sheva va o'zbek adabiy tili

PPTX 10 pages 397.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 397.0 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

powerpoint presentation sheva va oʻzbek adabiy tili . 01 sheva va o'zbek tilining standartizatsiyasi 02 shevaning o'zbek morfologiyasiga ta'siri 03 shevaning oʻzbek fonologiyasidagi roli reja: shevaning morfologiyadagi roli oʻzbek adabiy tili shevadan izchil foydalanmaydi. yozuvda soddalashtirish uchun sheva koʻpincha qoʻllanilmaydi, buxoro va fargʻona shevalarida esa saqlanib qolgan. bu imlo va talaffuz oʻrtasida nomuvofiqlikni keltirib chiqaradi. sheva o'zbek morfologiyasida, ayniqsa, urg'usuz bo'g'inlardagi (masalan, toshkent shevasida ko'p uchraydi) unlilarning qisqarishini ko'rsatishda muhim rol o'ynaydi shevaning vazifasi o'zbek tilshunoslari orasida bahsli. ba'zilari uni fonologiyaning muhim qismi, yashirin unli farqlarini aks ettiruvchi deb bilishadi. boshqalari esa uni undosh tovushlar guruhlarini buzish yoki talaffuzni osonlashtirish uchun qo'shiladigan qo'shimcha tovush deb hisoblaydilar sheva va lahja farqi o'zbek adabiy tilida sheva asosan [ə] tarzida standartlashtirilgan, bu turli lahjalar o'rtasidagi murosasadir. lekin, gapiradigan o'zbek tilida, ayniqsa norasmiy muhitlarda, lahja farqlari saqlanib qolgan. bu yosh va ijtimoiy guruhga qarab 3-5 xil talaffuzning mavjud bo'lishiga olib keladi. sheva talaffuzi samarqand, …

2 / 10

ing buxoro, xiva kabi hududlaridagi lug'at va darsliklardagi aks etishi so'zlashuv tilini yozma ravishda ifodalashdagi o'zgarib borayotgan lingvistik amaliyotlarni ko'rsatadi. oʻzbek adabiy tili standartlashuvi, xix-xx asr islohotlarining kuchli taʼsiri ostida shevaning yozma shakldagi noaniqliklarini kamaytirishga qaratildi, bu esa undosh tovushlarni aniqroq aks ettiruvchi imlo qoidalari bilan bogʻliq boʻlib, butun oʻzbekistondagi lugʻatshunoslik va oʻquv materiallariga taʼsir koʻrsatdi sheva (ǝ) oʻzbek soʻz yasalishiga, ayniqsa, -da/-da (joy), -ni (qoʻshimcha), -lar (koʻplik) qoʻshimchalari orqali taʼsir koʻrsatib, turli lahjalarda (masalan, fargʻona vodiysida, toshkentda) talaffuzga taʼsir qiladi. mavjudligi yoki yoʻqligi soʻz maʼnosini oʻzgartiradi. o'zbek sintaksisidagi sheva sheva, o'zbek sintaksisida grammatik funksiyalarni (nominativ, accusativ, genitiv va boshqalar) farqlashda fundamental ahamiyatga ega. postpozitsiyalar (taxminan 15 ta keng tarqalgan) bilan o'zaro ta'siri murakkab. farg'ona vodiysidan va xorazmdan olingan matnlarni tahlil qilish shevadagi mintaqaviy farqlarning umumiy talqinga ta'sirini ko'rsatadi. 1920-yillarda standartlashtirilgan adabiy o'zbek tili, asosan toshkent shevasi asosida yaratilgan o'zgartirilgan sheva tizimidan foydalanadi. bu standartlashtirish jarayoni o'zbekiston va undan tashqarida …

3 / 10

grammatika (masalan, feʼl shakllari, kelishik qoʻshimchalari)dagi farqlarni namoyon qildi. 20-asrda o'zbek adabiy tilining xujjatlashuvi, chag'atoy va rus tillarining ta'siri ostida, ko'plab sheva xususiyatlarining bostirilishiga olib keldi. bu farg'ona vodiysı, qashqadaryo va toshkent viloyatlarining eski matnlarida uchraydigan til xilmaxilligining kamayishiga sabab bo'ldi. standartlashtirilganiga qaramay, shevaning izlari zamonaviy oʻzbek adabiyoti va nutqida saqlanib qolgan boʻlib, talaffuz (masalan, /ʃ/ va /s/), morfologiya (masalan, koʻplik qoʻshimchalari) hamda lugʻat (masalan, "suv"ning sinonimlari)da nozik hududiy farqlarni koʻrsatadi. hozirgi o'zbek tili va sheva merosi shevaning merosi zamonaviy o'zbek imlosida sezilarli ta'sir ko'rsatgan. uning asarlari 1920-yillardagi til islohotlarida lug'at va grammatik tuzilmalarni tanlashda muhim rol o'ynab, oxir-oqibat 1940-yillardagi alifbo islohotlariga ta'sir ko'rsatgan shevaning she'r va nasr asarlari zamonaviy o'zbek adabiy me'yorlarini shakllantirishda muhim rol o'ynadi 1920-yillarda standartlashtirilgan zamonaviy o'zbek tili, asosan, xix asr farg'ona yozuvchisi muhammad sharif shevaning asarlarida namoyon bo'lgan chag'otay adabiy merosidan foydalangan shevaning fonologik ta'siri sheva qisqarishi, 3 lahjada (fargʻona, toshkent, samarqand) urgʻusuz boʻgʻinlardagi oʻzbek …

4 / 10

rahmat @taqdimot_robot image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg

5 / 10

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sheva va o'zbek adabiy tili"

powerpoint presentation sheva va oʻzbek adabiy tili . 01 sheva va o'zbek tilining standartizatsiyasi 02 shevaning o'zbek morfologiyasiga ta'siri 03 shevaning oʻzbek fonologiyasidagi roli reja: shevaning morfologiyadagi roli oʻzbek adabiy tili shevadan izchil foydalanmaydi. yozuvda soddalashtirish uchun sheva koʻpincha qoʻllanilmaydi, buxoro va fargʻona shevalarida esa saqlanib qolgan. bu imlo va talaffuz oʻrtasida nomuvofiqlikni keltirib chiqaradi. sheva o'zbek morfologiyasida, ayniqsa, urg'usuz bo'g'inlardagi (masalan, toshkent shevasida ko'p uchraydi) unlilarning qisqarishini ko'rsatishda muhim rol o'ynaydi shevaning vazifasi o'zbek tilshunoslari orasida bahsli. ba'zilari uni fonologiyaning muhim qismi, yashirin unli farqlarini aks ettiruvchi deb bilishadi. boshqalari esa uni undosh tovu...

This file contains 10 pages in PPTX format (397.0 KB). To download "sheva va o'zbek adabiy tili", click the Telegram button on the left.

Tags: sheva va o'zbek adabiy tili PPTX 10 pages Free download Telegram