badiiy o’qish asoslari fanining maqsad va vazifalari

DOC 8 pages 60.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

i. ma’ruza mashg‘ulotlari materiallari 1-ma’ruza: badiiy o’qish asoslari fanining maqsad va vazifalari (2 soat) reja: 1. badiiy o’qish san’atining shakllanishida xalq og‘zaki ijodining roli. 2. mutolaa madaniyati va badiiy nutq san’atini egallashning asosiy vositalari. 3. badiiy o`qish va nutq madaniyati fanining maqsad va vazifasi. 4. badiiy o`qish va nutq madaniyatining amaliy ahamiyati. badiiy adabiyotning yuzaga kelish tarixi qanchalik qadimiy bo‘lsa, ifodali o‘qish tarixi ham shu qadar uzoq zamonlarga borib taqaladi. mazmundor va ifodali nutq hamma davrlarda ham kishilarni o‘ziga jalb etib ijtimoiy hayotda alohida o‘rin egallab kelgan. ifodali o‘qish, avvalo, xalq san’atidir. chunki badiiy adabiyot dastavval xalq og‘zaki ijodi shaklida paydo bo‘lgan. xalq yaratgan asarlarning keng tarqalishida esa og'zaki ijrochilik san’ati muhim ahamiyat kasb etgan. qo‘shiq, ertak, doston, qissa kabi og‘zaki adabiyot namunalarini yaratgan xalq namoyandasi (ertakchi, qissaxon, baxshi) bir paytning o‘zida ham ijodkor, ham ijrochi edi. binobarin, asrlar davomida yaratilgan afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, qo'shiq va dostonlar, …

2 / 8

tik ta’sir kuchi ifodali o‘qish jarayonida yanada yorqinroq namoyon bo‘ladi. ifodali o‘qish, ayniqsa, asarning g‘oyaviy mazmunini chuqur tushunishda, badiiy xususiyatlarini aniqlashda katta ahamiyatga ega. badiiy asarlarni ifodali o‘qish inson ongi va hissiyotiga ta’sir etib, axloqiy-estetik tuyg‘ularini shakllantirishga, ma’naviy olarnini boyitishga xizmat qiladi. to‘g‘ri, g‘oyaviy-badiiy jihatdan mukammal yaratilgan har qanday asar og‘zaki ifodali nutqsiz, ovoz chiqarmasdan mustaqil o‘qilganda ham o‘zining axloqiy-estetik jihatdan ta’sir kuchini yo‘qotmaydi, insonni tarbiyalash vazifasi kamayib qolmaydi. lekin ifodali o‘qish jarayonidagi maftunkor ohang, xilma-xil ovoz tovlanishlari, jozibador intonatsiya kabi vositalar badiiy asarning emotsional ta’sir kuchini yanada oshiradi, eshituvchiga beqiyos zavq-shavq bag‘ishlaydi. shuni alohida ta’kidlash lozimki, so‘z san’ati bilan shug‘ullanuvchi kishilar, ayniqsa, inson ta’lim-tarbiyasi uchun mas’ul bo‘lgan muallimlar notiqlik san’atini, ifodali nutq mahoratini puxta egallagan bolishlari zarur. holbuki, o‘qituvchining butun siymosi-xatti-harakatlaridan tortib, gapirish uslubigacha yosh va tajribasiz, taqlidchan o‘quvchi uchun jonli namuna hisoblanadi. “...kishining martabasini so‘zi bila bilurlar, ammo so‘zning martabasini kishi bila bilmaslar, chunki har kishining ahvoli o‘z …

3 / 8

i tajvid” jonli nutq asoslarini o‘rgatuvchi “ilmi kalom”, ilmiy va adabiy bahsni o‘rgatuvchi “ilmi munozara” kabi fanlar o‘qitilgan. natijada maxsus bilim olgan har bir savodli kishi ayni paytda ifodali o‘qish asoslarini egallagan so‘z ustasi ham bolib yetishgan. shu boisdan ham, o‘tmishda badiiy so‘z ijrochiligining dostonxonlik, qissaxonlik, g‘azalxonlik kabi turlari keng tarqalgan. o‘qimishli kishilar tomonidan o‘tkazilgan she’rxonlik anjumanlarida so‘z san’atining yuksak namunalari og‘zaki ijro - ifodali o‘qish vositasida chuqur tahlil qilingan. ifodali gapirish yoxud ifodali o‘qish shunchaki o‘z-o‘zidan shakllanib qoladigan oson jarayon emas. buning uchun, dastaval, insonning o‘zida tug‘ma iqtidor, qobiliyat bolishi lozim. afsuski, hamma ham ifodali nutq so‘zlash qobiliyatiga ega bolavermaydi. lekin har bir kishi o‘z nutqi ustida muntazam ishlashi, to‘xtovsiz mashqlar qilishi natijasida ifodali nutq qobiliyatini shakllantirishi mumkin. bunga mashhur notiq demosfenning ibratli hayot yo‘li va faoliyati yorqin misol bo‘la oladi. hatto ba’zi tovushlarni to‘g‘ri talaffuz qilishga qiynaladigan, ko‘pchilik oldida o‘zini erkin tuta olmaydigan demosfen keyinchalik, tinimsiz mehnat va …

4 / 8

siyatlarini chuqur o‘rganish orqaligina, ifodali o‘qishda ma’lum natijalarga erishish mumkin. xo‘sh, ifodali nutqni o‘rganish uchun nimalarga e’tibor berish kerak? ifodali o‘qish o‘zi nima? sodda qilib aytganda, “ifodali o‘qish adabiy asarni tushunarli va ta’sirchan o‘qish demakdir. bu o‘qish san’ati yod olingan matnni ifodali o‘qishni ham o‘z ichiga oladi. ifodali o‘qishda fikrlarniyanada silliq, aniq, go‘zal shaklda talqin etish uchun emotsional vositalardan unumli foydalaniladi. ifodali o‘qishning badiiy emotsional bo‘lishi uchun o ‘quvchi-ijrochi asar mazmuni, g‘oyaviy-badiiy jihatlari haqida tasavvurga ega bo‘lishi lozim”. ifodali o‘qishning o‘ziga xos xususiyati shundaki, u insonda tuyg‘u va kayfiyatlar hosil qiladi, aniqrog‘i, voqelikning his-tuyg‘uli qiyofasini yaratadi. ifodali o‘qish jarayonida asar voqealari “jonlanadi”, qahramonlar “tilga kiradi”. o‘quvchi bir vaqtning o‘zida ham muallif, ham qiyofa (obraz) yaratuvchi, ham ijrochi sifatida namoyon bo‘ladi. demak, ifodali o‘quvchi ma’lum darajada aktyorlik san’atidan ham xabardor bo‘lishi lozim. ifodali nutq san’atini o‘rganishning muhim vositalardan biri badiiy asarlarni ko‘proq mutolaa qilishdir. asarning mazmun-mohiyati, qahramonlar xarakter xususiyati, maqsad va …

5 / 8

sh mo‘jizaning nima ekanligini anglashga o‘rgatadi, yovuzlikka nafrat, ezgulikka muhabbat tuyg‘ularini uyg‘otadi va, shu tariqa, inson ma’naviy olarnini go‘zallashtiradi. mana shu vazifalarni ado etishda ifodali o‘qish san’ati badiiy adabiyotning eng yaqin ko‘makchisi hisoblanadi. zero, badiiy asardagi nafosat va go‘zallikni chuqur his qilish va shu orqali axloqiy-estetik tuyg‘ularni shakllantirish ifodali o‘qish va mutolaa madaniyati fanining asosiy vazifasidir. adabiyotning barcha tur va janrlaridagi badiiy asarlar ifodali o‘qish va mutolaa madaniyati fanining o‘rganish ob’ekti bo‘lib xizmat qiladi. ifodali o‘qish deganda, faqat lirik turga mansub asarlargina emas, balki nasriy va dramatik turdagi asarlarni o‘qish ham nazarda tutiladi. badiiy asarlarni ifodali o‘qish ijrochidan alohida iqtidor va mahoratni talab qiladi. zero, adabiy asarning badiiy xususiyatlari, unda ilgari surilgan g‘oyalar, muallif dunyoqarashi kabi muhim masalalarni aniqlashda ifodali o‘qish alohida ahamiyat kasb etadi. ifodali o‘qish mohiyatan kishining his-tuyg‘ulariga ta’sir ko‘rsatishga qodir bo‘lgan muhim jarayon hisoblanadi. badiiy adabiyot insonning ehtiroslar va tuyg‘ular olarniga ta’sir qilib uni yig’latadi, kuldiradi, o‘ylashga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy o’qish asoslari fanining maqsad va vazifalari"

i. ma’ruza mashg‘ulotlari materiallari 1-ma’ruza: badiiy o’qish asoslari fanining maqsad va vazifalari (2 soat) reja: 1. badiiy o’qish san’atining shakllanishida xalq og‘zaki ijodining roli. 2. mutolaa madaniyati va badiiy nutq san’atini egallashning asosiy vositalari. 3. badiiy o`qish va nutq madaniyati fanining maqsad va vazifasi. 4. badiiy o`qish va nutq madaniyatining amaliy ahamiyati. badiiy adabiyotning yuzaga kelish tarixi qanchalik qadimiy bo‘lsa, ifodali o‘qish tarixi ham shu qadar uzoq zamonlarga borib taqaladi. mazmundor va ifodali nutq hamma davrlarda ham kishilarni o‘ziga jalb etib ijtimoiy hayotda alohida o‘rin egallab kelgan. ifodali o‘qish, avvalo, xalq san’atidir. chunki badiiy adabiyot dastavval xalq og‘zaki ijodi shaklida paydo bo‘lgan. xalq yaratgan asarlarning keng tar...

This file contains 8 pages in DOC format (60.0 KB). To download "badiiy o’qish asoslari fanining maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy o’qish asoslari fanining… DOC 8 pages Free download Telegram