shi tszi

DOC 8 pages 63.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu-2. o'rta asrlar bo'yicha manbalar tahlili reja: 1. qadimgi xitoy manbalari 2. sug'd tilida bitilgan yodgorliklar 3. arman tilidagi manbalar (iv–vii asrlar). 4. arab va fors tilli manbalar qadimiy xitoy manbalari o'zbekistonning uzoq o'tmishdagi ijtimoiy-siyosiy tarixini o'rganishda xitoy manbalari muhim rol o'ynaydi. ularni tahlil qilish orqali mintaqa aholisi hamda madaniyati to'g'risida turli yangi, yunon va rim manbalarida uchramaydigan ma'lumotlarga ega bo'lamiz. bu ma'lumotlarni qiyosiy tahlil qilish orqali mintaqa to'g'risida umumiy, xolisona va tarixiy haqiqatga yaqin o'tmish manzarasini qayta tiklash mumkin bo'ladi. ushbu manbalar bilan qisqacha tanishib o'tsak. “shi tszi” (“tarixiy esdaliklar”) – xitoy tarixchilarining otasi hisoblanadigan sima tsyan (tahminan mil. avv. 145 yoki 135–86 yillar)ning 130 bobdan iborat asaridir. sima tsyanning “shi tszi” nomli asarida xitoyning qadimiy zamonlardan to miloddan avvalgi i asr boshlariga qadar o'tgan tarixi yoritilgan. asarda o'rta osiyo, xususan, uning 123 bobida farg'ona vodiysining qadimiy xalqlari hayoti haqidagi qimmatli ma'lumotlar mavjud. “shi tszi”ning to'la matni olti jildda …

2 / 8

dan ingliz tilida amalga oshirildi. “xou xan shu” (“keyingi xan sulolasi tarixi”) – tarixchi fan' xua (398–445-yy.) asari. “xou xan shu” xitoyning avvalgi xan' sulolasi davridagi tarixni o'z ichiga olgan katta asar bo'lib, 130 ta bobdan iborat. unda o'rta osiyo, sharqiy turkiston va jung'oriyaning 25–221 yillar oralig'idagi tarixi haqida diqqatga sazovor ma'lumotlar mavjud. manbaning so'nggi tarjima va tahlili fuse tomonidan rus tilida, j. chiyun tomonidan esa 2015 yilda ingliz tilida amalga oshirilgan. “vey shu”(bey shu) (“shimoliy sulolalar tarixi”) – 100 ta bobdan iborat asar bo'lib, tan sulolasi (618–907 yy.) davrida yashagan yirik tarixchi li yan' shou (taxminan 595–678 yy.) qalamiga mansub. a. madraimovning bergan ma'lumotlariga ko'ra, unda shimoliy xitoyda hukmronlik vey (386– 535 yy.), si (550–577 yy.), chjou (557–581 yy.) sulolasi hukmronligi, ya'ni 386–581 yillar tarixi bayon qilingan. asarda o'rta osiyo, xususan, xorazm hamda sharqiy turkiston haqida qimmatli ma'lumotlarni uchratish mumkin. manbaning so'nggi tarjima va tahlili 2010 yilda l. r. …

3 / 8

ng', kushon va dovon davlatlari, ularning qadimiy aholisi, mashg'ulotlari, yuechji, sak, qang' hamda dovonliklar haqida ma'lumotlar uchraydi. xususan, xitoy manbalarida saklar “sak”, “se”, “sek”, “sai” shakllarida tilga olinib, ular xitoyning g'arbida yashaganligi ko'rsatilgan. xitoy manbalarining toshkent haqidagi ma'lumotlari ham e'tiborlidir. choch xitoy manbalarida “choch”, “shi” yoki “chjeshe” nomlari bilan qayd etilgan. xitoy manbalaring o'ziga xos tomonlaridan biri shundaki, ularda toshkent viloyati va farg'ona vodiysi hududidagi eng qadimgi davlatlar hamda xalqlar to'g'risida qimmatli ma'lumot berilgan. shuningdek, ushbu hududlarda mavjud davlatlar, shaharlar, xalqlar, qabilalar, daryo va tog'lar haqida qimmatli toponimik ma'lumotlar ham bor. sug'd tilida bitilgan yodgorliklar sug'd tilidagi manbalar asosan, miloddan avvalgi iv – milodning x asrlariga oid bo'lib, turli mazmundagi huquqiy hujjatlar: ahdnomalar, nikoh shartnomalari, oldi-sotti hujjatlari, tilxatlar, sug'd, shosh, turk va farg'ona hukmdorlari o'rtasidagi yozishmalar, xo'jalik hujjatlari hamda farmonlardan iborat. ushbu hujjatlar sug'diyona, mug' qal'asi, afrosiyob, qirg'iziston va sharqiy turkiston hududlaridan topilgan. bular orasida mug' qal'asi xarobalaridan 1932 yilda …

4 / 8

. a. freyman, a. v. vasilev, i. yu. krachkovskiy, v. a. livshits, m. n. bogolyubov va o. i. smirnova, mahalliy tadqiqotchilardan m. ishoqov hamda u. n. mansurov tomonidan batafsil o'rganilgan. mug' qal'asi hujjatlarining topilishi tarixi va ular haqidagi dastlabki ma'lumotlar 1934 yilda leningradda maxsus to'plam shaklida “cogdiyskiy sbornik”da e'lon qilindi. ayrim hujjatlarning tarjimasi i. yu. krachkovskiy va a. a. freyman tomonidan 1934 yilda e'lon qilindi . huquqiy hujjatlar va maktublar tarjimasi, zarur izoh va tadqiqotlar bilan v. a. livshits tomonidan chop etildi. 1961 va 1965 yillarda o'zbekiston fanlar akademiyasi tarix va arxeologiya instituti xodimlari ilmiy safar chog'ida samarqandning afrosiyobida v–vi asrlarga oid saroy xarobalarini ochdilar. saroy mehmonxonasining devorlari turli mazmundagi rasmlar bilan bezatilgan bo'lib, ular orasida oq kiyim kiygan chag'oniyon elchisining surati ham bor. uning etagiga sug'd tilida o'n olti satrdan iborat ishonch yorlig'i yozilgan edi. ushbu yozuvlar vii asr o'rtalaridagi xalqaro munosabatlar tarixini o'rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. samarqandda …

5 / 8

a. kallaur, m. e. masson, d. f. vinnik, a. a. asanaliev, k. ashiraliev va u. jumagulovlar tomonidan o'rganilgan. “xvaday namak” (“podshohnoma”). “xvaday namak” (“podshohnoma”) qadimgi eronning 627 yilgacha bo'lgan ijtimoiy-siyosiy hayotidan ma'lumot beruvchi tarixiy asar bo'lib, pahlaviy tilida yozilgan. sosoniylar podshosi yazdigard iii (632–651 yy.)ga yaqin kishi tomonidan 632–637 yillar oralig'ida yozib tugallangan. asar ayniqsa, ahamoniylar, ashkoniylar va sosoniylar tarixi bo'yicha muhim manbalardan biri hisoblanadi. “xvaday namak”ning o'zi ham, mashhur shoir, olim va tarjimon abdulloh ibn mukaffa (721–757 yillar) tomonidan qilingan tarjima (“siyar al-muluk” deb atalgan) ham bizgacha etib kelmagan. lekin, uning ayrim parchalari yaqubiy (897 yoki 905 yilda vafot etgan), ibn qutayba (828–889 yillar), tabariy, ibn al-asir, shuningdek, abulqosim firdavsiyning “shohnoma”sida saqlanib qolgan. arman tilidagi manbalar (iv–vii asrlar). mazkur guruhga oid manbalar sirasiga favstos buzand (iv–v asr), movses xorenatsi (v–vi asr), egishe (v–vi asr), lazar parpetsi (v–vi asr) va boshqalarning sosoniylar, armaniston hamda vizantiya o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni yoritish bilan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shi tszi"

mavzu-2. o'rta asrlar bo'yicha manbalar tahlili reja: 1. qadimgi xitoy manbalari 2. sug'd tilida bitilgan yodgorliklar 3. arman tilidagi manbalar (iv–vii asrlar). 4. arab va fors tilli manbalar qadimiy xitoy manbalari o'zbekistonning uzoq o'tmishdagi ijtimoiy-siyosiy tarixini o'rganishda xitoy manbalari muhim rol o'ynaydi. ularni tahlil qilish orqali mintaqa aholisi hamda madaniyati to'g'risida turli yangi, yunon va rim manbalarida uchramaydigan ma'lumotlarga ega bo'lamiz. bu ma'lumotlarni qiyosiy tahlil qilish orqali mintaqa to'g'risida umumiy, xolisona va tarixiy haqiqatga yaqin o'tmish manzarasini qayta tiklash mumkin bo'ladi. ushbu manbalar bilan qisqacha tanishib o'tsak. “shi tszi” (“tarixiy esdaliklar”) – xitoy tarixchilarining otasi hisoblanadigan sima tsyan (tahminan mil. avv. 145 ...

This file contains 8 pages in DOC format (63.5 KB). To download "shi tszi", click the Telegram button on the left.

Tags: shi tszi DOC 8 pages Free download Telegram