universal o‘lchash asboblari

DOCX 13 pages 42.9 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.9 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

universal o‘lchash asboblari. universal o‘lchash priborlari. reja: 1. universal o‘lchash asboblarining tuzilishi, ishlash prinsipi va asosiy vazifalari 2. universal o‘lchash priborlarining turlari, ularning qo‘llanish sohasi va aniqlik darajalari 3. o‘lchash jarayonida aniqlikni ta’minlash, xatoliklarni kamaytirish va asboblarning metrologik talablari universal o‘lchash asboblari mashinasozlik, metrologiya, texnik nazorat va ishlab chiqarish jarayonlarida keng qo‘llaniladigan o‘lchash vositalari bo‘lib, ularning asosiy vazifasi detallarni liniyaviy, burchakli, radiusli, chuqurlik va boshqa geometrik parametrlar bo‘yicha yuqori aniqlikda o‘lchashdir. bu asboblar “universal” deb atalishining sababi shundaki, ular bir nechta turdagi o‘lchov operatsiyalarini bitta konstruksiya orqali bajarish imkoniyatiga ega. ushbu asboblar ishlab chiqarish sifatini ta’minlash, texnologik jarayonni nazorat qilish va detallarni me’yoriy hujjatlarga mos holatda ishlab chiqarishni kafolatlashda muhim ahamiyatga ega. shu bois universal o‘lchash asboblarining tuzilishi, ishlash prinsipi va vazifalarini chuqur o‘rganish zamonaviy mashinasozlikning ajralmas bo‘lagidir. universal o‘lchash asboblarining tuzilishi ularning bajaradigan funksiyalariga qarab shakllanadi. asboblarning asosiy tarkibiy qismlariga o‘lchash bazasi, ko‘rsatkich shkalasi yoki raqamli displey, o‘lchash jag‘lari …

2 / 13

larning ishlash prinsipi mexanik, optik-mexanik yoki elektron-mexanik o‘lchovlarga tayanadi. eng ko‘p uchraydigan mexanik prinsiplarga ko‘ra, o‘lchash jarayoni asosiy o‘lchov bazasi va siljiydigan jag‘ning o‘zaro masofasini aniqlash orqali amalga oshiriladi. masalan, shtangentsirkulda jag‘larning siljishi asosiy shkaladagi bo‘linmalar orqali o‘qiladi. mikrometrda esa vintning aylanishi baraban bo‘ylab doimiy va aniq masofaga siljiydi. bu “vintli juftlik” prinsipiga tayanadi: vintning bir aylanishi 0,5 mm yoki 1 mm siljishni ta’minlaydi, bu esa yuqori aniqlikda o‘lchash imkonini beradi. optik-mexanik o‘lchash asboblarida esa kattalashtiruvchi linzalar, prizmatik sistemalar va yorug‘lik nurining sinishi asosida o‘lchov aniqligi oshiriladi. elektron o‘lchash tizimlarida esa induktiv, piezoelektrik yoki optoelektronik sensorlar yordamida o‘lchov natijalari raqamli ko‘rinishda displeyga chiqariladi. bu turdagi asboblar inson omilidan kelib chiqadigan xatolikni deyarli yo‘q qiladi. universal o‘lchash asboblarining asosiy vazifasi detallarni loyihalangan o‘lchamlarga muvofiq holda tekshirish, texnologik jarayonda aniqlikni nazorat qilish va montaj jarayonlardagi farqlarni aniqlashdir. bu asboblar yordamida tashqi diametr, ichki diametr, uzunlik, kenglik, chuqurlik, qalinlik, burchak, radius, sirt tekisligi …

3 / 13

ash asboblarining yana bir muhim vazifasi — texnologik jarayonlarda xatoliklarni aniqlash va ularni bartaraf etishdir. detallarning tolerantlikka muvofiq ishlab chiqarilishi asboblar yordamida tekshiriladi. disbalans, tashqi tasirlar, stanokning qattiqligi, asbobning yeyilishi va operatorning xatolari natijasida detallar o‘lchamlarida og‘ishlar paydo bo‘lishi mumkin. universal o‘lchash asboblari ana shu og‘ishlarni aniqlab, texnologik jarayonni qayta sozlash imkonini beradi. bu esa ishlab chiqarish sifatining barqarorligini ta’minlaydi. universal o‘lchash asboblarini qo‘llashda ularning metrologik ko‘rsatkichlari – aniqlik klassi, takroriylik, sezgirlik, barqarorlik va haroratga bog‘liq xatoliklar – muhim ahamiyatga ega. har bir o‘lchash asbobi me’yoriy hujjatlarga muvofiq kalibrlanadi va davriy metrologik tekshiruvdan o‘tkaziladi. asbobning tuzilishi shunday bo‘lishi kerakki, u tashqi yuklamalarga, vibratsiyaga va harorat o‘zgarishiga chidamli bo‘lsin. masalan, mikrometr tana qismi issiqlik ta’sirida kengaymasligi uchun maxsus po‘lat yoki qattiq qotishmalardan yasaladi. indikator asboblari esa tashqi tebranishni yutadigan amortizatorlarga ega bo‘ladi. universal o‘lchash asboblari metrologik nazoratda yuqori aniqlik va ishonchlilikni ta’minlaydi. o‘lchov operatsiyalarida to‘g‘ri o‘lchash bazasini tanlash, asbobni detalga to‘g‘ri …

4 / 13

qali bajarish imkoniyatlaridir. zamonaviy ishlab chiqarishda aniqlik, takroriylik, metrologik barqarorlik va ishlatish qulayligi universal o‘lchash priborlarining asosiy talablaridan hisoblanadi. ularning turlari ko‘p bo‘lib, har biri ma’lum o‘lchov turini bajarishga mo‘ljallangan va o‘zining aniq qo‘llanish sohasi hamda aniqlik darajasiga ega. universal o‘lchash priborining eng keng tarqalgan turi – shtangentsirkul bo‘lib, u tashqi o‘lchamlar (diametr, kenglik), ichki o‘lchamlar (teshiklarning diametri), chuqurlik va yiv kengliklarini o‘lchashda qo‘llaniladi. shtangentsirkullar 0,1 mm, 0,05 mm yoki 0,02 mm aniqlikkacha o‘lchov imkoniyatiga ega bo‘ladi. noniusli, soatli va elektron raqamli shtangentsirkullar mavjud. noniusli shtangentsirkul oddiy mexanik konstruksiyaga ega bo‘lsa, raqamli turi aniq o‘qish, qulay ko‘rsatkich va inson xatosini kamaytirish imkonini beradi. ularning qo‘llanish sohasi — mashinasozlik zavodlarida umumiy tekshiruv, ustaxonalar, montaj operatsiyalari va ta’mirlash ishlari. mikrometrlar universal o‘lchash priborlarining eng yuqori aniqlikka ega turlaridan biri bo‘lib, ular 0,01 mm yoki 0,001 mm aniqlikkacha o‘lchash imkonini beradi. mikrometrlarning tashqi o‘lchash, ichki o‘lchash, chuqurlik o‘lchash, rezba mikrometri, plastina mikrometri, naycha …

5 / 13

nlikni, konsentriklikni, detallarni qiyshayish darajasini va geometrik noaniqliklarni aniqlashda qo‘llaniladi. ular ayniqsa stanoklarni sozlash, moslamalarni tekislash va sifat nazoratida juda kerakli asbobdir. indikatorli priborlar ishlab chiqarishning har bir bosqichida aniqlikni oshirish uchun qo‘llanadi. universal burchak o‘lchagichlar (universal bevel protractor) — burchaklarni yuqori aniqlikda o‘lchash imkonini beradigan priborlardir. ular 1′ (1 daqiqa) gacha bo‘lgan aniqlikda burchaklarni o‘lchay oladi. ushbu priborlar qora metallarga ishlov berish, detallarni burchak ostida joylashtirish, texnologik moslamalarni sozlash, shablonlar tayyorlash jarayonlarida keng foydalaniladi. universal burchak o‘lchagichlar vaqtinchalik murakkab o‘lchovlarni bajarish uchun juda qulay. kombinatsiyalangan o‘lchov tizimlari — kombinatsiyalangan kvadratlar, kombinatsion shtangentsirkullar va universal kontur o‘lchagichlar — bir nechta o‘lchov operatsiyalarini yagona platformada bajarish imkonini beradi. masalan, kombinatsion kvadrat yordamida burchak, chuqurlik, radius va chiziqli o‘lchamlarni o‘lchash mumkin. bu turdagi priborlar duradgorlik, metallsozlik, ta’mirlash va montaj sohalarida qulaylik yaratadi. radius o‘lchagichlar (radius gauge) — detallarni konkav va konveks radiuslarini aniqlash uchun mo‘ljallangan. ular turli radius to‘plamlaridan iborat bo‘lib, 1 …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "universal o‘lchash asboblari"

universal o‘lchash asboblari. universal o‘lchash priborlari. reja: 1. universal o‘lchash asboblarining tuzilishi, ishlash prinsipi va asosiy vazifalari 2. universal o‘lchash priborlarining turlari, ularning qo‘llanish sohasi va aniqlik darajalari 3. o‘lchash jarayonida aniqlikni ta’minlash, xatoliklarni kamaytirish va asboblarning metrologik talablari universal o‘lchash asboblari mashinasozlik, metrologiya, texnik nazorat va ishlab chiqarish jarayonlarida keng qo‘llaniladigan o‘lchash vositalari bo‘lib, ularning asosiy vazifasi detallarni liniyaviy, burchakli, radiusli, chuqurlik va boshqa geometrik parametrlar bo‘yicha yuqori aniqlikda o‘lchashdir. bu asboblar “universal” deb atalishining sababi shundaki, ular bir nechta turdagi o‘lchov operatsiyalarini bitta konstruksiya orqali bajarish ...

This file contains 13 pages in DOCX format (42.9 KB). To download "universal o‘lchash asboblari", click the Telegram button on the left.

Tags: universal o‘lchash asboblari DOCX 13 pages Free download Telegram