mantiq va uning predmeti

PPTX 11 pages 180.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 180.0 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mantiq va uning predmeti, qonuniyatlari mantiq va uning predmeti, qonuniyatlari mantiq tafakkurning namoyon boʻlish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar oʻrtasidagi aloqadorlikni koʻrsatadigan qonun-qoidalar yigʻindisini oʻrganadi. mantiqning vazifasi — chin fikrni, haqiqatni aniqlash. mantiq ilmining oʻrganish obʼyekti tafakkurdir. tafakkur 3 xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shaklida mavjud boʻladi. muhokama yuritish ana shular va ularning oʻzaro aloqalarga kirishishi natijasida vujudga keladigan boshqa mantiqiy tuzilmalar (mas, muammo, gipoteza, nazariya, gʻoya va boshqalar)da amalga oshadi. muhokama yuritishda ishonchli natijalarga erishishning zaruriy sharti qatoriga fikrning chin boʻlishi va formal jihatdan toʻgʻri qurilishi kiradi. oʻzi ifoda qilayotgan predmetga muvofiq keluvchi fikr — chin fikr deb ataladi mantiq mantiq, logika — toʻgʻri tafakkur yuritishning asosiy qonunlari va shakllari haqidagi fan. mantiq oʻzining shakllanish va rivojlanish tarixiga ega. mantiqga oid dastlabki fikrlar qadimgi sharq mamlakatlarida, xususan, hindiston, xitoyda vujudga keldi. qadimda mantiq falsafa tarkibida boʻlgan, mustaqil fan sifatida shakllanmagan. yunon falsafasida mantiq masalalari dastlab …

2 / 11

an, stoiklar maktabi vakillarining , epikur, skeptiklar taʼlimotlarida rivojlantirilgan. mantiq stoiklar mantiqning maqsadi inson aqlini xatolardan asrash va haqiqatga erishishdir, deb bilishgan. keyinchalik yaqin va oʻrta sharq mamlakatlarida ham mantiq ilmi shakllandi. oʻrta osiyoda ham falsafa va mantiq mustaqil fan sifatida taraqqiy etdi. bunda forobiy, ibn sino, beruniy, umar xayyom, alisher navoiy, bedil kabi buyuk mutafakkirlarning xizmati katta boʻldi. forobiy oʻzining "mantiqqa kirish", "ilmlarning kelib chiqishi va tasnifi" asarlarida mantiq masalalariga ilmiy bilish metodlari deb qaragan. forobiy fikricha, mantiq insonlarni bilish jarayonidagi turli xato va adashishlardan saqlaydi. forobiy tushuncha, hukm va ularning turlari, xulosa chiqarish, sillogizm va uning figuralari, moduslarini tahlil qildi. sillogizm va isbotlash usuli eng toʻgʻri, haqiqatga olib keluvchi usul deb hisobladi. ibn sinoning "kitob ashshifo", "kitob annajot", "donishnoma" asarlarida mantiqga doir fikrlari bayon etilgan. “mantiq bilingan (bilimlar) yordamida bilinmaganlarni qanday qilib aniqlashni koʻrsatadigan, haqiqat va haqiqatsifat bilim va yolgʻon nima ekanligini hamda ular qanday turlarga ega ekanligini …

3 / 11

iqlash, unga erishish yoʻllarini oʻrganishdir. tafakur qonunlari tafakkur qonunlari muhokama yuritish jarayonida fikrlar (fikrlash elementlari) oʻrtasidagi mavjud zaruriy aloqalardan iborat. tafakkur koʻp qirrali jarayon boʻlib, uni turli tomondan, xususan, mazmuni va shakli (tuzilmasi) boʻyicha yoki kelib chiqishi va taraqqiyotida olib oʻrganish mumkin. bularning barchasi mantiq ilmining vazifasini tashkil etadi, uning turli metodlaridan foydalanishga, har xil yoʻnalishga ajralishiga sabab boʻladi. tafakurning 4 ta qonuni bor . bular : ayniyat qonuni , ziddiyat qonuni , yetarli asos va uchinchisi istosno qonunlari . ayniyat qonuni to‘g‘ri, mantiqiy fikrlashning muhim qonunlaridan biri. ayniyat qonuni mantiq fani (formal mantiq)da o‘rganiladi. ayniyat qonuni ham tafakkurning boshqa qonun va shakllari singari predmet, hodisalarning ma’lum ob’ektiv xususiyat va munosabatlarini aks ettiradi. predmetlarning nisbiy mustaqillikka ega bo‘lish xususiyati, ma’lum davr ichida ma’lum muayyanlikni saqlab qolishi, ma’lum aniq mazmun va shaklga ega bo‘lishi, boshqa narsalardan farq qilib turishi inson tafakkurida bir necha minglab yillar davomida qayta-qayta aks etishi jarayonida ayniyat …

4 / 11

da inson miyasida bir fikr bir vaqtning oʻzida ikki maʼnoda ishlatilmasligini taqozo qiladi. bu toʻgʻri fikrlash va chin muhokamalarning ajralmas xossalaridan biridir. ziddiyat qonuni tafakkur rivojida qaramaqarshi fikrlar toʻqnashuvini inkor etmasdan, bir vaqtning oʻzida bir predmet haqida ikki zid fikrga yoʻl qoʻymaslikni talab qiladi, yaʼni vaqt, predmet, nisbat jihatdan birlikni nazarda tutadi. masalan, yomgʻirni umuman zararli yoki foydali deb boʻlmaydi, u maʼlum davrda maʼlum oʻsimliklar uchun zararli, boshqa bir davrda foydali boʻlishi mumkin. ziddiyat qonunining buzilishi tafakkurda chalkashliklarga va notoʻgʻri xulosalarga olib keladi. yetarli asos qonuni har bir fikrning asosli, isbotlangan boʻlishi, boshqa fikrlar bilan zaruriy bogʻliqligi haqidagi mantiqiy qonun. unda qar qanday chin fikr asoslangan boʻlmogʻi, yaʼni uning chinligi boshqa chin fikr bilan asoslangan, undan mantiqiy kelib chiqqan, u bilan isbotlangan boʻlishi lozim. aks holda fikrdagi izchillik, mantiqiy tartib buziladi. yetarli asos qonuni obʼyektiv munosabatlarni, xususan, borliqdagi sababiy bogʻlanishlarni aks ettirish asosida shakllangandir. masalan, qirda bugʻdoyning yaxshi koʻkarishi, moʻl …

5 / 11

si fikrning chinligini koʻrsatib bera olmaydi, lekin qaysi fikrdan biri toʻgʻri boʻlsa, keyingisi albatta notoʻgʻriligini bildiradi. uchinchisi istisno qonuni quyidagi "a yoki v yoki v emas" formulasi orqali ifodalanadi. uchinchisi istisno qonuni bilish va muhokama yuritish jarayonida toʻgʻri xulosa chiqarish uchun muhim boʻlib, oʻzaro zid qarashlarni aralashtirib yuborishga yoʻl qoʻymaydi. hozirgi vaqtda mantiq hozirgi paytda mantiqning formal mantiq , dialektik mantiq matematik mantiq kabi yoʻnalishlari bor. formal mantiq tafakkur strukturasini fikrning aniq, mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda, nisbatan mustaqil ravishda oʻrganadi. uning diqqat markazida muhokamani toʻgʻri qurish bilan bogʻliq qoidalar va mantiqiy amallar yotadi. dialektik mantiq tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida hamda taraqqiyotida olib oʻrganadi. matematik mantiq tafakkurni matematik metodlar yordamida tadqiq etadi. u hozirgi zamon matematikasining muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlib, tafakkurni yuqori darajada abstraktlashgan va formallashgan sistemada tahlil qiladi. 20-asrda noanʼanaviy mantiqning turli yoʻnalishlari, xususan, koʻp qiymatli mantiqiy sistemalar (ya. lukasevich, geyting , reyxenbaxning uch qiymatli mantiqiy sistemalari, …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq va uning predmeti"

mantiq va uning predmeti, qonuniyatlari mantiq va uning predmeti, qonuniyatlari mantiq tafakkurning namoyon boʻlish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar oʻrtasidagi aloqadorlikni koʻrsatadigan qonun-qoidalar yigʻindisini oʻrganadi. mantiqning vazifasi — chin fikrni, haqiqatni aniqlash. mantiq ilmining oʻrganish obʼyekti tafakkurdir. tafakkur 3 xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shaklida mavjud boʻladi. muhokama yuritish ana shular va ularning oʻzaro aloqalarga kirishishi natijasida vujudga keladigan boshqa mantiqiy tuzilmalar (mas, muammo, gipoteza, nazariya, gʻoya va boshqalar)da amalga oshadi. muhokama yuritishda ishonchli natijalarga erishishning zaruriy sharti qatoriga fikrning chin boʻlishi va formal jihatdan toʻgʻri qurilishi kiradi. oʻzi ifoda q...

This file contains 11 pages in PPTX format (180.0 KB). To download "mantiq va uning predmeti", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq va uning predmeti PPTX 11 pages Free download Telegram