шахс шаклланишига сиблинг мақоми таъсири

DOCX 25.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1544257211_73223.docx шахс шаклланишига сиблинг мақоми таъсири режа: 1. сиблинг мақоми тушунчаси. 2. тўнғич, ўртанча, кенжа ва ёлғиз фарзанднинг сиблинг мақоми. 3. опа-сингил, ака-инилик муносабатларига асосланган оила модели сиблинг мақоми тушунчаси халқимиз узоқ ўтмишдан ота-она ва фарзанд муносабатларидан кейинги ўринда, ака-укалик ва опа-сингиллик муносабатларига алоҳида эътибор билан қараган. оилада фарзандлар ўртасида илиқ муносабатлар бўлиши ва сақланиб қолиниши, оиладаги фарзандлар мавқеига мунсабат ҳалқ оғзаки ижоди намуналарида ўз аксини топган. бунга “уч оға-ботирлар”, “кенжа ботир”, “бирлашган ўзар” каби эртакларни, “ширин ва шакар” каби достонларни мисол қилиб кўрсатиш мумкин. оила боланинг илк ижтимоий муносабатларга киришадиган маскани бўлиб, унда боланинг ота-онаси, ака-ука, опа-сингиллари билан бўладиган мулоқати ижтимоийлашув жараёнига кучли таъсир қилувчи омил ҳисобланади. индивидуал психология асосчиси а.адлер бола шахсининг шаклланиши ва ривожланиши унинг жинсига, оилада нечанчи фарзанд эканлигига, оиласида ака-укалар ва опа-сингиллари борлигига, яъни унинг сиблинг мақомига боғлиқлиги ғоясини илгари сурган олим саналади. [footnoteref:1] [1: р.дрисколл, д.икстейн. порядок рождения и личность// психологическая энциклопедия. изд. 2-е/под …

характерига таъсир этишини ўрганишган. эмпирик маълумотлар бундай боғлиқликларнинг тўрт тури мавжудлигини таъкидлайди. · тўнғич бола, оиладаги фарзандларнинг каттаси, одатда отаонасининг умиди бўлиб, ота-оналар ундан кўп нарсаларни кутади ва одатда у бу умидларни оқлайди ҳам. ундаги муваффақиятларга бўлган интилиш, ўқиш ва касб-ҳунар эгаллаш йўналишидаги ютуқлари ва унга эришиш имкониятлари ҳам одатда юқори бўлади. унинг муваффақиятлари нафақат ота-онанинг кутишларига боғлиқ, балки маълум вақт эркалатилган боланинг, кейинчалик “тахтдан тушиши”, мавқенинг бирдан ўзгариши ва кутишлар тизимининг ҳам шунга яраша бошқача бўлиб қолиши билан боғлиқдир. буни адлер ибораси билан айтганда, “детронизация”, яъни тахтдан айрилиши деб аташ мумкин. чунки укаси ёки синглиси пайдо бўлгандан сўнг, отаонасининг эътибори бирдан бошқа болага қаратилиб, унга муносабат ўзгариб қолганлигини бола ўзига хос қайғуриш билан ҳис қилади. лекин ота-онанинг эътибори ва меҳрига қайтадан эришиш мақсадида у ҳаракат қила бошлайди. агар тўнғич фарзанднинг ука кўргандан сўнг пайдо бўладиган депривацияси кучли бўлса-да, ўзини кўрсатиш учун ички имкониятлари, лаёқати етарли бўлмаса (баъзан тўнғич фарзанд …

ста укасига меҳр қўяди, унга ғамхўрлик қилишдан роҳатланадиган ҳам бўлиб қолади. бу унга фойда келтиради ҳам: келажакда у турли тоифа инсонлар, жумладан, катталар, обрўли инсонлар билан келишиб ишлашга ҳаракат қиладиган, уларнинг кўнглига қарайдиган, уйида кўрганлари кўчада қайтарилмаслигига ҳаракат қиладиган, мослашувчан бўлиб ўсади. одатда бундай боланинг тенгқурлари орасида ўзига хос мавқеи бўлади. ёшлигидан ота-онанинг юзи-кўзига қараб, уларнинг муносабатини ҳис қилишга ўрганган бола келажакда ўқитувчиси ёки раҳбарининг ҳам юзи-кўзига қараб, муомала қилишга ўрганади. ота-оналик мақомига алоқадор муносабатларни ташқарида бошқаларга ҳам қўллашга кўникиб боради. шунинг учун тўнғичларда киришимлилик, кичикларга ғамхўрлик, мустақил қарорлар қабул қилишга, масъулиятни бўйнига олиш ва лидерликка мойиллик ривожланиб боради. шунинг учун ҳам жамиятда раҳбар лавозимларда ишлаётган, сиёсий ва жамоатчилик идораларини бошқараётганларнинг аксарияти оилада тўнғич фарзанд эканлиги ўрганилган. масалан, америка президентларининг ярми, 20 нафардан ортиқ австронавтлар оилада тўнғич фарзандлар бўлишган. одатда оилада ўсаётган ўғил болаларнинг тўнғичи эркаклар жамоасини (масалан, ҳарбий, халқаро, сиёсий ташкилотлар), сингиллари бўлган акалар хотин-қизлар жамоасини (мактаб, шифохона), ва …

нг соясида айёрроқ, эпсизроқ бўлиб кўринади, чунки туғилганидан ёнида ундан катталар борлигига у кўникиб боради. ўртанча фарзандлардан яхши санъаткорлар, спортчилар, дипломатлар, одамлар билан ишлашга устаси фаранг раҳбарлар етишиб чиқиши ҳам мумкин. · кичик фарзанд умрининг охиригача ўзини кичикман, деб ҳис қилишга мойил бўлади, уни ҳеч ким ҳафа қилиши мумкин эмас. ҳамиша ғамхўрлик оғушида бўлган кичкинтой, келажакда ҳам ҳамма ерда ўзини муҳофазада, хавфсизликда ҳис этишга мойил бўлади ва буни ўзгалардан талаб ҳам қилади. уларнинг кайфияти кўпинча яхши бўлиб, ёнатрофидагилар билан яхши муомалага кириша олади. одатда кичик фарзандда муваффақиятга эришиш мотивацияси кучли, рақобатбардошлик талаб этилган шароитда у чидамлироқ бўлади. афсуски, уларнинг никоҳ борасида омадлари камроқ бўлиши кузатилган, оилада кичик фарзанд бўлганлар салга ажралишни ўйлайди, чунки улардан яхши вафодор, чидамли эр ёки хотин чиқмайди. шу боис, турмуш қуришга ҳам унчалик шошмайди, чунки ўзига масъулиятни олишни ёқтирмайди. · ягона фарзанднинг сиблинг мақоми тўнғичникига яқин. отаонанинг умидлари ва орзу-ҳавасларини билиб катта бўлган бола кўп соҳада, …

, оила ва жамият учун ҳам фойдалидир. хх асрнинг 70 йилларида австралиялик психолог уолтер тоумен сиблинг мақомининг шахс шаклланишига таъсири мавзусига оид кўпгина тадқиқот ишлари олиб борди. у минглаб оилаларни ўрганиб, қадриятлар тизимининг, молиявий аҳволининг ва маълумоти даражасининг турлича бўлишига қарамасдан оиладаги ўрни бир хил бўлган инсонлар характерида жуда кўп ўхшашликлар борлигини аниқлаган. р.б.фельсон сиблинглар ўзаро муносабатларидаги агрессивликни ўрганиб, оиладаги ёлғиз жинсли болага нисбатан (жинсидан қатъий назар) бошқа болаларнинг жисмоний ва вербал агрессив ҳаракатлар қилишини аниқлади. шунингдек, сиблинглар ўзаро тортишувига ҳадеб ота-оналарнинг аралашуви кутилган натижаларга олиб келмаслиги исботланди. фельсоннинг фикрича, шахснинг агрессив хулқ-атворига унинг оиласидаги шахслараро муносабатлар қаторида, сиблинг мақоми ва сиблинглар сони ҳам муҳим рол ўйнайди. мамлакатимизда ҳам сиблинглар ўзаро муносабатларининг шахс шаклланишига таъсирини ўрганиш бўйича тадқиқот ишлари олиб борилмоқда (в.м.каримова, з.е.абдураҳманова, х.хайдарова, н.а.ғайибова). жумладан, н.а.ғайибованинг тадқиқот ишлари натижасига кўра, синалувчи ўсмирлар ичида тўнғич фарзандлар низоли вазиятни бартараф етишда бошқа сиблинг мақомидагиларга нисбатан кўпроқ масъулиятни бўйниларига олишлари, оиладаги ўртанча …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "шахс шаклланишига сиблинг мақоми таъсири"

1544257211_73223.docx шахс шаклланишига сиблинг мақоми таъсири режа: 1. сиблинг мақоми тушунчаси. 2. тўнғич, ўртанча, кенжа ва ёлғиз фарзанднинг сиблинг мақоми. 3. опа-сингил, ака-инилик муносабатларига асосланган оила модели сиблинг мақоми тушунчаси халқимиз узоқ ўтмишдан ота-она ва фарзанд муносабатларидан кейинги ўринда, ака-укалик ва опа-сингиллик муносабатларига алоҳида эътибор билан қараган. оилада фарзандлар ўртасида илиқ муносабатлар бўлиши ва сақланиб қолиниши, оиладаги фарзандлар мавқеига мунсабат ҳалқ оғзаки ижоди намуналарида ўз аксини топган. бунга “уч оға-ботирлар”, “кенжа ботир”, “бирлашган ўзар” каби эртакларни, “ширин ва шакар” каби достонларни мисол қилиб кўрсатиш мумкин. оила боланинг илк ижтимоий муносабатларга киришадиган маскани бўлиб, унда боланинг ота-онаси, ака-ука...

DOCX format, 25.0 KB. To download "шахс шаклланишига сиблинг мақоми таъсири", click the Telegram button on the left.

Tags: шахс шаклланишига сиблинг мақом… DOCX Free download Telegram