mantiq ilmi

DOC 9 pages 146.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 146.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

11-mavzu. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. formal mantiqning asosiy qonunlari. reja: 1.mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. 2.tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. 3.tafakkur shakllari va qonunlari haqida tushuncha. 4. formal mantiqning asosiy qonunlari. tayanch so‘z va iboralar: mantiq, tafakkur, tafakkur qonunlari va shakllari, tasavvur, idrok, sezgi, aqliy bilish bosqichi, mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti, tushuncha, hukm va xulosa chiqarish, taqqoslash, mavhumlashtirish. tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. «mantiq» so‘zi arabcha bo‘lib, grekcha «logos» so‘zidan kelib chiqqan «logika» so‘ziga muvofiq keladi. «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni anglatadi. uning turli xil narsalarni ifoda qilishi ko‘p manoliligini bildiradi. mantiq: – ob’ektiv olam qonuniyatlarini, – tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari, taraqqiyotini va fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yigindisini, – tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifodalaydi. mantiqka oid ilk an’analar kadimgi sharq, xususan, hindiston, xitoy mamlakatlarida vujudga kelgan. mantiqning shakllanishiga notiklik san’ati, matematika ilmining rivojlanishi katta ta’sir ko‘rsatdi. qadimgi yunon mutafakkiri aristotelgacha mantiq ilmi falsafa …

2 / 9

g yuqori bosqichidir. bilish voqelikning, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidir. kishilar o‘zoldilariga ma’lum bir maqsadlarni qo‘yib, bilish jarayonini amalga oshiradilar. shu maqsadlar o‘rganilishi lozim bo‘lgan predmetlar doirasi, tadqiqot yunalishi, shakl va metodlarini belgilab beradi. bilishning asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil daraja va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish – insonning sezgi organlari yordamida bilish tashkil etadi. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyat va munosabatlari, ya’ni inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma’lumotlar olinadi. hissiy bilish: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga oshadi. sezgi predmetning biror tashqi xususiyatini (masalan, rangini, shaklini, ta’mini) aks ettiruvchi yaqqol obrazdir. idrok predmetning yaxlit yaqqol obrazi, u mazkur predmet haqidagi turli xil sezgilarni sintez qilish natijasida hosil bo‘ladi. u muayyan predmetni boshqalaridan (masalan olmani bexidan, nokdan) farq qilish imkonini beradi. tasavvur esa avval idrok etilgan predmetning obrazini ma’lum bir signallar …

3 / 9

dual, muhim va nomuhim, zaruriy va tasodifiy xususiyatlari farq qilinmaydi. formal mantiqning predmeti va strukturasi. hozirgi paytda mantiq ilmining formal mantiq, dialektik mantiq va matematik mantiq kabi yo‘nalishlari farqlanadi. formal mantiq, tafakkur strukturasini fikrning konkret mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda, nisbatan mustaqil o‘rganadi. asosan muhokamani to‘g‘ri qurish bilan bog‘liq qoida va mantiqiy amallarga e’tibor qaratadi. o‘zining maxsus formallashgan tiliga, metod va usullariga, konseptual vositalariga ega. falsafa, psixologiya, fiziologiya bilan hamkorlik qiladi hamda ilmiy bilimlar sistemasida o‘zining munosib o‘rniga ega formal mantiqga to‘g‘ri tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi falsafiy fan, deb ta’rif berish mumkin. dialektik mantiq, tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida hamda taraqqiyotida olib o‘rganadi. matematik mantiq esa tafakkurni matematik metodlar yordamida tadqiq etadi. mantiq ilmini o‘rganish, ongli ravishda foydalanish fikrlash madaniyatini o‘stiradi, fikrni to‘g‘ri qurish malakasini rivojlantiradi; baxs yuritishda o‘zi va boshqalarning fikriga tankidiy munosabatda bo‘lishiga, suhbatdoshining mulohazalaridagi xatolarni ochib tashlashga yordam beradi. bu o‘ziga xos mantiq san’ati hisoblanadi. …

4 / 9

ushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori-ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. tafakkur quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: 1) unda voqelik abstraktlashgan va umumlashgan holda in’ikos qilinadi. masalan, «inson» tushunchasi 2) tafakkur borliqni bilvositaaks ettiradi. yangi bilimlar mavjud bilimlar asosida hosil qilinadi. 3) tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. borliqda real analogiga ega bo‘lmagan narsalar – yuqori darajada ideallashgan ob’ektlarii (masalan, absolyut qattiq jism, ideal gaz)ni yaratish, ular yordamida predmet va hodisalarning eng murakkab xususiyatlarini o‘rganish, bashoratlar qilish imkoniyati vujudga keladi. 4) tafakkur til bilan uzviy aloqada mavjud. fikr ideal hodisadir.u faqat tilda – moddiy hodisada (tovush to‘lqinlarida, grafik chiziqlarda) reallashadi, boshqa kishilar bevosita qabul qila oladigan, his etadigan shaklga kiradi. o‘zaro fikr almashish vositasiga aylanadi. demak, hissiy bilish tafakkur bilan uzviy bog‘liq. hissiy bilish, akl tomonidan boshqarib turiladi, muayyan vazifalarni bajarishga …

5 / 9

nayotgan muhim belgilarni («o‘z maydoniga egaligi», «axolisining mavjudligi», «boshqaruv vositalariga egaligi», «siyosiy tashkilotdan iboratligi»), ya’ni fikrlash elementlarini a, v, s,..., p bilan belgilasak, tushunchaning mantiqiy strukturasini a (a, v, s,..., p) shaklida simvolik tarzda ifodalash mumkin. hukm – predmet va hodisalarga ma’lum bir belgining xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shakli. hukmlar tasdiq yoki inkor shaklda ifoda etiladi. masalan «temir-metall» degan hukmda predmet (temir) bilan uning xossasi (metall ekanligi) o‘rtasidagi munosabat qayd etilgan. predmet haqidagi tushuncha (s) bilan predmet belgisi haqidagi tushuncha (r) o‘rtasidagi munosabat, ya’ni r ning sga xosligi tasdiqlangan. umumiy holda hukmning mantiqiy strukturasini s-p formulasi yordamida ifoda etish mumkin. aristotel hukmni apofansis deb ataydi. hukm biror narsaga nimaningdir taalluqli yoki taalluqli emasligi haqida bayon qilingan fikr bo‘lib, u chin yoki yolg‘on bulishi mumkin. xar kanday gap xam hukm bo‘la olmaydi. faqat qat’iy fikrlargina hukm hisoblanadi. aristotel hukmni mantiqiy ega, mantiqiy kesim va mantiqiy bog‘lovchilardan iborat bo‘ladi, deb …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmi"

11-mavzu. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. formal mantiqning asosiy qonunlari. reja: 1.mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. 2.tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. 3.tafakkur shakllari va qonunlari haqida tushuncha. 4. formal mantiqning asosiy qonunlari. tayanch so‘z va iboralar: mantiq, tafakkur, tafakkur qonunlari va shakllari, tasavvur, idrok, sezgi, aqliy bilish bosqichi, mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti, tushuncha, hukm va xulosa chiqarish, taqqoslash, mavhumlashtirish. tafakkur — mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. «mantiq» so‘zi arabcha bo‘lib, grekcha «logos» so‘zidan kelib chiqqan «logika» so‘ziga muvofiq keladi. «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni anglatadi. uning turli xil narsalarni ifoda qilishi ko‘p manoliligini bildiradi. mantiq: – ob’ektiv ola...

This file contains 9 pages in DOC format (146.0 KB). To download "mantiq ilmi", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmi DOC 9 pages Free download Telegram