xujayra, uning tuzilishi va faoliyati

DOCX 13 pages 30.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.2 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

xujayra, uning tuzilishi va faoliyati xujayra, uning tuzilishi va faoliyati reja: 1. xujayra tuzilishining sxematik ifodasi. 2.biologik membranalar. 3. xujayra kobigi. 4. xujayra yuzasining maxsus tuzilmalari. eukariot hujayralar prokariot hujayralarga karaganda murakkab va xilma xil tuzilgan. ularda hakikiy yadro vaorganoidlar mavjud. bir hujayralai suv utlari, zamburuglar, sodda hayvonlar, yuksak tuzilishga ega bulgan usimliklar, hayvonlar va odamlar eukariot organizmlarni tashkil etadi. usimlik va hayvon hujayra tuzilishiga kura umumiy uxshashlikka ega bulib, uz navbatida ma'lum kismlari bilan fark kiladi(4-5rasm) xar bir hujayra plazmatik membrana-plazmolemma, tsitoplazma va yadrodan tashkiltopgan. xujayra tashki muhitdan tsitoplazmatik parda bilan ajralib turadi. yadrodan tashkari hujayraning ichidagi barcha tuzilmalarning hammasi tsitoplazma deb nomlanadi. tsitoplazma - grekcha citos - idish, plasma- shira hosil bulish degan ma'noni anglatadi. eukariotik hujaralar tsitoplazmasining tuzilishi va tarkibi turlicha bulib, gioplazma, hujayra organellari va kiritmalardan tuzilgan. bu kismlar tsitoplazmada bulishi shartdir. bu kismlar bir biri bilan boglik holda kelishib ishlaydi. yadro: yadrocha, xromatin, karioplazma (yadro …

2 / 13

munosabati natijasida ega buladi. moddalarning bunday munosabati biologik membranalarda kuzatiladi. xozirgi vaktda biologik membrananing tuzilishini talkin etuvchi turli xil nazariyalar mavjud. bularning ichida eng tarkalgani membraning kavatli tuzilishini ifodalovchi davson va danielli nazariyasidir. bu olimlar boshka tadkikotchilarni eritrotsit membranasining lipid va oksidlardan iborat degan fikrni davom ettirib, lipidlar biomolekulyar parda shaklida membrana markazida joylashishini, oksil molekulalari esa membrananing tashki tarafida joylashishini talkin etdilar. lipid molekulalari bir-biriga parallel joylashib, ularning gidrofil (polyar) kismlari oksil molekulalariga karab yotadi. lipid molekulasining gidrofob (nopolyar) kismlari esa bir-biriga karab yotadi.shunday kilib, lipid molekulalari ikki oksil kavati bilan boglangandir f. shyostrand esa oksil molekulalari globulyar tuzilishga ega deb hisoblaydi. ana shunday tuzilish hamma membrana tuzilmalari uchun xarakterlidir. robertson bunday tuzilishga ega bulgan membranalar elementar biologik membrana deb nomlagan. oxirgi vaktlarda membranalar tuzilishini ifodolovchi boshka nazariyalar ham paydo buldi. bu membranalarning globulyar subbiriklaridan tashkil topganligini talkin etuvchi mitsellyar nazariyadir. bu subbirliklar lipoproteid komplekslaridan iborat bulib, oksil molekulalari …

3 / 13

ar oksillar; 3-glikokaliks. biologik membranalar oksil, lipiddan tashkari, uglevod, noorganik ionlar va suv tutadi. membrana tarkibiga kiruvchi oksillar ikki gruppaga bulinadi: struktur va globulyar oksillar. globulyar oksillar fermentlarni hosil kilib, ular moddalarning membrana orkali transportida muhim ahamiyatga ega. struktur oksil membrana elastikligini kiskarish va chuzilish funktsiyalarini belgilaydi. xujayra va atrof-muhit urtasidagi moddalar almashinuvi hujayraning plazmatik membranasi orkali tanlab utkazish bilan ruy beradi. bu membrana hujayra tarkibining turgunligini tartibga solib turishda uta muhim rol uynaydi. chunki hujayra pardasi orkali unga barcha tuyimli moddalar kiradi va hujayraning faoliyati natijasida hosil bulgan mahsulot ( masalan, sekrektor kiritmalar) hamda chikindi moddalar chikariladi. xujayra membranasi ayrim moddalarning kirishiga monelik kilish bilan bir katorda boshkalariga tuskinlik kilmaydi. moddalar hujayraga diffuz yuli bilan kirishi mumkin. ma'lumki diffuziya xodisasi-bu moddaning yukori kontsentratsiyali joydan past kontsenratsiyali uringa tarkalishidir. shunga, binoan osmos hodisasi ya'ni erituvchi modda molekulalarining yarim utkazuvchi membrana (masalan, hujayra plazmatik membranasi) orkali diffuziyasi ruy beradi. moddalarning hujayraga …

4 / 13

zm hujayrada na+ yigilib hujayraning bosimini ortib ketishidan va pirovardida, hujayrani nobud bulish (shishib, yorilib ketish) dan asraydi. modomiki, natriy ioni hujayraga diffuz yuli bilan kirib, unda kontsentratsiyasini oshirsa, hujayraning plazmatik membranasidagi fermentlar hamda energiya sarfi (ionlarni faol tashkariga chikarish) bilan shu ion kontsentratsiyasining hujayradagi turgunligini ta'minlaydi. ionning hujayraga kirishi va chikarilishi mutanosibligidagi uzgarish hujayra membranasining funktsional holatini uzgartiradi (nerv hujayralaridagi kuzgalish impulsini ayrim hujayralarda sekretsiya jarayonini yuzaga keltiradi) hamda hujayra ichi va uni uragan muhitdagi boshka ionlarning holatigi ta'sir etadi. shu “nasos” ning mavjudligi usimlik hujayralarining tarangli-bosimini yuzaga keltiradi va usimliklarning yashash sharoitiga karab, uning sulib kolish va kayta oldingi holatga kaytishini ta'minlaydi. xujayralarga turli ionlarning kirishi va chikishi yukorida bayon etilgan “nasos” jarayoni orkali yuz bersa, ayrim organik moddalar (glyukoza) ning kirib chikishi esa faol utkazish jarayoni bilan amalga oshadi. agar hujayrada organik molekula kam bulsa, u modda diffuziya yuli bilan hujayraga kirishni davom ettiradi. xujayrada shu moddaning …

5 / 13

asosi tushunchasi asosida hujayradagi kuzgalish (nerv hujayrasi usimtasi buyicha kuzgalishning uzatilishi hamda mushakdagi kiskarish jarayonlari) izohlanadi. na+/k+ nasosi jarayoni amalga oshishi uchun hujayra ichida na + bulmogi zarur. xujayraga k+ning kirishi tsitoplazmadan na+ chikarilishini takoza kiladi. bu ikki jarayon uzaro boglangan bulib, ikkala ion nasosi birga ishlaydi. xujayraga kirgan k+ ionning mikdori hujayradan chikarilayotgan na + mikdoriga teng bulmaydi. xujayradan chikarilayotgan 3 ta natriy ioniga bitta k ionning kirishi tugri keladi. bunda bir molekula atf parchalanib hosil bulgan energiya yukoridagi ionlar almashinuvi jarayonini ta'minlaydi. suv diffuziya yuli bilan membranadan utadi. ionlar, kandlar, aminokislota, nukleotidlar kabi erigan moddalar mahsus membrana tashuvchilari- oksillar yordamida utkaziladi. bu oksillar har bir tashiluvchi uchun maxsusdir. xujayralardan chikadigan modda membranasining ikki tomonidagi kontsentratsiyasi fark (kontsentratsiya gradienti) bilan aniklanadi. chikadigan modda zaryadlangan bulsa, uning transportiga kontsentratsiya gradienti hamda membrananing umumiy elektrik gradienti-membrana potentsiali ta'sir kiladi. kontsentratsiya gradienti membrana potentsiali bilan birgalikda hujayra membranasining elektrokimyoviy gradientini hosil kiladi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xujayra, uning tuzilishi va faoliyati"

xujayra, uning tuzilishi va faoliyati xujayra, uning tuzilishi va faoliyati reja: 1. xujayra tuzilishining sxematik ifodasi. 2.biologik membranalar. 3. xujayra kobigi. 4. xujayra yuzasining maxsus tuzilmalari. eukariot hujayralar prokariot hujayralarga karaganda murakkab va xilma xil tuzilgan. ularda hakikiy yadro vaorganoidlar mavjud. bir hujayralai suv utlari, zamburuglar, sodda hayvonlar, yuksak tuzilishga ega bulgan usimliklar, hayvonlar va odamlar eukariot organizmlarni tashkil etadi. usimlik va hayvon hujayra tuzilishiga kura umumiy uxshashlikka ega bulib, uz navbatida ma'lum kismlari bilan fark kiladi(4-5rasm) xar bir hujayra plazmatik membrana-plazmolemma, tsitoplazma va yadrodan tashkiltopgan. xujayra tashki muhitdan tsitoplazmatik parda bilan ajralib turadi. yadrodan tashkari huj...

This file contains 13 pages in DOCX format (30.2 KB). To download "xujayra, uning tuzilishi va faoliyati", click the Telegram button on the left.

Tags: xujayra, uning tuzilishi va fao… DOCX 13 pages Free download Telegram