sifat so‘z turkumi

PPTX 22 pages 601.4 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 601.4 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

sifat so’z turkumi sifat so’z turkumi 1 reja 1. umumiy tushuncha 2. turlari 3. morfologik xususiyatlari 4. sintaktik vazifalari 5. shakllanishi va darajalari 6. amaliy misollar va xulosa umumiy tushuncha sifat so‘z turkumi — tilshunoslikda obyekt, hodisa yoki holatning xususiyatini, sifatini, belgisini bildiruvchi so‘zlar to‘plamidir. o‘zbek tilida sifatlar otlarga munosabatda bo‘lib, ularning tashqi yoki ichki belgilarini ifodalaydi: rang, shakl, o‘lcham, sifat, holat va boshqa belgilarga oid ma’lumot beradi. sifatlar sintaktik jihatdan asosan otni belgilovchi so‘z sifatida ishlatiladi, ammo ular gap tarkibida turli vazifalarni bajarishi mumkin, masalan, predikativ (xulosa bildiruvchi) yoki atributiv (otga taalluqli) rol. sifat so‘z turkumi tilning ifodaviy imkoniyatini kengaytiradi, tasviriylikni oshiradi va ma’noni aniqlashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. sifatni boshqa so‘z turlaridan farqlash sifatni ot, fe’l, ravish va boshqa turkumlardan ajratishda semantik, morfologik va sintaktik mezonlardan foydalaniladi. semantik jihatdan sifat ob’ektning xususiyatini bildiradi, fe’l esa harakat yoki holatni ko‘rsatadi; ravish fe’lni yoki boshqa so‘zni qanday amalga oshirilishini bildiradi. …

2 / 22

, «kichik», «tez». nisbiy sifatlar esa nisbiy munosabat yoki material, mansubiyatni ko‘rsatadi va ko‘pincha qo‘shimchalar yordamida hosil bo‘ladi. verbal sifatlar — bu fe’l asosidagi ishtirokchi shakllar bo‘lib, ular ham otlarni belgilar bilan ta’riflay oladi: «kelgan mehmon», «ishlayotgan bola». har bir tur o‘ziga xos morfologik va sintaktik xususiyatlarga ega bo‘lib, til ichida turli funksiyalarni bajaradi. sifatiy va nisbiy sifatlar sifatiy (kvalitativ) sifatlar ob’ektning to‘g‘ridan-to‘g‘ri xususiyatini ifodalaydi: masalan, «issiq choy», «oq kitob», «aqlli bola». ular darajalanishga moyil va qiyoslanishi mumkin (katta — kattaroq — eng katta). nisbiy sifatlar esa ko‘pincha material, mansubiyat yoki munosabatni bildiradi va ular ko‘pincha -li, -siz, -dor kabi qo‘shimchalar orqali hosil bo‘ladi: «yog‘li tuproq», «suvsiz yer», «mevasiz daraxt». nisbiy sifatlar odatda absolyut bo‘lib, darajalashga unchalik mos kelmaydi, balki ob’ektning tarkibi yoki kelib chiqishini ko‘rsatadi. bu ikki tur orasidagi farqni tushunish til nazariyasi va amaliy tahlil uchun muhimdir. fe’ldan hosil bo‘lgan sifatlar (ishtirokchilar) fe’l asosida hosil bo‘lgan ishtirokchi yoki …

3 / 22

ildiruvchi infleksiyalarni olmaydi. shuningdek, sifatlarga birikuvchilar (masalan, ustama va bog‘lovchi qo‘shimchalar) qo‘shilib, yangi ma’nolar hosil qilishi mumkin; bu tilning morfologik resursini boyitadi. morfologik tahlil sifatlarning hosil bo‘lish mexanizmini, ular bilan bog‘liq affikslarni va so‘z yasovchi elementlarni aniqlashga yordam beradi. sifat yasovchi qo‘shimchalar o‘zbek tilida sifatlar ko‘pincha maxsus qo‘shimchalar yordamida hosil qilinadi. masalan, -li qo‘shimchasi mavjudlik yoki mansubiyatni bildiruvchi nisbiy sifatlar hosil qiladi: «mevali», «tolali»; -siz qo‘shimchasi yo‘qlikni bildiradi: «shaklsiz», «suvsiz»; -dor esa ega bo‘lishni ko‘rsatishi mumkin: «saxovatdor». shuningdek, -chan, -dor kabi ustamalar ham sifat ma’nosini kuchaytiradi yoki o‘zgartiradi. bu qo‘shimchalar orqali otlardan sifatlarga o‘tish, sifatiy yoki nisbiy ma’nolarni kengaytirish amaliy jihatdan keng qo‘llaniladi va lug‘at boyligini oshiradi. sifatning sintaktik vazifalari sifat so‘zning sintaktik vazifalari asosan ikki asosiy yo‘nalishda ko‘rinadi: atributiv vazifa (otni aniqlash) va predikativ vazifa (boshqa gap a’zosi sifatida ishlash). atributiv sifat nomiy birikmada ot oldida kelib, uning belgisini aniqlaydi: «yangi kitob». predikativ sifat esa boshqaruvchi bo‘lmagan shaklda gapda …

4 / 22

ham (katta), so‘ngra rang (qora) va oxirida ot joylashadi. biroq bu ketma-ketlik qat’iy grammatika qoidasi emas, balki til ichidagi odat va idiomatiklikka bog‘liq bo‘ladi. sifatning darajalari — qiyoslash sifatlar ko‘pincha gradatsiyalanadi, ya’ni ular asosiy (pozitiv), solishtirma (komparativ) va eng yuqori (superlativ) darajalarga ega bo‘ladi. o‘zbek tilida solishtirma shakl analitik usul bilan («ko‘proq», «kamroq») yoki sintetik qo‘shimcha orqali (-roq) ifodalanadi: «katta — kattaroq», «go‘zal — go‘zalroq» yoki «ko‘proq chiroyli». superlativ esa ko‘pincha «eng» so‘zi bilan yasaladi: «eng katta», «eng yoqimli». ushbu darajalash semantik jihatdan nisbiy va kontekstga bog‘liq bo‘lib, taqqoslash va baholash jarayonlarini til orqali amalga oshirishga xizmat qiladi. participle va gerundlarning sifat vazifasi fe’ldan hosil bo‘lgan participial va gerundial shakllar sifat sifatida keng qo‘llanadi. masalan, «ishlagan odam» yoki «o‘qiyotgan talaba» kabi birikmalarda fe’lning ishtirokchi shakli otni belgilaydigan sifat vazifasini bajaradi. bu shakllar hodisaning vaqtini, bajarilish darajasini yoki tavsifiy holatini ochib beradi va murakkab gap tarkibida ko‘proq ma’lumot beruvchi subororat sifatida …

5 / 22

rdan ot hosil qilish orqali umumlashtirish va abstraktsiyalash paydo bo‘ladi; bunda tilimizda -lik, -chilik kabi so‘z yasovchi qo‘shimchalar ishlatiladi: «go‘zallik» (go‘zal -> go‘zallik), «bilim» (bilimli -> bilim?) — bu misolga nisbatan ehtiyot bo‘lish lozim; asosiy namunalar sifatlardan ismlarga o‘tishda aniq va barqaror qo‘shimchalar bilan amalga oshadi. bu jarayon tilning leksik resursini kengaytiradi va sifatlarga asoslangan nomativ ma’nolarni hosil qiladi. so‘z yasovchi elementlar yordamida sifatlardan abstrakt tushunchalar va xususiyat nomlari yaratiladi. sifatning stilistik roli va kontekstual o‘zgarishi sifatlar adabiyot va nutqda tasviriylikni oshirish, emotsiyalarni ifodalash va obraz yaratishda muhim vosita hisoblanadi. bir xil sifat kontekstga qarab neytral, emotsional yoki ironik ma’no olishi mumkin. masalan, «katta» so‘zi bir joyda hajmni ifodalasa, boshqasida ijobiy sifat sifatida ishlatilishi mumkin («katta mehribonlik»). stilistik nuqtai nazardan sifatlar bilan ishlash tilning ifodaviy imkoniyatlarini kengaytiradi va matn tuzilishida muayyan kayfiyat yaratadi. adabiy tavsif va metafora orqali sifat ishlatilishi adabiyotda sifatlar obraz va metaforik tasvir hosil qilish uchun faol …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sifat so‘z turkumi"

sifat so’z turkumi sifat so’z turkumi 1 reja 1. umumiy tushuncha 2. turlari 3. morfologik xususiyatlari 4. sintaktik vazifalari 5. shakllanishi va darajalari 6. amaliy misollar va xulosa umumiy tushuncha sifat so‘z turkumi — tilshunoslikda obyekt, hodisa yoki holatning xususiyatini, sifatini, belgisini bildiruvchi so‘zlar to‘plamidir. o‘zbek tilida sifatlar otlarga munosabatda bo‘lib, ularning tashqi yoki ichki belgilarini ifodalaydi: rang, shakl, o‘lcham, sifat, holat va boshqa belgilarga oid ma’lumot beradi. sifatlar sintaktik jihatdan asosan otni belgilovchi so‘z sifatida ishlatiladi, ammo ular gap tarkibida turli vazifalarni bajarishi mumkin, masalan, predikativ (xulosa bildiruvchi) yoki atributiv (otga taalluqli) rol. sifat so‘z turkumi tilning ifodaviy imkoniyatini kengaytiradi, tasv...

This file contains 22 pages in PPTX format (601.4 KB). To download "sifat so‘z turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat so‘z turkumi PPTX 22 pages Free download Telegram