irsiyatning xromosoma nazariyasi

PPTX 25 pages 127.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 127.1 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu: tibbit biologiya va umumiy genetika fani irsiyatning xromosoma nazariyasi(h+d) mazusidagi taqdimoti fan o‘qituvchisi: tog‘ayev s.a. 50910203 -“hamshiralik ishi”6/4/2 50910204 -“davolash ishi”4/2/2 1 reja t.morgan va uning shogirdlari tomonidan irsiyatning xromosoma nazariyasining yaratilishi. genlarning xromosomada joylashishi. krossengoverning turlari. genetik xarita. jins genetikasi. jinsga bog’liq belgilar va kasalliklar. x-xromosomaga bog’liq belgilar. y-xromosomaga bog’liq belgilar. avlodlar shajarasiga qarab irsiy kasalliklarning nasillanish tipini aniqlash. birikkan va jinsga bog‘liq holda irsiylanish bo‘yicha masalalar yechaolish. t.morgan va uning shogirdlari tomonidan irsiyatning xromosoma nazariyasining yaratilishi tomas xant morgan (1866–1945) va uning shogirdlari — a. sturtevant, k. bridjes, x. myuller. tajriba ob’ekti: drozofila (meva pashshasi) — tez ko‘payadigan, oson kuzatiladigan organizm sifatida tanlangan. 📘 nazariyaning asosiy g‘oyalari: genlar xromosomalarda joylashgan. har bir gen hujayra yadrosidagi ma’lum bir xromosomada joylashadi. xromosomalar juft holda mavjud. har bir juftlikning biri otadan, biri onadan meros bo‘ladi. genlar xromosomada zanjir shaklida joylashgan. bir xil xromosomadagi genlar birgalikda irsiylanadi (bu hodisa — bog‘langan …

2 / 25

aerda joylashgan? genlar hujayra yadrosidagi xromosomalarda joylashgan. har bir xromosoma — dnk molekulasi va oqsillardan tashkil topgan tuzilma bo‘lib, unda yuzlab yoki minglab genlar mavjud. 3. genlarning tartibi: genlar xromosomada zanjir shaklida ketma-ket joylashgan. har bir genning o‘ziga xos lokusi (joyi) mavjud. shu sababli genlar xromosoma xaritasi yordamida aniqlanadi. 4. bog‘langan genlar: bir xil xromosomada joylashgan genlar birgalikda irsiylanadi, bu hodisa bog‘langan irsiylanish deyiladi. 5. krossingover: mejoz jarayonida xromosomalar o‘zaro bo‘lak almashadi, natijada genlar joylashuvi o‘zgarib, irsiy xilma-xillik paydo bo‘ladi. krossingoverning turlari 1. krossingover nima? krossingover — bu mejoz (reduktsion bo‘linish) jarayonida gomologik xromosomalar o‘zaro bo‘lak almashadigan hodisadir. bu jarayon natijasida yangi gen kombinatsiyalari hosil bo‘ladi va irsiy o‘zgaruvchanlik kuchayadi. 🔹 krossingoverning asosiy turlari: 1. oddiy (bir martalik) krossingover faqat bitta joyda xromosomalar o‘zaro bo‘lak almashadi. eng ko‘p uchraydigan turi. natijada 2ta rekombinant va 2ta ota-onasiga o‘xshash gametalar hosil bo‘ladi. 2. murakkab (ko‘p martalik) krossingover xromosomalar bir necha joyda bo‘lak …

3 / 25

totasiga qarab o‘lchanadi: 1% krossingover = 1 morganida (1 cm) deb ataladi. bu birlik bir gen jufti orasidagi masofani bildiradi. 4. genetik xarita nima uchun kerak? genlarning xromosomadagi joylashuvini aniqlash uchun. bog‘langan genlarni tadqiq etish uchun. tibbiy genetikada irsiy kasalliklar joylashuvini topish uchun. 5. misol: drozofila pashshasining xromosomasida quyidagi genlar joylashgan: ko‘z rangi — qanot shakli — tana rangi ularning orasidagi masofa krossingover chastotasiga qarab belgilanadi. jins genetikasi jins genetikasi — bu organizmlarda jinsning aniqlanishi, jinsiy xromosomalar va jinsga bog‘langan belgilarni o‘rganadigan genetika bo‘limidir. 2. jinsni aniqlovchi omillar: jins organizmda xromosomalar to‘plamiga bog‘liq bo‘ladi. turi erkak urg‘ochi misol xx–xy xy xx odam, drozofila zz–zw zz zw qushlar, ba’zi hasharotlar xo–xx xo xx ba’zi hasharotlar (masalan, chigirtka) 3. jinsiy xromosomalar: autosomalar – jinsga aloqador bo‘lmagan xromosomalar. jinsiy xromosomalar – x va y (yoki z va w) xromosomalar bo‘lib, jinsni aniqlaydi. 4. jinsga bog‘langan belgilar: ayrim belgilar jinsiy xromosomalarda joylashgan genlar bilan …

4 / 25

xromosomada joylashgan. erkaklarda (xy) bitta x bor, shuning uchun bu genlar to‘liq ifodalanadi. urg‘ochilarda (xx) esa gen ta’siri recessiv bo‘lishi mumkin. misollar: 🔸 daltonizm – ranglarni ajrata olmaslik. 🔸 gemofiliya – qon ivishining buzilishi. 🔸 mushuklarda to‘q sariq rangli jun – x-xromosomaga bog‘liq belgi. 2. y-xromosomaga bog‘liq belgilar faqat erkaklarda uchraydi, chunki faqat ularda y xromosoma mavjud. bu belgilar avloddan avlodga erkaklar orqali o‘tadi. misollar: 🔹 y xromosomadagi sry geni – erkak jinsini aniqlaydi. 🔹 ba’zi holatlarda soch to‘kilishi (erkak tipida) y xromosomaga bog‘liq bo‘lishi mumkin. x-xromosomaga bog‘liq belgilar 1. x-xromosomaga bog‘liq belgilar — bu x jinsiy xromosomada joylashgan genlar bilan boshqariladigan belgilar yoki kasalliklardir. bu genlar autosomalarda emas, balki x xromosomada joylashgani uchun irsiylanish o‘ziga xos tarzda kechadi. 2. x-xromosomali irsiylanishning xususiyatlari: erkaklarda (xy) faqat bitta x xromosoma mavjud, shuning uchun undagi gen to‘liq namoyon bo‘ladi (hatto u recessiv bo‘lsa ham). urg‘ochilarda (xx) esa bitta gen sog‘lom bo‘lsa, u …

5 / 25

xromosomaga bog‘liq belgilar — bu faqat erkaklarda uchraydigan, y jinsiy xromosomada joylashgan genlar bilan boshqariladigan belgilar yoki xususiyatlardir. 2. asosiy xususiyatlari: y-xromosoma faqat erkaklarda (xy) mavjud. shuning uchun bu belgilar faqat erkakdan o‘g‘ilga o‘tadi. urg‘ochilarda y xromosoma yo‘qligi sababli, ular bu belgilarni irsiy ola olmaydi. irsiylanish vertikal yo‘nalishda, ya’ni faqat erkaklar zanjiri orqali kechadi. 3. y-xromosomadagi muhim genlar: sry geni (sex-determining region y) — erkak jinsini belgilovchi asosiy gen. azf geni (azoospermia factor) — spermatozoidlar hosil bo‘lishini boshqaradi. tdf (testis determining factor) — moyaklarning rivojlanishiga ta’sir qiladi. belgi / kasallik tavsifi kimlarda uchraydi sry geni faoliyati erkak jinsining shakllanishini ta’minlaydi faqat erkaklarda soch to‘kilish (erkak tipida) ayrim hollarda y xromosomadagi genlar ta’sirida erkaklarda bezorlik belgisi (o‘ta agressiv xulq) ayrim erkaklarda y-xromosoma gen mutatsiyasi bilan bog‘liq deb taxmin qilinadi erkaklarda y xromosoma deletsiya sindromi sperma hosil bo‘lmasligi, bepushtlik erkaklarda 4. y-xromosomaga bog‘liq belgilar misollari: avlodlar shajarasiga qarab irsiy kasalliklarning nasllanish tipini …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyatning xromosoma nazariyasi"

mavzu: tibbit biologiya va umumiy genetika fani irsiyatning xromosoma nazariyasi(h+d) mazusidagi taqdimoti fan o‘qituvchisi: tog‘ayev s.a. 50910203 -“hamshiralik ishi”6/4/2 50910204 -“davolash ishi”4/2/2 1 reja t.morgan va uning shogirdlari tomonidan irsiyatning xromosoma nazariyasining yaratilishi. genlarning xromosomada joylashishi. krossengoverning turlari. genetik xarita. jins genetikasi. jinsga bog’liq belgilar va kasalliklar. x-xromosomaga bog’liq belgilar. y-xromosomaga bog’liq belgilar. avlodlar shajarasiga qarab irsiy kasalliklarning nasillanish tipini aniqlash. birikkan va jinsga bog‘liq holda irsiylanish bo‘yicha masalalar yechaolish. t.morgan va uning shogirdlari tomonidan irsiyatning xromosoma nazariyasining yaratilishi tomas xant morgan (1866–1945) va uning shogirdlari — a. s...

This file contains 25 pages in PPTX format (127.1 KB). To download "irsiyatning xromosoma nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyatning xromosoma nazariyasi PPTX 25 pages Free download Telegram