o'zbektilining lug'at tarkibi

PPTX 15 pages 73.1 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.1 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

powerpoint presentation o'zbek tilining lug'at tarkibi 1. o'zbek tilining lug'at tarkibi: tarix, tuzilish va xususiyatlar 2. zamonaviy o'zbek tilining leksik boyligi: manbalar, qatlamlar va tendensiyalar 3. o'zbek leksikografiyasi va terminologiyasi: o'rganish usullari va rivojlanish istiqbollari reja: oʻzbek tili turkiy tillar oilasiga mansub boʻlib, uning shakllanishi x-xii asrlarga borib taqaladi, qoraxoniylar davrida turkiy adabiy til sifatida rivojlangan. xiv-xv asrlarda oʻzbek tili oʻrta osiyoda asosiy adabiy tilga aylandi, navoiy asarlari bilan yanada yuksaldi va bu davr klassik oʻzbek adabiy tilining oltin davri hisoblanadi. xx asrda oʻzbek tili sezilarli oʻzgarishlarga duch keldi, 1920-yillarda lotin alifbosiga oʻtildi, keyinroq kirill alifbosiga almashtirildi, mustaqillikdan soʻng lotin alifbosiga qaytish jarayoni boshlandi. o'zbek tilining tarixi va rivojlanishi leksik qatlamlar: qadimiy meros va zamonaviy ta'sirlar o'zbek tilining leksik qatlamlarida turkiy, arab, fors va rus tillaridan kirib kelgan so'zlar muhim o'rin tutadi, ularning aksariyati 10-19-asrlarda shakllangan. qadimiy merosga oid so'zlar o'zbek tilida kundalik hayotda kam qo'llaniladi, ammo ularning aksariyati tarixiy …

2 / 15

'lgan yangi tushunchalarni ifodalash uchun ishlatiladi. dialektlarning lug'atga ta'siri o'zbek dialektlari lug'atga 10-20% ta'sir ko'rsatadi; masalan, ayrim shevalarda 'katta' o'rniga 'ulug'' so'zi qo'llaniladi, bu adabiy tilga o'tishi mumkin. ba'zi dialektlarda saqlanib qolgan arxaik so'zlar, masalan, 500 yillik tarixga ega 'chirmoviq' kabi atamalar, adabiy til lug'atini boyitadi va unga o'ziga xoslik beradi. dialektlar orqali yangi so'zlar va iboralar paydo bo'lishi kuzatiladi; misol uchun, 'g'oz tuyoq' o'simligining mahalliy nomi adabiy tilga 30 yildan so'ng kirib kelishi mumkin. xalqaro so'zlar va ularning o'zbek tilidagi o'rni ko'plab xalqaro so'zlar, xususan, lotin yoki grek tillaridan kirib kelgan terminlar (masalan, 'biologiya' yoki 'geometriya'), ilmiy va akademik sohalarda muhim o'rin tutadi. o'zbek tiliga kirib kelgan xalqaro so'zlar, masalan, 'kompyuter' yoki 'internet', tilning leksik boyligini oshirib, texnologik va ijtimoiy o'zgarishlarni aks ettiradi. xalqaro so'zlarning o'zbek tilida qo'llanilishi, tilning global integratsiyasini ko'rsatadi, lekin shu bilan birga milliy o'zlikni saqlash va soflikni ta'minlash masalasini ham ko'taradi. neologizmlar: yangi so'zlar va …

3 / 15

q. frazeologiyaning o'ziga xosligi shundaki, uning tarkibidagi so'zlar grammatik jihatdan o'zgarmaydi, ya'ni 'qo'l siltamoq' frazeologizmi 'qo'llarni siltamoq' shaklida ishlatilmaydi. o'zbek tilida 1000 dan ortiq barqaror frazeologik birikmalar mavjud bo'lib, ular nutqning emotsionalligi va tasviriyligini oshiradi, shu bilan birga, milliy madaniyatni aks ettiradi. sinonimiya, antonimiya, omofonlar va omonimlar antonimiya, yaʼni qarama-qarshi maʼnoli soʻzlar, oʻzbek tilida 'katta' va 'kichik' kabi misollarda namoyon boʻladi, bunday juftliklar matnning ifodaviyligini 2 karra oshiradi. oʻzbek tilida sinonimiya soʻzlarning maʼnodoshligini ifodalaydi, masalan, 'goʻzal' va 'chiroyli' kabi soʻzlar, lekin ularning qoʻllanilishida sezilarli farqlar boʻlishi mumkin 100 dan ortiq holatda. omonimlar (bir xil yozilib, har xil maʼnoga ega soʻzlar) va omofonlar (bir xil eshitilib, har xil yoziladigan soʻzlar) kabi hodisalar tilning boyligini oshiradi, masalan, 'ot' soʻzi 3 xil maʼnoga ega. so'z yasalishi va lug'at boyitish usullari o'zbek tilida so'z yasalishi affiksatsiya (qo'shimchalar qo'shish) orqali amalga oshiriladi, bunda 30 dan ortiq unumli suffikslar va prefikslar mavjud bo'lib, yangi ma'noli so'zlar …

4 / 15

i lugʻatlar ham mavjud, bu esa leksikografiyaning o'sishini ko'rsatadi. oʻzbek leksikografiyasining rivojlanishi 18-asrga borib taqaladi, ammo 20- asrda, ayniqsa, hamid olimjonning 'izohli lugʻat'i (ikki jildli, 1981) muhim ahamiyat kasb etgan. terminologiya va tarjima masalalari terminologiyada xalqaro so'zlarning o'rni katta; masalan, 'internet' so'zi o'zbek tilida ham keng qo'llaniladi va 70% hollarda tarjima qilinmaydi. o'zbek terminologiyasida aniqlik muhim, masalan, 'kompyuter' so'zining 3 xil tarjimasi bor edi, lekin hozir 'kompyuter' termini asosiy hisoblanadi. tarjima masalalarida adabiy va ilmiy uslublar farqlanadi; masalan, 10 betlik ilmiy maqolani tarjima qilish, 5 betlik badiiy asardan ko'ra qiyinroq bo'lishi mumkin. o'zbek tilining lug'at tarkibini o'rganish usullari va kelajak rivojlanish tendensiyalari o'zbek tilining lug'at tarkibini o'rganishda zamonaviy korpus lingvistikasi usullari, xususan, 1 milliondan ortiq so'zdan iborat matnlar asosida chastotali lug'atlar yaratish muhim rol o'ynaydi. kelajakda sun'iy intellektga asoslangan til modellaridan foydalanish orqali o'zbek tilining leksik semantik evolyutsiyasini, shu jumladan, neologizmlar va ularning ma'nolarini avtomatik aniqlash mumkin. o'zbek tilining lug'at …

5 / 15

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbektilining lug'at tarkibi"

powerpoint presentation o'zbek tilining lug'at tarkibi 1. o'zbek tilining lug'at tarkibi: tarix, tuzilish va xususiyatlar 2. zamonaviy o'zbek tilining leksik boyligi: manbalar, qatlamlar va tendensiyalar 3. o'zbek leksikografiyasi va terminologiyasi: o'rganish usullari va rivojlanish istiqbollari reja: oʻzbek tili turkiy tillar oilasiga mansub boʻlib, uning shakllanishi x-xii asrlarga borib taqaladi, qoraxoniylar davrida turkiy adabiy til sifatida rivojlangan. xiv-xv asrlarda oʻzbek tili oʻrta osiyoda asosiy adabiy tilga aylandi, navoiy asarlari bilan yanada yuksaldi va bu davr klassik oʻzbek adabiy tilining oltin davri hisoblanadi. xx asrda oʻzbek tili sezilarli oʻzgarishlarga duch keldi, 1920-yillarda lotin alifbosiga oʻtildi, keyinroq kirill alifbosiga almashtirildi, mustaqillikdan soʻn...

This file contains 15 pages in PPTX format (73.1 KB). To download "o'zbektilining lug'at tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbektilining lug'at tarkibi PPTX 15 pages Free download Telegram