yulduz astronomiyasi

DOCX 27 pages 817.5 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 817.5 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

mundarija: i. kirish 3 i bob yulduzlar 5 yulduzlarning asosiy xarakteristkasi 5 yillik paralaks va yulduzlargacha masofani aniqlash 10 yulduzlarning spektr va spektral sinflari 12 ii bob yulduzlarning fizik ko’rsatkichlarini aniqlash 16 yulduzlar temperaturasini aniqlash usullari 16 yulduzlarning radusini aniqlash usullari 19 yulduzlarning nuriy va fazoviy tezliklarini aniqlash 23 xulosa 27 foydalanilgan adabiyotlar 28 2 kirish yulduz astronomiyasi — astronomiyaning yulduzlar sistemasining tuzilishi, tarkibi, dinamikasi va evolutsiyasining umumiy qonuniyatlarini tadqiq qilish va bu qonuniyatlarni bizning yulduzlar sistemamiz (galaktikamiz) ga tatbiq qilinishini oʻrganish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. alohida yulduzlar, tumanliklar oʻrganiladigan astrofizikadan farqi shundaki, bunda obʼyektlarning toʻplami ansambli tadqiq qilinadi. yulduz astronomiyasi 3 ta boʻlim: yulduzlar statistikasi, yulduzlar kinematikasi va yulduzlar dinamikasi boʻlimlaridan iborat. yulduzlar statistikasida yulduzlarning fizik va koʻrinma xususiyatlarini ifodalovchi kattaliklar (massalari, yorqinligi, spektral sinflari, parallaksi, tezliklari, koʻp rangli fotometrik parametrlari va boshqalar) orasidagi empirik qonuniyatlar kuzatuv maʼlumotlari asosida topiladi, shu maʼlumotlar boʻyicha galaktikamizning tuzilishi va uning tashkil etuvchilari tadqiq …

2 / 27

rakati va uning turli maxsus kinematik parametrlari qiymati toʻla hisoblab topilgan. zamonaviy tadqiqotlarga koʻra, galaktikamiz 5 qism (oʻzak, disk, balj, galo va toj) dan iborat boʻlib, ularning tarkibi va kinematikasi nisbatan yaqqol farq qiladi. masalan, galo, asosan, qizil gigant, qisqa davrli sefeida yulduzlari, submitti yulduzlarning sharsimon toʻdalaridan tashkil topgan boʻlib, ular disk qismda umuman boʻlmaydi, chunki disk galoga mansub boʻlmagan uzun davrli sefeidalar (oʻtagigantlar), spektral sinfi o va v boʻlgan qaynoq yulduzlar, yosh gigantlar, yulduzlarning tarqoq toʻdalaridan iborat. bunday murakkab tuzilishga ega boʻlgan spiralsimon galaktikamizning vujudga kelishi va evolutsiyasi bilan yulduzlar va ular tizimining dinamikasi shugʻullanadi. yuz milliard yulduzdan ortiq galaktikamizning gravitatsion maydoni murakkab va uzluksizdir. uning modelini tuzishda bu maydon gravitatsion kuch funksiyasi regulyator deb olinib, maʼlum kinetik va gidrodinamik tenglamalar puasson tenglamasi bilan birga yechiladi. ixtiyoriy yulduz dinamikasini dastlab ushbu umumiy regulyar kuch funksiyasiga va maʼlum darajada unga koʻshni yulduzlarning taʼsiriga bogʻliq notekis kuchlar orqali ifodalanadi. asosiy tadqiqotlar …

3 / 27

r qarashda bir-biriga juda o‘xshashdek tuyulsa-da, aslida fizik tabiatlariga (temperaturasi, rangi, massasi, zichligi va boshqa parametrlariga) ko‘ra bir-birlaridan keskin farq qiladi. shuning uchun tabiatlari jihatidan bir-biriga o‘xshash bo'lgan yulduzlarni topib, ulami sinfiarga ajratgan holda o'rganish yaxshi natija beradi. bu masalada ayniqsa, fizik o‘zgaruvchi, chaqnovchi yulduzlarni alohida o'rganish, quvvatli va juda keng miqyosdagi fizik jarayonlar haqida qiziqarli maiumotlarni qo'lga kiritishga imkon beradi. ma’lum yulduzning evolyutsiyasi davomida asosiy xarakterlovchi fizik parametrlaridan bo'lgan massasi, yorqinligi, temperaturasi va radiuslarini aniqlash juda muhim jarayonlardan sanalib, yulduzlar atmosferasining fizik tabiatiga tegishli maiumotlarni asosan kuzatish metodlari, ularning ichki qismlariga tegishli maiumotlarni qo'lga kiritish esa, astrofizikaning m aium modellariga tayanilgan metodlar yordamida amalga oshiriladi. yulduz — gravitatsiya bilan bogʻlangan yorqin plazma shari. hayotining oxirida yulduz shuningdek degenerat moddani ham oʻzi ichiga olishi mumkin. yerga eng yaqin yulduz quyoshdir, u yerdagi energiyaning asosiy manbai hamdir. boshqa yulduzlar, atmosfera hodisalari toʻsiq boʻlmasa, yer sirtidan qoʻzgʻalmas yorugʻ nuqtalar boʻlib koʻrinadi. tarixan …

4 / 27

i uning oʻtmishi, diametri, aylanishi, harakati va harorati orqali aniqlanadi. yulduz haroratining uning yorqinligiga nisbati jadvali yoki hertzsprung–russell diagrammasi (h-r diagramma), yulduz yoshi va evolutsiyaviy holatini bilishga yordam beradi. yulduz vodoroddan iborat materiya buluti kollapsi bilan boshlanadi, unda oz miqdorda geliy va ogʻirroq unsurlar ham boʻlishi mumkin. yulduz yadrosi yetarlicha zich boʻla boshlaganida vodorodning bir qismi yadroviy reaksiya orqali zudlik bilan geliyga aylanadi. yadrosidan tashqaridagi yulduz massasi yadrodan energiyani radiatsiya va konveksiya jarayonlari orqali sirtga olib chiqadi. yulduzning ichki bosimi uni keyingi kollapsdan (oʻz ichiga qulab tushishdan) saqlaydi. vodorod yoqilgʻisi tugaganida, massasi quyosh massasining kamida 0,4 boʻlgan yulduz kengayib, qizil gigantga aylanadi, baʼzi hollarda ogʻirroq unsurlar ishlab chiqarishni boshlaydi. keyin yulduz degenerat shaklga oʻtib, moddasining bir qismini yulduzlararo muhitga chiqaradi, bu modda u yerda ogʻir unsurlari koʻproq boʻlgan yangi yulduzlar avlodini shakllantiradi. juft va koʻp-yulduzli tizimlar bir-biri bilan gravitatsiya orqali bogʻlangan va bir-birining atrofida sobit orbitalarda aylanuvchi ikki yoki undan …

5 / 27

ishda ishlatilgan. bugunda ishlatiladigan grigoriy taqvimi aynan shunday quyosh taqvimlaridan biridir, u yer aylanish oʻqi burchagining quyoshga nisbatiga asoslangan. eng qadimiy batartib yulduz jadvali eramizdan avvalgi 1534-yili misr astronomiyasida paydo boʻlgan. oʻsha jadvalga zamondosh bobil jadvali mesopotamiyada eradan avvalgi taxminan 1531–1155-yillarda tayyorlangan. ilk yunon yulduz katalogi eradan avvalgi 300- yillarda aristill va timoxaris tomonidan yaratilgan hipparx yulduz katalogi (e.a. ii asr) 1020 yulduzni ichiga olib, ptolemey yulduz katalogini yigʻishda ishlatilgan. hipparx shuningdek birinchi boʻlib yangi yulduzni kash etgan. aksariyat yulduzlar va turkumlarning bugungi nomlari yunon astronomiyasidan keladi. osmonning oʻzgarmasligi haqidagi fikrlarga qaramay, xitoy astronomlari yangi yulduzlar paydo boʻlishidan boxabar edilar. eramizning 185- yilida ular birinchi boʻlib, hozirda sn185 nomi bilan ataladigan supernova haqida kuzatuv qaydlarini yozib qoldirishdi. tarixdagi eng yorqin yulduz hodisasi 1006- yili misrlik ali ibn ridvon va baʼzi xitoy astronomlar tomonidan kuzatilgan sn 1006 supernovasi edi. qisqichbaqa tumanligiga asos boʻlgan sn 1054 supernovasi ham xitoy va musulmon astronomlar …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yulduz astronomiyasi"

mundarija: i. kirish 3 i bob yulduzlar 5 yulduzlarning asosiy xarakteristkasi 5 yillik paralaks va yulduzlargacha masofani aniqlash 10 yulduzlarning spektr va spektral sinflari 12 ii bob yulduzlarning fizik ko’rsatkichlarini aniqlash 16 yulduzlar temperaturasini aniqlash usullari 16 yulduzlarning radusini aniqlash usullari 19 yulduzlarning nuriy va fazoviy tezliklarini aniqlash 23 xulosa 27 foydalanilgan adabiyotlar 28 2 kirish yulduz astronomiyasi — astronomiyaning yulduzlar sistemasining tuzilishi, tarkibi, dinamikasi va evolutsiyasining umumiy qonuniyatlarini tadqiq qilish va bu qonuniyatlarni bizning yulduzlar sistemamiz (galaktikamiz) ga tatbiq qilinishini oʻrganish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. alohida yulduzlar, tumanliklar oʻrganiladigan astrofizikadan farqi shundaki, bunda obʼyek...

This file contains 27 pages in DOCX format (817.5 KB). To download "yulduz astronomiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yulduz astronomiyasi DOCX 27 pages Free download Telegram