ривожланишида нуқсони бўлган болаларнинг нутқ хусусиятлари

DOC 87.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1546876225_73656.doc ривожланишида нуқсони бўлган болаларнинг нутқ хусусиятлари режа: 1.нутқ ҳақида тушунча. нутқ турлари 2. ривожланишида нуқсони бўлган болалар нутқ хусусиятларининг ўзига хослиги 3. тафаккур ва нутқнинг узвий боғлиқлиги нутқ ҳақида тушунча. нутқ турлари инсоннинг энг муҳим фазилатларидан бири унинг сўзлаш қобилиятига эга бўлиб, нутқ воситасида ўзаро алоқа боғлай олиш, фикрлаша билишидир. турли товушларнинг маълум тартибда биргалашиб, пайваста бўлиб қўшилишидан юзага келган маъноли нутқ муайян организмларнинг фаолияти натижасида пайдо бўлади. нутқ мураккаб функционал жараёндир. унинг асосида мулоқот жараёнидаги тил бирликларини ўринли қўлланиш ётади. тилнинг мураккаб системаси узоқ муддатли ижтимоий-тарихий ривожланиш маҳсули бўлиб, у бола томонидан нисбатан қисқа муддатларда ўзлаштириб олинади. нутқ ривожланиши жараёнида билиш фаолиятининг олий шакллари, тафаккур қобилиятлари шаклланади. сўзнинг аҳамияти ўз-ўзидан умумлаштирувчи ҳисобланади ва шу муносабат билан ўзида нафақат нутқ бирлигини, балки тафаккур бирлигини ҳам намоён қилади. улар айнан ўхшаш эмас ва маълум даражада бир-бирига боғлиқ бўлмаган ҳолда пайдо бўлади. лекин боланинг руҳий ривожланиш жараёнида мураккаб, сифати жиҳатидан янги …

ёзилиб, бошқаларга қаратилган нутқдир. ички ва ташқи нутқнинг физиологик табиати бир хил, фарқ товуш чиқарилади ёки ёзиб баён этилади, ички нутқда нутқ органларининг ҳаракати товушсиз юзага келади. фикрни ифодалаш усулига кўра нутқ оғзаки ва ёзма бўлади. оғзаки нутқ ёзма нутқдан қуйидагилар билан фарқланади: оғзаки нутқ, товуш нутқ, ёзма нутқ эса график нутқдир. оғзаки нутқда интонация, мимика, имо-ишора жестикулятсиядан кенг фойдаланиб, эшитиш сезгиси асосий рўл ўйнайди. тафаккур ва нутқ бир-бири билан узвий равишда боғлиқдир. шахс ўйлаётганда, одатда, фикрларни сўзлар, жумлалар тарзда, ички нутқ деб аталадиган нутқ тарзида ифода этиади. бироқ шундай ҳоллар ҳам бўладики, шахс фикрини сўзлар билан ифода эта олмай қолади. бу ҳолда одам ички нутқдан ташқи ифодага ўтишда ўз фикрини бошқа кишиларга тушунадиган қилиб баён этишда қийналади. кишилар тилдан фикр баён қилиш қуроли сифатида фойдаланадилар. улар ўз фикрларини овоз билан эшиттириб баён қилишдан олдин у ҳақида ўйлаб оладилар. ўйлаган пайтида овоз чиқармасдан ички нутқдан фойдаланадилар. бу ички нутқ ҳисобланади. …

тқ ҳам бўладики, у кишининг нутқини идрок этиши ва тушинишини ўз ичига олади. бола нутқининг нормал ривожланиши, унга доимо янги тушучаларни ўзлаштириб олишга, теварак - атроф ҳақидаги билим ва тасаввурларни кегайтиришга имконият яратади. боланинг атрофидаги катта одамлар қайси тилда гаплашсалар, бола ҳам шу тилни ўрганади. нутқни эгаллашдек жуда ҳам қийин жараённи бола қисқа муддат давомида уддасидан чиқа олади. бола ривожланишида психик жараёнлар билан бирга эшитиш қобилияти жуда катта аҳамиятга эга. бунинг нормал ривожланишида ва умуман, баркамол бўлиб бўлиб ўсишда барча психик жараёнлар билан эшитиш қобилияти чамбарчас боғлиқ ҳолда, ҳеч қандай нуқсонсиз ривожлангандагина боланинг нутқ бойлиги нормал даражада ривожланади. ақли заиф боланинг хусусияти шундаки, унинг психикаси қоидага бўйсунмайдиган шароитларда, аномал тараққий топиш жараёнида шаклланади. ақли заиф бола соғлом тенгдошларидан шу билан фарқланадики, унинг илгариги тажрибаси ва ривожланишида бундан кейинги психик камол топиш учун зарур шарт-шароитларни ташкил этувчи механизмлар ҳамда психик жараёнлар шаклланмаган бўлади. шундай қилиб, ақли заиф боланинг умумй психик тараққиёт …

ча кеч тилга кирадилар. биринчи сўзни айтиш муддати боланинг уч, баъзан беш ёшгача кечикади. энг аввало, бу ерда талаффуздаги нуқсонларни қайд этиш керак. г.а.каиннинг тадқиқотларига кўра, ривожланишида нуқсони бўлган болаларининг 66 фоизи тутилиб гапиришнинг у ёки бу шаклига дучор бўлади. ақли заиф болаларда нутқий нуқсонларнинг шунчалик катта миқдорда учраши тасодифий хол эмас. зотан, бош мия пўстлоғининг шикастланиши, фонематик эшитувнинг бузилишига, артикулятсион аппарат ҳаракатининг издан чиқишига олиб келади. ривожланишида нуқсони бўлган болалар тилнинг луғавий бойлигини эгаллашда жиддий қийинчиликларга дуч келадилар. мисол учун ақли заиф болалар қўллайдиган сўзлар заҳираси одатдаги меёрга тенглаштириб бўлмайдиган даражада тордир. улар кўпинча сўзларнинг маъносини тушунмайдилар. 1) мавҳум тушунчани ифодаловчи машаққат, қимматроқ, арзонроқ; 2) кўчма маънода қўлланган сўз. кўчма маънода қўлланган сўзларнинг моҳиятини тушунмайдилар, «олтин бош» деган ибора болада кулги уйғотади, ҳамда уларнинг эътирозига дуч келади. «бунақаси бўлмайди» дейишади улар. нари борганда болалар бу ибора воситасида қуёшда йилтиллаган сочларни тушунишади. гап шундаки мия пўстлоғининг анализаторлик фаолияти бузилиши туфайли, …

ерак. чунки болалар бир нарсани иккинчисига қиёслашда, ҳодисаларнинг сабабий боғланишларини очиб беришда қийналишади. гапларнинг тузилишидаги бу хил жўнлик ақли заиф боланинг бош мия пўстлоғида шаклланувчи оддийгина алоқаларга мос келади. бунинг устига, алоқаларни етарли аниқ англамаслиги, ақли заиф болалар фикрининг ноаниқ тугалланган бўлиб қолишига олиб келади. болалар ўқиётган, эшитаётган, кўраётган нарсалар ҳақида бир қатор хатоларга йўл қўядилар. а.р.лурия, н.п.параманова, о.к.тихомиров (1973) ва бошқалар ўтказган тажрибалар шуни кўрсатадики, ривожланишида нуқсони бўлган бола ўзининг ҳаракатларига қўлланма бўла олувчи умумий қоидаларни мустақил ифодалаб беришга қодир эмас. ички нутқ ақлда шаклланган ҳар қандай фикрнинг моддий қобиғидир. ақли заиф бола нутқидаги бундай нуқсонлар, уларнинг ўқишини қийинлаштиради. болалар ҳамма вақт ҳам тарбиячининг тушунтиришларини фаҳмлашавермайди, матн мазмунини мустақил тушуниб етмайди, ўз ҳаракатларини ўрганилган қоида билан назорат этишади. сўз улар учун нарсанинг ўзи билан чатишиб кетган бўлади, унинг аниқ мазмунидан ажратиш учун, яъни уни грамматик, фонетик жиҳатдан ўргана бошлаш учун катта шижоат талаб этилади. илғор педагог – дефектологларнинг тажрибалари …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ривожланишида нуқсони бўлган болаларнинг нутқ хусусиятлари"

1546876225_73656.doc ривожланишида нуқсони бўлган болаларнинг нутқ хусусиятлари режа: 1.нутқ ҳақида тушунча. нутқ турлари 2. ривожланишида нуқсони бўлган болалар нутқ хусусиятларининг ўзига хослиги 3. тафаккур ва нутқнинг узвий боғлиқлиги нутқ ҳақида тушунча. нутқ турлари инсоннинг энг муҳим фазилатларидан бири унинг сўзлаш қобилиятига эга бўлиб, нутқ воситасида ўзаро алоқа боғлай олиш, фикрлаша билишидир. турли товушларнинг маълум тартибда биргалашиб, пайваста бўлиб қўшилишидан юзага келган маъноли нутқ муайян организмларнинг фаолияти натижасида пайдо бўлади. нутқ мураккаб функционал жараёндир. унинг асосида мулоқот жараёнидаги тил бирликларини ўринли қўлланиш ётади. тилнинг мураккаб системаси узоқ муддатли ижтимоий-тарихий ривожланиш маҳсули бўлиб, у бола томонидан нисбатан қисқа муддатл...

DOC format, 87.5 KB. To download "ривожланишида нуқсони бўлган болаларнинг нутқ хусусиятлари", click the Telegram button on the left.

Tags: ривожланишида нуқсони бўлган бо… DOC Free download Telegram