ilmiy tadqiqot metodologiyasi

DOCX 9 pages 12.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 12.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

muhammada al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti axborot xavfsizligi yo’nalishi 703-21 guruh talabasi ismoilov hamidulloning ilmiy tadqiqot metodologiyasi fanidan yakuniy nazorat ishi variant 7 savollar: 1. ilmiy tadqiqot 2. ilmiy yo’nalish 3. ilmiy muammo javoblar. 1) ilmiy tadqiqot-yangi bilimlarni ichlab chiqish jarayoni, bilish faoliyati turlaridan biri hisoblanadi. uning muhim xususiyatlari ob’yektivlik, ishonchlilik va aniqlikdir. ilmiy tadqiqotning ahamiyatli jihati ham shunda hisoblanadi. tadqiqot hamma zarur shartlarga amal qilib takrorlanganda hamisha birdek natija berishi va bahs etilayotgan masalani isbotlashi lozim. ilmiy tadqiqot bi-biri bilan uzviy bog’langan ikki qismdan iborat: tajriba va nazariya. bunda har bir tanlangan mavzu yuzasidan tadqiqot amalga oshirilganda avvalo uning nazariy qismi mukammal tayyorlanishi va u asosida kerakli tajriba o’tkazilishi kerak bo’ladi.ularning har ikkalasi to’liq bajarilgandagina tadqiqot ijobiy natijaga eltovchi haqiqiy ijod mahsuli bo’ladi. ilmiy tadqiqotning asosiy tarkibini tashkil etuvchi muhim komponentlar borki ularning qoidasiga ko’ra qo’llanilishi tadqiqotning ilmiyligi va natijaviyligini oshiradi. ularning birinchisi mavzuni tanlashdir. mavzuni tanlash muallifning …

2 / 9

digan bo’lsak, insonning maqsadli ilmiy faoliyati tadqiqot obyekti bo’yicha yangi bilimlarga yoki obyekt bo’yicha mavjud bilimlarni to’ldirishga erishishda anglab yetishni bilishning aniq usullaridan va ilmiy uskunalardan, mehnat vositalaridan foydalanishga tayanadi. ilmiy tadqiqot o’tkazishdan maqsad aniq va mavjud texnik yoki boshqa turdagi vositalardan unumli foydalanishga asoslanadi. ilmiy mehnat predmeti tadqiqotining faoliyati yo’naltirilgan tadqiqot obyekti va u haqidagi bugungacha bo’lgan bilimlardir. tadqiqot obyektiga moddiy dunyoning har qanday materiali, jarayonlar kiradi. ilmiy tadqiqot ishlarining ahamiyayli tomoni shundaki u muallifning ham hayoliy ham ilmiy va ijodiy qarashlarini to’la-to’kis ifodalab beradi. undan bahramand bo’lgan inson esa albatta qandaydir kerakli ma’lumotlga ega bo’ladi va amaliyotda qo’llash uchun zarur xulosa chiqaradi. jamiyatda ilmiy tadqiqotlar ko’lamini kengaytirish ko’plab rivojlanish va yuksalishga olib keladi. buning uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish esa juda sharafli va mas’uliyatli vazifa hisoblanadi. ilmiy tadqiqotlar o’zining turidan qat’iy nazar vazifasi o’zgarmaydi va ahamiyati yuksalishdan aslo to’xtamaydi. ilmiy mehnat vositalari tadqiqoti esa o’z nomi bilan mavjud vositalardan …

3 / 9

ni ochib berish va yangi nazoratlar yaratishdir. undan asosiy ko’zlanadigan maqsad tadqiqot jarayonidagi yangiliklarning har tomonlama izchillik bilan o’rganilishi va mustahkamlanishini ta’minlashdir. masalan, sohalar bo’yicha ilmiy izlanishlarni mavjud bilimlar natijasida o’tkazish va yangiliklarni shakllantirishdir. amaliy tadqiqotlar texnika sohasida yangi ishlab chiqarish vositalarini,iste’mol mahsulotlarini va boshqalarni yaratish yoki mavjudlarini takomillashtirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, uni maqsadi fundamental tadqiqotlarda to‘plangan ilmiy omillarni amaliy tadqiqotlar orqali o‘z o‘rniga qo‘yishdir. nazariyada olingan bilimlarni amaliyotda qo’llanilishida amaliy tadqiqot turi namoyon bo’ladi. ilmiy tadqiqotdan ham ko’zlangan maqsad o’zi shundaki, topilgan yangilik albatta amaliyotda qo’llanilish uchun foydali bo’lishi zarur. ishlanmalar yoki loyiha-konstruktorlik ishlari (lki) amaliy tadqiqotlar natijalarini (masalan texnika sohasida) texnik yechimlarni (mashina, qurilma, material, mahsulot) ishlab chiqarish texnologiyalarini tajriba nusxalarini yaratish va sinab ko‘rish, yangiliklarni takomillashtirishda foydalanishga qaratilgan ilmiy tadqiqotning yakuniy qismidir. ishlanmalar yuqoridagi turlarning yakuniy qismi desak bo’ladi. chunki u barcha jarayonlarni mantiqiy ravishda jamlovchisidir. ilmiy tadqiqot maqsadi, amalga oshirish xususiyati va tatbiq qilish sohalariga qarab bir …

4 / 9

rni amalga oshirishni taqozo etadi. muhitni ekologik holatini tadqiq qilish uchun bir qancha fan yo‘nalishlari mutaxassislari faoliyat ko‘rsatishlariga to‘g‘ri keladi. bunda nazariy, tajribaviy va eksperimental tadqiqotlar birlashtiriladi. bu esa kompleks (ko‘p tomonlama) tadqiqotlar guruhiga kiradi. xuddi shunday holat global muammolarni tadqiqot qilish sohasida kuzatiladi. global muammolar tarkibiga kosmik, ekologik, xalqaro iqtisodiy, texnologik, geosiyosiy vaziyatlar, holatlar va masalalar kiradi. mashhur rim klubi, aqshda forrester guruhi, rossiyadagi globalistika yo‘nalishi mutaxassislari bir necha yildan beri sivilizatsiyamiz taraqqiyoti dinamikasining ijobiy va salbiy oqibatlari, ularni bashorat qilish masalalari bo‘yicha tadqiqotlar olib borishgan. shunday qilib, o‘ziga xos xususiyatiga ega bo‘lgan quyidagi ilmiy tadqiqot turlarini farqlash mumkin: -fundamental-nazariy tadqiqotlar; -empirik tadqiqotlar; -eksperimental tadqiqotlar; -amaliy-tajribaviy tadqiqotlar; -texnologik tadqiqotlar; -texnik-loyihalashtirish tadqiqotlari; -kompleks tadqiqotlar va boshqalar. fanda tadqiqotlar qanchalik xilma-xil bo‘lmasin, ularning nazariy, amaliy va ijtimoiy ahamiyati olingan natijalarni ishlab chiqarishga tatbiq qilish miqyosi bilan belgilanadi. ilmiy tadqiqot tarkibi va jarayonlar ketma-ketligi jihatidan murakkab strukturaga ega. har bir strukturaviy unsur …

5 / 9

orar ekan, ularni roli ham tobora ortib boradi. tadqiqot ob’ekti – o‘rganilishi lozim bo‘lgan narsa, xossa, jarayon yoki tabiiy va sun’iy harakterdagi tizim. izlanish ob’ekti tanlangan muammo va ishlab chiqilgan ilmiy-tadqiqot dasturi asosida belgilanadi. klassik va noklassik fanlarda ob’ekt sifatida alohida olingan xossalar, munosabatlar va strukturalar o‘rganilgan bo‘lsa, hozirgi postnoklassik ilmiy izlanishlarda ko‘p sifatli hislatga ega bo‘lgan, o‘zida nomuvozanat holat va kooperativ (jamoaviy) harakatni namoyon etadigan ob’ektlar tadqiq qilinmoqda. sub’ekt faol izlanish olib boradigan tadqiqotchi, u maxsus tadqiqot usullaridan, mavjud bilim va axborot bazasidan foydalanib ilmiy-nazariy va amaliy-tajribaviy muammolar ustida ish olib boradi. ilmiy tadqiqotni ko‘p bosqichli jarayon ekanligini ko‘zda tutib,uning boshqa turdagi strukturaviy modelini ko‘rsatish mumkin: -yo‘nalish va mavzuni tanlash,uning dolzarbligini asoslash; -tadqiqot maqsadi,vazifalari va masalalarini belgilash; -tadqiqot rejasini tuzish,zarur usul,vositalar va ta’minot masalalarini aniqlash; -tadqiqotni o‘tkazish; -tadqiqot jarayonini tavsiflash; -tadqiqot natijalarini muhokama qilish; -xulosa chiqarish,olingan natijalarni baholash. izlanishning qayd etilgan strukturaviy darajalari tadqiqotni bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan,izchil va ko‘p …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy tadqiqot metodologiyasi"

muhammada al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti axborot xavfsizligi yo’nalishi 703-21 guruh talabasi ismoilov hamidulloning ilmiy tadqiqot metodologiyasi fanidan yakuniy nazorat ishi variant 7 savollar: 1. ilmiy tadqiqot 2. ilmiy yo’nalish 3. ilmiy muammo javoblar. 1) ilmiy tadqiqot-yangi bilimlarni ichlab chiqish jarayoni, bilish faoliyati turlaridan biri hisoblanadi. uning muhim xususiyatlari ob’yektivlik, ishonchlilik va aniqlikdir. ilmiy tadqiqotning ahamiyatli jihati ham shunda hisoblanadi. tadqiqot hamma zarur shartlarga amal qilib takrorlanganda hamisha birdek natija berishi va bahs etilayotgan masalani isbotlashi lozim. ilmiy tadqiqot bi-biri bilan uzviy bog’langan ikki qismdan iborat: tajriba va nazariya. bunda har bir tanlangan mavzu yuzasidan tadqiqot...

This file contains 9 pages in DOCX format (12.3 KB). To download "ilmiy tadqiqot metodologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy tadqiqot metodologiyasi DOCX 9 pages Free download Telegram