evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillari

DOCX 8 pages 26.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillari. tabiiy tanlash shakllari. reja: 1. evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillar. 2. usimlik va xayvon zotlarini xilma-xilligi. 3. sun'iy va tabiiy tanlash va uning shakllari. 4. yashash uchun kurash. ch. darvin sayoxatdan keyin yigirma yil davomida evolyutsiya nazariyasini yaratish ustida jiddiy ishladi va uni «tabiiy tanlash yuli bilan turlarning kelib chikishi yoki yashash uchun kurashga moslasha olgan zotlarning saklanib kolishi» degan mashxur asarida (1858) yoritdi. u yana bir necha asarlar yozdi. ulardan «xonakilashtirilgan xayvon, madaniy usimliklarning uzgaruvchanligi», (1868), odamning paydo bulishi va jinsiy tanlash» (1871), «usimliklar olamida chetdan va uz-uzidan changlanishning ta'siri» (1876) kabilarni kursatib utish kerak. bu asarlarida olim organik olam evolyutsiyasining xarakatlantiruvchi kuchlari: irsiyat, uzgaruvchanlik, yashash uchun kurash va tabiiy tanlanish ekanligini e'tirof etdi. u bu asarlarda turlarning paydo bulishi nazariyasini atroflicha rivojlantirishga va chukurlashtirishga jiddiy e'tibor beradi. darvin organizmning uzgaruvchanligi yangi nav va zotlar yaratishning eng muxim zamini bulib xizmat kilishini anikladi. u selektsionerlar yangi zot va …

2 / 8

chikkan. belgilangan uzgaruvchanlikda organizmlarning tashki belgilari - fenotipi uzgaradi, lekin genotipi uzgarmaydi. irsiy bulmagan uzgaruvchanlikni modifikatsion uzgaruvchanlik deb xam ataladi. darvin bitta podaning uzidagi xayvonlar orasida yoki bitta dalaning uzidagi usimliklar orasida uchraydigan xaddan tashkari xilma-xil uzgarishlarni belgilanmagan uzgaruvchanlik deb atadi. bu uzgarishlarning belgilanmaganligi shundaki, turli xil tashki taasurotlar tufayli aloxida individlarda turlicha yunalishdagi tasodifiy uzgarishlar sodir buladi. belgilanmagan uzgarishlar sust tafovvutlardan to kuzga tashlanadigan darajada yakkol va keskin bulishi mumkin. darvin zamonida xali irsiyat va uzgaruvchanlik konuniyatlari kashf etilmagan edi. uzgaruvchanlik muammosi x1x asarning oxirgi va xx asr boshlarida ilmiy asoslanib berildi. darvin xayvon va usimliklardagi uzgaruvchanlikning vujudga kelishini urganib, organizmda turli a'zolar va ularning sistemalari urtasidagi uzaro boglanishni kursatuvchi bir kator muxim konuniyatlarni izoxlab berdi. ana shunday uzaro boglanishni kursatuvchi konuniyatlar jumlasiga: 1. korrelyativ uzgaruvchanlik xamda: 2. kombinatsion uzgaruvchanlik kiradi. korrelyativ yoki nisbiy uzgaruvchanlikda muayyan bir a'zo uzgarganida boshka a'zolar xam doim yoki deyarli doimo u bilan bir …

3 / 8

i organizmlarning ok rangi bilan ularning kasallikka va zaxarlanishiga moyilligi urtasidagi korrelyatsiya ayniksa kizikarli: masalan: ok rangli kichik ovchi itlar boshkalarga karaganda kuprok kasallikka chalinadi. irsiy uzgaruvchanlikning kombinativ turi xar xil zotdagi xayvon yoki xar xil navdagi usimliklarni chatishtirishdan xosil buladi. uzgaruvchanlikning bu turi kadimdan ma'lum. selektsionerlar yangi xayvon zotlari yoki yangi usimlik navlari etishtirishda kupincha duragaylash usulidan foydalanganlar. bunda duragaylarda eski zotlarning belgilari bir-biriga yangicha kushilibgina kolmasdan, balki yangi belgilar xam paydo bulgan. darvin tadkikotlariga kadar xayvonlarning xar xil zotlari yoki usimliklarning turi navlari nechta bulsa, ularning xammasi xuddi shunga dastlabki turlardan kelib chikkan deb xisoblanadi. sun'iy tanlash inson tomonidan kadimdan kullanib kelingan. darvin muloxazasiga kura, sun'iy tanlashning 2 xil formasi mavjud. bular metodik va ongsiz tanlashdir. metodik tanlashning ongsiz tanlashdan asosiy farki shundan iboratki, bu tanlashda inson yangi zot va nav chikarishni oldindan planlashtiradi yoki boshkacha aytganda, zot va nav chikarishga ongli ijobiy yondoshadi. bu esa uz navbatida …

4 / 8

h kachon amalga oshmaydi, zero cheksiz kupayish imkoniyatlari yulida « yashash uchun kurash» tuskinlik kilib turadi. yashash uchun kurash kurinishlarini darvin uch turga ajratadi: turlararo, tur ichida va anorganik tashki muxit sharoitlariga karshi kurash. tur ichidagi yashash uchun kurash populyatsiya individlari orasida boradi. kurashning bu turi juda keskindir, chunki bir turga mansub individlar bir xil oziklanadi va bir xil xavf xatarga duch keladi. tur ichidagi rakobat munosabatlari usimliklar urtasida xam kuzatiladi. shox shabbasi keng kuloch yozgan baland daraxatlar kuyosh nuridan kuprok baxramand buladi. bakuvvat ildiz sistemasi yordamida suv va unda erigan mineral moddalardan kuprok oziklanib, yon atrofdagi kichikrok daraxtlarni sikib kuyadi. bakuvvat daraxtlar boshka daraxtlarning usishi va rivojlanishini tuxtatib, ularni butunlay nobud kiladi. turlararo yashash uchun kurash xar xil turga kiruvchi populyatsiyalar urtasida boradi. masalan, yirtkich xayvon bilan uning uljasi, utxur xayvonlar bilan usimliklar, xashoratxur kushlar bilan xashoratlar urtasidagi uzaro munosabat. tabiiy tanlanish va individlarning eliminatsiyalanishi jarayonida anorganik tabiatning shart …

5 / 8

larning bulishi rol uynashi kerak. xar kanday foydali uzgarish, xatto u arzimas bulsa xam, yashab ketish ishonchini oshirish kerak, boshkacha aytganda tashki muxit sharoitiga kuprok va yaxshirok moslashgan individlar yashab ketadi. tabiiy tanlash xam xuddi su'iy tanlash singari individlar urtasidagi farklarga asoslangan. arzimas biror xil uzgarish foydali bulib chiksa va bu yashab ketish extimolini oshiradigan bulsa, ular nasldan-naslga utib boradi va necha nasllardan keyin individlar uz ajdodlaridan anchagina tafovut kiladigan farklarga ega bulib koladi. shunday kilib, darvin uzi aniklagan tanlash printsipining tabiatda yangi shakllar paydo bulishi jarayoniga xam ta'llukli ekanini isbotlab berdi. adabiyotlar 1. a. t. gafurov. “darvinizm” t. : «ukituvchi», 1992. 2. m. tuxtaev, a. xamidov. “ekologiya asoslari va tabiatni muxofaza kilish” t. : 1994. 3. biologiya. bibliograficheskiy spravochnik, k. : “naukova dumka” 1994 4. i. p. sokolova. “biologiya”. m. : “vusshaya shkola” 1987. 5. k. villi. “biologiya”. perevod s angliyskogo izdaniya «mir», m. : 1968. 6. t. x. …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillari"

evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillari. tabiiy tanlash shakllari. reja: 1. evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillar. 2. usimlik va xayvon zotlarini xilma-xilligi. 3. sun'iy va tabiiy tanlash va uning shakllari. 4. yashash uchun kurash. ch. darvin sayoxatdan keyin yigirma yil davomida evolyutsiya nazariyasini yaratish ustida jiddiy ishladi va uni «tabiiy tanlash yuli bilan turlarning kelib chikishi yoki yashash uchun kurashga moslasha olgan zotlarning saklanib kolishi» degan mashxur asarida (1858) yoritdi. u yana bir necha asarlar yozdi. ulardan «xonakilashtirilgan xayvon, madaniy usimliklarning uzgaruvchanligi», (1868), odamning paydo bulishi va jinsiy tanlash» (1871), «usimliklar olamida chetdan va uz-uzidan changlanishning ta'siri» (1876) kabilarni kursatib utish kerak. bu asarlarida ol...

This file contains 8 pages in DOCX format (26.5 KB). To download "evolyutsiyani xarakatlantiruchi omillari", click the Telegram button on the left.

Tags: evolyutsiyani xarakatlantiruchi… DOCX 8 pages Free download Telegram