notiqlik sa‘nati tarixi

DOCX 16 pages 55.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.8 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

g‘arb olimlari nutq madaniyati va notqilik to‘g‘risida mavzu rejasi: 1. qadimgi yunonistonda notiqlik san'ati. 2. qadimgi rimda notiqlik san'ati. 3. g‘arb notiqlari: аristоtеl, sitsеrоn, kvintiliаn vа bоsh. fаоliyatlari hаqidа ma’lumot 4. til siyosatining shakllanishi qadimgi rimda ham notiqlik sa‘natining shakllanishi va taratsqqiyoti yunonistondagi kabi ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq ravishda kechdi. rim davlatining ilk davrlaridayoq senat, xalq yig‘indilari, sudda so‘zlanadigan ommaviy nutq san‘ati shakllanadi. bunda, shuningdek, dafn marosimlarida so‘zlanadigan nutq keng tarqalgan edi. dastlab nutqlar yozma ravishda e‘lon qilinmasdi. shu bois notiqlik haqida aniq fikr yuritish qiyin. biroq respublika davrida(er.av.iii asr - ii asrning boshlanishi) yuksak cho‘qqiga ko‘tarilgan notiqlik sa‘nati uning ta‘sirida rivojlangan. rim notiqligining asoschilaridan biri mark porkiy katon ham lashkar boshi, ham rim siyosiy arbobi sifatida mashxur bo‘lgan. u birinchi rim ―ritorika‖sini yaratgan olimdir. rim notiqlik sa‘natining an‘analarining tayanchi notiq iste‘dodi va tajribasi bo‘lib kelgan. uning asosiy tamiyilini katon shunday ifodalagan edi: ―mohiyatini nazardan qochirma, so‘zlar esa o‘zi …

2 / 16

tsiyada turgan xalq partiyasiga (populyarlarga) xizmat qila boshladi. bu davrda siyosiy kurash avj olishi bilan siyosiy va sud notiqligi tez suratlar bilan rivojlana boshladi. siyosiy notiqlik senat va xalq yig‘iniga ta‘sir o‘tkazishning asosiy vositasiga, sud notiqligi esa siyosiy muxolifni qoralash quroliga aylanadi. ozmi-ko‘pmi tanilgan siyosiy arbob, albatta, yaxshi notiq bo‘lgan. lashkarboshi o‘z jangchilari oldida nutq so‘zlashni bilishi kerak edi. sitseron 46 yili ―brut‖ risolasida rim notiqligi tarixiga qisqacha to‘xtalib, 200 dan ortiq notiqlikni sanab o‘tadi va ularning asosiy ko‘pchiligi fuqarolar urushi davri vakllari bo‘lganligini qayd etadi. rim notiqlari notiqlik sa‘nati nazariyasi bo‘yicha jiddiy yangilik yaratmagan bo‘lsalar-da, yunon notiqligida shakllangan tamoyillarni chuqrroq ishlab chiqadilar va ularga taqlid qilgan holda, lotin tilida notiqlik san‘atining yuksak namunalarini yaratdilar. notiqlik usullari vaqt o‘tishi bilan takomillashib bordi. shu bilan birga, ijtimoiy-siyosiy voqelik rim notiqligiga o‘z ta‘sirini o‘tkazdi. ―adolat, agar u tabiatga asoslashmagan bo‘lsa, yo‘qlikka muhkum, foydani o‘ylab o‘rnatilgan adolat esa boshqa foyda nuqtai nazaridan yo‘q …

3 / 16

qlik muhim rol o‘ynagan. sitseron shunday yozgan edi: ―insonni hurmat-ehtirom va shuhratining eng yuksak cho‘qqilariga ikki tur san‘at olib chiqishi mumkin: biri lashkarboshichilik bo‘lsa, boshqasi yaxshi rotiqlik san‘ati. keyingisiga tinch hayot ne‘matlarining saqlanishi bog‘liq bo‘lsa, birinchisiga urush xavfini bartaraf etish bog‘liq‖. rim notiqlik sa‘natida ikki yo‘nalish shakllanadi: osiyocha usul (azianizm) va attika usuli. osiyocha usul iskandarning o‘limidan keyin ko‘p o‘tmay kichik osiyoda paydo bo‘ldi. unga hashamdorlik, patetika (ehtiroslilik), tashqi effektlarga moyillik xos edi. attika uslubi tarafdorlari esa afinalik notiqlarga xos sodda, qisqa, aniq nutq mezonlariga rioya qilishni tartib etganlar. osiyocha usul vakillaridan eng mashhuri kvint gortenziy gortal bo‘lsa, gay yuliy sezar va mark yuliy brut attika uslubi notiqlri jumlasiga kiradi. rim notiqlik san‘ati nazariyasiga muvofiq nutq quyidagi shakl va tarkibiy qismlardan iborat bo‘lishi lozim: 1) kirish (exorido) ; 2) ko‘riladigan masalaning bayoni (narratio); 3) himoya yoki aybnomaning asosiy moddasini ko‘rib chiqish (tractratio) 4) xulosa (peroratio). himoyalovchi va qoralovchi nutqining eng …

4 / 16

uning har bir nutqi omma orasida shuhrat qozonadi. sitseron fikricha, notiq quyidagi xislatlarga ega bo‘lmog‘i lozim: 1. notiq juda dadil va amin bo‘lishi kerak. 1. notiq to‘la isbotlanishi lozim. 1. notiqda ahamiyatsiz narsa bo‘lmasligi kerak. 1. nutq materialini sitqidil to‘plash va idrok etish kerak. 1. materialni joylashtirish, tushunishga oson bo‘lishini ta‘minlash. shuni alohida ta‘kidlash lozimki, rim notiqlik san‘ati o‘rta asr va keyingi davr notiqligiga ko‘p jihatdan o‘rnak bo‘ldi. hatto hzirgi kunda ham unga tanqidiy yondashib, bahramand bo‘lishimiz mumkin. g‘arb mutafakkirlarining o‘gitlaridan 1. har qanday narsa haqida ikki bir-biriga zid fikrini aytish mumkin. protator 1. so‘z – jismi kichik va ko‘z ilg‘amas, ammo buyuk hukmdor, u ma‘budvash ishlarga qodir, zero, u ham qo‘rquvni chekintirishi, ham dardni yumshatishi, ham kayfiyatni ko‘tarishi, ham hamdard bo‘lishi mumkin. men buni amalda ko‘rsataman. tinglovchilarni faqat tuyg‘u inontirishga qodir.she‘riyatni butunicha chorlayman va uni me‘yoriy nutq deb bilaman. uni tinglagan kishining qalbini dahshatli titroq, ko‘zlariga yosh keltiruvchi mehr …

5 / 16

— lashkarboshilik va notiqlik san’atini tan oladi: «tarixda nom qoldirish uchun yo yaxshi sarkarda, yo yaxshi notiq bo‘lish kerak». bunday ijodkor notiqlarning nomi o‘z mamlakati doirasidan chiqib, jahonga ma’lum va mashhur bo‘lgan. aristotel, demosfen va siseron, lisiy, katon, aka-uka grakxlar shular jumlasidandir. aristotel (384-322) markaziy osiyoda arastu nomi bilan mashhur bo‘lgan aristotel eramizdan avvalgi 384 yilda stagirda (makedoniya yarim oroli) shifokor oilasida dunyoga keldi. uning otasi nikomax aleksandr makedonskiyning nabirasi podsho aminti ii saroyida shifokorlik qilgan. aristotel 17 yoshida afinaga keladi va bu yerda o‘z zamonasining mashhur olimlaridan bo‘lgan platonga shogird tushadi. platonning vafotidan so‘ng aristotel 347 yili afinadan troad tomon o‘tib, assosga boradi. chunki bu yerda ustozining tarafdorlari ko‘p edi. unga, ayniqsa, zo‘ravon, zolim germiy homiylik qiladi. aristotel germiy vafotidan so‘ng lesbos yarim orolidagi mitilen shahriga ko‘chib o‘tadi va u yerda 342 yilgacha yashaydi. 342 yili makedoniya podshosi filipp o‘zining aleksandr nomli 13 yoshli o‘g‘lining tarbiyasi uchun aristotelni mitilendan …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "notiqlik sa‘nati tarixi"

g‘arb olimlari nutq madaniyati va notqilik to‘g‘risida mavzu rejasi: 1. qadimgi yunonistonda notiqlik san'ati. 2. qadimgi rimda notiqlik san'ati. 3. g‘arb notiqlari: аristоtеl, sitsеrоn, kvintiliаn vа bоsh. fаоliyatlari hаqidа ma’lumot 4. til siyosatining shakllanishi qadimgi rimda ham notiqlik sa‘natining shakllanishi va taratsqqiyoti yunonistondagi kabi ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq ravishda kechdi. rim davlatining ilk davrlaridayoq senat, xalq yig‘indilari, sudda so‘zlanadigan ommaviy nutq san‘ati shakllanadi. bunda, shuningdek, dafn marosimlarida so‘zlanadigan nutq keng tarqalgan edi. dastlab nutqlar yozma ravishda e‘lon qilinmasdi. shu bois notiqlik haqida aniq fikr yuritish qiyin. biroq respublika davrida(er.av.iii asr - ii asrning boshlanishi) yuksak cho‘qqig...

This file contains 16 pages in DOCX format (55.8 KB). To download "notiqlik sa‘nati tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: notiqlik sa‘nati tarixi DOCX 16 pages Free download Telegram