intonatsiya, ritm,temp, urg‘u va to‘xtam

PPTX 33 pages 139.1 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 139.1 KB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

mavzu: intonatsiya, ritm, temp, urg‘u va to‘xtam (pauza) – ifodali o‘qishning asosiy vositalari sifatida mavzu: intonatsiya, ritm, temp, urg‘u va to‘xtam (pauza) – ifodali o‘qishning asosiy vositalari sifatida reja: 1. intonatsiya va intonatsion vositalar. badiiy takror. anafora. parallelizm. ritorik murojaat. inversiya. ellipsis. gradatsiya. 2. ritm va uning turlari. band ritmi. alliteratsion ritm. anoforik ritm. intonatsion ritm. 3. temp va nutq tempini belgilovchi vositalar. past, o‘rtacha va yuqori temp 4. urg‘u haqida ma’lumot. urg‘uning turlari. ritm va uning turlari. pauza haqida ma’lumot. pauzaning turlari. badiiy asarlarni ifodali o‘qishda to‘xtamning ahamiyati. pauza (to‘xtam)ning ahamiyati. 6. temp va diksiya. mimika va imo-ishoralar. mazmunga kirib borish darajasiga ko‘ra mutolaa quyidagi turlarga bo‘linadi: -ko‘z yugurtirib chiqish – umumiy taassurot olish uchun; -matn bilan tanishib chiqish – umumiy mazmunni bilib olish uchun; -o‘rganuvchi mutolaa – mavjud ma’noning eng ko‘p hajmini o‘zlashtirish uchun. -matn bilan tanishib chiqish va o‘rganishdan oldin odatda kitobga ko‘z yugurtirib chiqiladi. kitobning mazmuni, …

2 / 33

i o‘zlashtirish, dalillar mantiqini anglab olish, oldingizga qo‘ygan savollarga javob topishga qaratilgan. mutolaaning bu turi materialni o‘rganishda uni paragraflar, boblar, qismlar bo‘yicha izchil o‘qib chiqishni talab qiladi, matn haqida o‘z fikringizni hosil qilishga undaydi, axborotlarni tanqidiy nuqtayi nazardan idrok etish malakasini shakllantiradi. ilmiy adabiyotlarni mutolaa qilish qoidalari: -mutolaa g‘oyat jiddiy va sermulohazali bo‘lishi kerak. -ilmiy adabiyotlarni mutolaa qilishda: o‘qib chiqilgan matnni tahlil etish kerak; -notanish atamalar va tushunchalar ma’nosini bilib olish lozim, -o‘zingizga ahamiyatli bo‘lgan savollarga javob izlash zarur; -axborotlarni markirovkalash – belgilar qo‘yish kerak. jamiyatimizda kitobxonlik masalasiga yondoshuv turli davrlarda turlicha bo‘lgan. har bir davrning o‘z ehtiyojidan kelib chiqib, kitobxonlik darajasi belgilangan. binobarin, har qanday davlatning kuch-qudrati o‘z fuqarolarining ongliligi bilan belgilanar ekan, bunda albatta kitobxonlik masalasiga alohida e'tibor berilgan. bugungi kunda “mutolaa madaniyati”, “kitobxonlik madaniyati”, “o‘qish madaniyati” kabi atamalar bilan qo‘llanilib kelayotgan ijtimoiy hodisalar axborot olish madaniyatining tarkibiy qismlaridir. mutolaa madaniyati kitobxonlik madaniyati o‘qish madaniyati “mutolaa” so‘zi arabcha …

3 / 33

ya, radio va shu kabilar), zamonaviy axborot texnologiyalari (internet, elektron gazeta, jurnal, qo‘llanma va hokazolar), shuningdek, subyekt bilan bevosita muloqotga kirishuvchi shaxslar (oila a'zolari,...) orqali ega bo‘linadigan turli yo‘nalish va shakldagi umumiy ma'lumotdan farqlash lozim bo‘ladi» kitobxonlik haqida gap ketganda, olmon mutafakkiri gyotening quyidagi fikrini keltirish joizdir: «kitobxonlikka o‘rganish uchun qanchalik ko‘p vaqt sarf qilinishini odamlar tasavvur qilmaydilar, buning uchun men hayotimning 80 yilini bag'ishladim, lekin hali ham o‘rgandim, deb ayta olmayman». prof. v.asmus o‘zining «kitobxonlik - mehnat va ijod» nomli maqolasida esa kitobxonlikka shunday ta'rif beradi: «mutolaa vaqtida asar bir ko‘zadan ikkinchi ko‘zaga kuyilgan suv kabi kitobxon miyasiga quyilib qolmay, balki ijodkor kitobxon tomonidan qayta idrok etiladi». «taraqqiy etgan xorijiy mamlakatlarda,- deb yozadi x.to‘xtaboyev,- kitobxonlik fan darajasiga ko‘tarilgan. “kitobxonlik kitobni targ'ib qilishgina emas, balki kitob o‘qishni, o‘qiladigan kitobni tanlay olishni, mag‘zini chaqishni, ya'ni kitob yordamida o‘zini anglashni o‘rgatish hamdir”. ifodali o‘qishning asosiy vositalari. tinglovchiga asarning g'oyaviy mazmunini, muallifning hayot …

4 / 33

qqa eshitilishi tovushning akustik (eshitilish) tomonidir. jismning tebranishi havoni to’lqinlantiradi, natijada tovush hosil bo’ladi. nutq to-vushlari oliy asab tizimi signali tufayli tovush paychalarining tebranishidan nutq a'zolarida hosil bo’ladigan shovqindan iboratdir. akustik jihatdan tovushning balandligi, kuchi, tembri va cho’ziqligi farqlanadi. tovushning balandligi tebranishning miqdoriga bog’liq: tebranish qancha ko’p bo’lsa, tovush ham shunchalik baland bo’ladi va aksincha, tebranish oz bo’lsa, tovush ham past bo’ladi. tebrangich qancha kichik bo’lsa, u shuncha tez tebranadi, binobarin, tovush ingichka chiqadi. urg’u ifodali o’qishning asosiy vositalaridan biri bo’lib, u ta’kidlash, ayricha diqqat uchun zarurdir.urg’u yordamida so’zlarni to’g’ri talaffuz qilish ma’noni chuqurroq anglash mumkin. ilmiy adabiyotlar ma’lumotiga ko`ra so’z urg’usi, gap urg’usi, dinamik urg’u, psixologik urg’u kabi turlarga bo’linadi. so’z urg’usi-ma’no farqlashdek muhim ahamiyatga ega: “qo’shma” fe’l bo’lsa, birinchi bo’g’inni, sifat bo’lsa, ikkinchi bo’g’inni cho’zibroq aytish lozim. akademik, bo’g’lama, bog’lar,etik, atlas, gulsiz,tugma singari so’zlar fikrimizni dalillaydi. mantiqiy urg’u-ifodali o’qish uchun muhim, negaki matnda yashiringan bo’lib, uni aniqlash kitobxonning …

5 / 33

o’yish mumkin. birinchi satrda “boshqa”, keyingi satrda “yo’lolmagay”, uchinchi satrda “hech kim, hech qachon” so’zlarini,oxirgi satrda “pand” so’zini alohida urg’u bilan aytish mumkin. muhimi, mantiqiy urg’u duch kelgan so’zga qo’yilmaydi. urg’u asarning mazmunli, jozibali chiqishiga yordam berishi lozim. pauza (gr.pausus-tugash, to’xtash so’zidan) – nutq davomida tin olish, bir nafas to’xtab o’tish. badiiy asarlarni o’qish jarayonida pauzaning o’rni muhim. pauzaning ko’rinishi uch xil: -grammatik pauza. -mantiqiy pauza. -psixologik pauza. badiiy asarlar tarkibida mavjud tinish belgilariga asoslanib qilingan to’xtalish grammatik pauza deyiladi. odatda so’roq, undov, nuqta, vergulga qilingan to’xtalish grammatik pauza asosini tashqill qiladi. shoshilib kelganda allaqayerdan, qaygadir yo’l boshlab ketadi mani. esiga tushganga o’xshaydi birdan chorasiz umrimning tugab qolgani. so’z guruhlarini bir-biridan ajratib, matn ma’nosini aniq va to’liq ifodalashga xizmat qiluvchi pauza mantiqiy pauza deyiladi. mantiqiy pauza so’zlar orasiga vertikal chiziq tortish bilan belgilanadi: endi sizga // gap navbati, // o’rtoq so’roq, ana chiqdi // so’roq belgi // misli o’roq. psixologik …

6 / 33

ladi, o’quvchi zavqini oshiradi.nafas – ifodali o`qishning asosiy vositalaridan biri ifodali o`qish jarayonida nafas, ovoz va nutq a`zolari faol ishtiirok etadi. nafas – ifodali o`qishning muhim vositalaridan biridir. u kishi organizmi uchun ham asosiy ozuqa hisoblanadi. pauza (pausis) yunoncha so‘z bo‘lib, to‘xtash, tinish degan ma’noni bildiradi. demak, nutq davomidagi to‘xtamlar pauza deyiladi. pauza ifodali va badiiy o‘qishda eng muhim vosita bo‘lib, u nutqning yorqin va ta’sirchan chiqishini ta’minlaydi. zero, to‘xtovsiz, nafas olmay uzluksiz qilinadigan nutq qo‘pol va nazokatsiz bo‘lib tuyuladi, chunki insonning eshitish qobiliyatida me’yor tuyg‘usi mavjuddir. pauza she’riy asarlarda misralar orasidagi turoqlarning oxiriga tushadi, ayrim so‘z yoki so‘z birikmalarini bo‘rttiradi, ularning ma’no va ahamiyatini ta’kidlaydi, she’riy nutqqa his-hayajon bag‘ishlaydi. pauza asarning janr xususiyati, mazmuni va sintaktik qurilishi bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan hodisadir. ayniqsa, she’rdagi bayt yoki bandlar she’riyatning tugallangan bir bo‘lagi sifatida doimo pauza bilan bir-biridan ajraladi. “temp” lotincha (tempus) so‘zidan olingan bo‘lib, “sur’at, daraja, vaqt, tezlik” degan ma’nolarni …

7 / 33

otganlarga mos harakatlar ham qiladi: ko‘z, qosh, qo‘l, yuz, bosh, kift harakatlarini ishga soladi. bunday harakatlar tasdiqni, inkorni yoki mamnunlikni va hokazolarni ifodalashi mumkin. aytishlaricha, demosfen “suxandonlikda eng muhim narsa nima?” degan savolga: “birinchidan - ijro, ikkinchidan - ijro, uchinchidan - ijro”, deb javob bergan ekan. yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, shuni aytish mumkinki, badiiy o‘qish hech qanday tayyorgarliksiz, shunchaki o‘z-o‘zidan amalga oshadigan oson jarayon emas. badiiy o ‘qish og‘zaki ijrochidan chuqur bilim, fahm-farosat, qobiliyat va mahorat talab qiladigan san’atdir. mavzu yuzasidan savol va topshiriqlar: 1. nutq jarayonida to‘g‘ri nafas olishning ahamiyatini tushuntiring. 2. nafas olish faoliyatini yaxshilash uchun tavsiya qilingan mashqlar turini ayting. 3. ovozni shakllantirish deganda nimani tushunasiz? 4. temp nima?mimika va imo ishora deganda nimani tushundingiz? 5. mark tulliy sitseron ovoz tovlanishlari va uning nutqdagi ahamiyati haqida qanday fikr bildirgan? /docprops/thumbnail.jpeg

8 / 33

intonatsiya, ritm,temp, urg‘u va to‘xtam - Page 8

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "intonatsiya, ritm,temp, urg‘u va to‘xtam"

mavzu: intonatsiya, ritm, temp, urg‘u va to‘xtam (pauza) – ifodali o‘qishning asosiy vositalari sifatida mavzu: intonatsiya, ritm, temp, urg‘u va to‘xtam (pauza) – ifodali o‘qishning asosiy vositalari sifatida reja: 1. intonatsiya va intonatsion vositalar. badiiy takror. anafora. parallelizm. ritorik murojaat. inversiya. ellipsis. gradatsiya. 2. ritm va uning turlari. band ritmi. alliteratsion ritm. anoforik ritm. intonatsion ritm. 3. temp va nutq tempini belgilovchi vositalar. past, o‘rtacha va yuqori temp 4. urg‘u haqida ma’lumot. urg‘uning turlari. ritm va uning turlari. pauza haqida ma’lumot. pauzaning turlari. badiiy asarlarni ifodali o‘qishda to‘xtamning ahamiyati. pauza (to‘xtam)ning ahamiyati. 6. temp va diksiya. mimika va imo-ishoralar. mazmunga kirib borish darajasiga ko‘ra mutol...

This file contains 33 pages in PPTX format (139.1 KB). To download "intonatsiya, ritm,temp, urg‘u va to‘xtam", click the Telegram button on the left.

Tags: intonatsiya, ritm,temp, urg‘u v… PPTX 33 pages Free download Telegram