. . audioanalgeziya usuli – po'stloqning eshitish soxasi va koxlear yadrolarni qo'zg'alishini trigeminal kompleks yadrolarini kaudal bo'limlari yadrolarini notseptiv neyronlarini tormozlanishiga asoslangan. bu qo'zg'alishlar quloqqa oq shovqin deb nomlanadigan odam qulog'i qabul qiladigan butun tovush diapazonining bir xil ifodalangan chastotalik tovush signallarining aralashmasi. antinotsitseptiv tuzilmaga ta'sir. og'riqsizlantirishning antinotsitseptiv aktivligini oshirish yo'li bilan amalga oshirish mumkin. bir qator farmakologik vositalar miyaning oliy qismlariga boradigan impulslar oqimini qaytarish yo'li bilan antinotsitseptiv tizimga ta'sir etadi. dental og'riqning nazorat qilish darajalari 1. o'rta va o'zunchoq miya strukturalari 2. limbik tizim strukturalari (gipotalamus va bodomsimon tana yadrolari) 3. oliy daraja – miya po'stlog'ining somatosensor tizimi analizatorlarning tekshirish usullari: klinik …

10 / 71

gi 0,9 – 1,1 ga teng. 18 yoshdan 50 – 60 yoshgacha o'zgarmaydi. bolalarning ko'rish maydoni torroq chaqaloqlar 6 oyda ranglarni ajratadilar, ammo hamma ranglarni ajratish qobiliyati 3 yoshda rivojlanadi yangi tug'ilgan chaqaloqning eshitish o'tkirligi pastroq. bolaning eshitish apparati 32000 gts gacha bo'lgan tonlar chastotasini qabul qiladi. (katta odam 16 gts dan 20 000 gts gacha) teri analizatorining barcha turlari tug'ilgandan so'ng ishlaydi, lekin sezgirligi katta odamga nisbatan past. taktil sezgirlik tug'ilish paytidan to 17 – 20 yoshgacha oshib boradi keyin pasayib boradi sovuqni sezadigan retseptorlarini soni issiqnikiga nisbatan 10 marta ko'p. sovushga sezgirlik yuqori. og'riq sezgisining bo'sag'asi yuqori katta odamnikiga nisbatan yangi tug'ilgan chaqaloqlar shirin, achchiq, sho'r, nordon ta'mlarni ajratadilar, shirin moddalar emish refleksini chaqiradilar. qolganlari manfiy reaktsiyalarga olib keladilar (ko'zni yumish, og'izni burash, lablarni va tilni bo'rtirish) resume: after listening to lectures, students should: - have an idea of the analyzer systems of the body, their structure, meaning, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 71 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "organizmning sensorsistemasi"

powerpoint presentation mavzu: organizmning sensor sistemasi reja: organizm analizator sistemalarining umumiy fiziologiyasi. og'iz yoki oral analizatori xaqidagi tushuncha, oziqa moddalarni approbatsiyasidagi roli. ta'm bilish va xid bilish analizatorlari. stomatologiyada og'riqning fiziologik asoslari. bolalar sensor tizimining o'ziga xosligi. theme: touch system of an organism questions of a theme: the general physiology analyzer systems of an organism. concepts about the oral or oral analyzer, a role in approbation of food substances. flavouring and olfactory analyzers. physiological bases of a pain, value in stomatology. analizator – organizmning tashqi va ichki muhitlarini o'zgarishlarini qabul qilib va analiz qiluvchi markaziy va periferik tuzilmalarning majmui. tashqi sensor sistema...

Этот файл содержит 71 стр. в формате PPT (7,2 МБ). Чтобы скачать "organizmning sensorsistemasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: organizmning sensorsistemasi PPT 71 стр. Бесплатная загрузка Telegram