nutq madaniyati haqida ta'limot

PPTX 29 pages 191.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 191.9 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu: o’qituvchi nutq madaniyatining o’rganilish tarixidan. (qadim yunonistonda notiqlik san’ati). reja 1. yunonistonda notiqlik san’ati taraqqiyoti va uning sabablari. 2. notiqlik san’ati va aristotel ijodi. 3. mark tulliy sitseron - mashhur notiq va nazariyotchi olim. 4. demosfen - beqiyos notiq, otashin vatanparvar. mavzu: o‘qituvchi nutq madaniyatining o’rganilish tarixidan. (qadim yunonistonda notiqlik san’ati). reja 1. yunonistonda notiqlik san’ati taraqqiyoti va uning sabablari. 2. notiqlik san’ati va aristotel ijodi. 3. mark tulliy sitseron - mashhur notiq va nazariyotchi olim. 4. demosfen - beqiyos notiq, otashin vatanparvar. nutq madaniyati haqidagi ta'limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo'lsa ham, unga qadar misrda, assuriyada, vavilon va hindiston kabi mamlakatlarda paydo bo'lganligi notiqlik san'ati tajribasidan ma'lum. ushbu davrlarda jamiyatning rivojlanishi, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi notiqlikni san'at darajasiga ko'tardi. chunki u paytlarda davlat arboblarining obro' - e'tibori va yuqori lavozimlarga ko'tarilishi, ularning notiqlik mahoratiga ham bog'liq bo'lgan. sitseron demosfen aristotel qadimgi yunon san’ati va falsafasining …

2 / 29

ylasuf platon akademiyasida tahsil oladi. 342-yilda podshoh filippning taklifi bilan makedoniyaga qaytib, aleksandrga murabbiylik qila boshlaydi. aleksandr makedonskiy hukmronlik taxtiga o‘tirgach, o‘z ustozi va do‘stiga atab haykal barpo ettiradi. bu haykalning poyida shunday yozuvlar bor edi: “aleksandr ushbu yodgorlikni nikomaxning o‘g‘li, buyuk donishmand va avliyo aristotel xotirasiga o‘rnatdi”. aristotel aleksandr taxtga chiqqach, yana afinaga qaytib bu yerda “litsey” nomi bilan shuhrat qozongan falsafa maktabini ochadi va katta kutubxona tashkil etadi. shu davrda yunonistonda chiroyli so‘zlashga qiziqish kuchayib ketgan, natijada qator notiqlik maktablari ochilgan edi. bu maktablarda so‘z san’ati ustalari - notiqlar yetishtirib chiqarilardi. keyinchalik maz- mundor va ta’sirchan so‘zlash haqida maxsus qo’llanmalar maydonga keladi. shunday asarlardan biri aristotelning “ritorika” nomli kitobidir. buyuk olim uni miloddan avvalgi 330 yillarda yozgan. aristotelning ushbu asarigacha ham anaksimen, lampsak kabi faylasuflar “ritorika” nomli qo‘llanmalar yaratgan edilar. aristotelning “ritorika”si notiqlik san’atining nazariy asoslarini yanada boyitdi. “ritorika” uch kitobdan tashkil topgan bo‘lib, asarining birinchi va ikkinchi …

3 / 29

2.nutq matnini mantiqan va mazmunan to‘g‘ri rejalashtirish. 3.matnni to‘liq eslab qolish. 4.matnni so‘z yordamida to‘g‘ri aks ettirish. 5.nutq matnidagi so‘zlami to‘g‘ri talaffuz qilish. notiqlik san’atining buyuk namoyandasi mark tulliy sitseron ham ushbu beshta qoidaga alohida e’tibor beradi va o‘z asarlarida aristotel qarashlarini yanada rivojlantiradi: “notiqning barcha kuch va qobiliyatlari ushbu besh vazifani bajarishga xizmat qiladi; -birinchidan, u o‘z nutqi uchun mazmun topishi zarur; -ikkinchidan, topilgan ma’lumotlami tartib bilan joylashtirishi; uchinchidan, bularning hammasini so‘z bilan o‘rashi va bezashi, kerak; to‘rtinchidan, nutqni xotirada mustahkamlab qo‘yish; beshinchidan, uni munosib ravishda va xush keladigan qilib so‘zlashdir”,-deydi sitseron o‘zining “notiqlik haqida” deb nomlangan asarida mark tulliy sitseron jahon madaniyati tarixida o‘chmas iz qoldirgan buyuk siymolardan biridir. u miloddan avvalgi 106 yilda rimdan uzoq bo’lmagan arpina shahrida badavlat oilada dunyoga keladi. sitseronning onasi gelviya xonim bo‘lg‘usi mashhur notiqning yoshligidayoq vafot etgan edi. otasi mark tulliy suvoriylar toifasidan bo‘lib, ko‘p vaqtini adabiyot bilan shug‘ullanish va bolalar tarbiyasiga …

4 / 29

n olti yoshga kirganida mashhur huquqshunos kvint mutsiy ssevoladan saboq oladi. ma’lumotlarga qaraganda, o‘sha paytlarda sitseron bir oz muddat harbiy yurishlarda ham qatnashgan. xullas, sitseronning yoshlik davri juda samarali va sermazmun o‘tadi. sitseron 25 yoshida birinchi marta sudda xalq oldida nutq so‘zlaydi. u avval grajdanlik, so‘ngra jinoiy ish jarayoni bo‘yicha gapiradi. biroq uning bu nutqiga davlat boshliqlaridan sull hamda kott ismli notiqlar qarshi chiqadi. shundan keyin u ritorika va falsafa fanlaridan mukammalroq nazariy bilim olish uchun afinaga jo‘nab ketadi, so‘ng kichik osiyoning bir qancha shaharlarini kezib chiqadi. ikki yil davomida sitseron yana, o‘qishni davom ettiradi: mashhur olimlar, notiqlar bilan uchrashadi va suhbatlarda qatnashadi. mana shunday izlanishlar davomida u nutq so‘zlashda yangi usullar qidiradi. nihoyat osiyo va attika usullari omuxtasidan iborat bo‘lgan o‘ziga xos bir uslub kashf etadi. sitseron o‘z zamonasining ko‘pchilik so‘z ustalari kabi o‘z faoliyatining dastlabki davrlaridanoq nutqda uslubning chiroyliligi, ibora va ifodalaring jozibador bo’lishiga alohida e’tibor beradi. sitseron …

5 / 29

ron bir ovozdan pretorlikka saylanadi. shu tariqa sitseron tengsiz notiq va donishmand faylasuf, siyosiy arbob sifatida birma-bir shuhrat pillapoyalaridan ko‘tarilib boradi. o‘z davrining fozil va ma’rifatparvar kishilaridan biri bo‘lgan sitseron zamondoshlarining ongini oshirish, ularni ilm-fan, falsafa va madaniyat samaralaridan bahramand qilish masalasiga katta e’tibor beradi va bu ishni o‘zining muhim burchi deb tushunadi. sitseron nutq nazariyasi ustida tinimsiz ijod qildi. mashaqqatli mehnati natijasida uch kitobdan iborat “notiqlik haqida” nomli asari yaratiladi. ushbu kitobni muallif o‘z ukasi zobit hamda shoir kvint tulliy sitseronga bag‘ishlagan. qadim zamonlarda dialog-suhbat tarzida yozilgan asarlar mavjud bo‘lib, ular, asosan, ikki xil ko‘rinishda bo‘lgan. ulardan biri platon uslubi bo‘lib, ushbu uslubda gaplar, asosan, qisqa-qisqa va unda suhbatdoshlardan biri boshqasini muammoni to‘g‘ri hal qilishga yo‘naltiradi. ikkinchisi - aristotel uslubi: unda suhbat qatnashchilari navbat bilan o‘z fikrlarini bildiradilar va nutqlar o‘zaro uzviy bog‘lanadi. sitseron dialoglari aristotel uslubida yozilgan va unda suhbatdoshlar keng ko‘lamli va uzun nutqlar so‘zlaydi. asarda bayon …

6 / 29

asa, inson tabiatiga xos umumiy xususiyatlami bilmasa va har bir kishini goh bezovta qiladigan, goh tinchlantiradigan sabablari tushunmasa hech qachon o‘z maqsadiga erisha olmaydi. “notiq” asarida muallifning ta’kidlashicha, har qanday notiqning ko‘zda tutgan asosiy maqsadi - tinglovchining zavqini uyg‘otib, o‘ziga moyil qilishdan iboratdir. notiq sharoitga qarab, mavjud uslublarning hammasidan o‘z o‘mida foydalanishi zarur. sitseron bu fikrni davom ettirib, kimki jo‘n narsalar haqida o‘rta darajada, ulug‘ hodisalar haqida esa zavq-shavq bilan gapirsa, shu odam so‘z san’atining chinakam ustasi bo‘lishini alohida ta’kidlaydi. sitseron o‘zining har bir nutqida faqatgina nutqning mazmundorligiga, jumlalarning to’g‘riligiga e’tibor berish bilan kifoyalanmasdan, balki tilning ohangdor bo‘lishiga ham katta ahamiyat bergan. sitseron “notiq” asarini yozib tugallagach,mashhur so‘z ustasi demosfenning ktesifontni himoya qilib va esxilning ktesifontni qoralab so‘zlagan “gulchambar haqida” nomli mashhur nutqlarini tarjima qiladi va unga “notiqlarning eng yaxshilari” sarlavhali so‘zboshi yozadi. ushbu tarjima saqlanib qolmagan, lekin so‘zboshi bizgacha yetib kelgan. shuni ham ta’kidlash lozimki, sitseronning ko‘plab falsafiy asarlari …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati haqida ta'limot"

mavzu: o’qituvchi nutq madaniyatining o’rganilish tarixidan. (qadim yunonistonda notiqlik san’ati). reja 1. yunonistonda notiqlik san’ati taraqqiyoti va uning sabablari. 2. notiqlik san’ati va aristotel ijodi. 3. mark tulliy sitseron - mashhur notiq va nazariyotchi olim. 4. demosfen - beqiyos notiq, otashin vatanparvar. mavzu: o‘qituvchi nutq madaniyatining o’rganilish tarixidan. (qadim yunonistonda notiqlik san’ati). reja 1. yunonistonda notiqlik san’ati taraqqiyoti va uning sabablari. 2. notiqlik san’ati va aristotel ijodi. 3. mark tulliy sitseron - mashhur notiq va nazariyotchi olim. 4. demosfen - beqiyos notiq, otashin vatanparvar. nutq madaniyati haqidagi ta'limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo'lsa ham, unga qadar misrda, assuriyada, vavilon va hindiston kabi mamlakatlarda payd...

This file contains 29 pages in PPTX format (191.9 KB). To download "nutq madaniyati haqida ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati haqida ta'limot PPTX 29 pages Free download Telegram