viruslar

DOCX 9 pages 2.9 MB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

organizmlarning xilma-xilligi. viruslar. 1892 yilda rus olimi d.i.tvanovskiy tamaki o’simligida uchraydigan tamaki mozaikasi deb ataluvchi kasallik qo’zg’atuvchisining o’ziga xos xususiyatlarini aniqladi. ushbu kasallik qo’zg’atuvchi viruslar bakteriali filtrdan o’ta olish xususiyatiga ega. natijada sogiom tamaki o’simligini filtrdan o’tgan suyuqlik bilan zararlash rnumkin. oradan bir necha yil o’tgach f. leffler va p.froshlar uy hayvonlarida ucliraydigan oqsil kasalligini qo’zg’atuvchilar ham bakteriali filtrdan o’tibketarekan, degan xulosaga keldilar. nihoyat, 1917 yil kanadalik bakteriolog f. de erell bakteriyalarni zarariovchi bakteriofag-virusni kashf etdi. shunday qilib, o’simlik, hayvon va mikroorganizmlarda viruslar kashf etildi. ushbu kashfiyotlar hayotning hujayrasiz shakllari ya’ni, yangi fan sohasi — virusologiyani (viruslarni o’rganuvchi) ochib berdi. viruslar inson liayotiga katta xavf soladi. ular bir necha yuqumli kasalliklar (gripp, quturish, sariq kasalligi, ensefalit, qizilcha va boshqalar)ning qo’zg’atuvchilari hisoblanadi. viruslar faqat hujayralarda yashaydi. ular hujayra ichi parazitlaridir. viruslar hujayradan tashqarida erkin va faol holatda uchramaydi, ko’payish xususiyatiga ham ega emas (3-rasm). hujayraviy tuzilishdagi organizmlarda dnk va rnk kabi …

2 / 9

shkil topgan vakuola qobig’i boshqa vakuola yoki yadro bilan qo’shitadi. ana shunday yo’1 bilan virus hujayraning barcha qismiga tarqalishi mumkin. virusning hujayraga kirib borishi yuqumlilik xususiyatini keltirib chiqaradi. sariq kasalligini qo’zg’atuvchi a va b viruslar faqat jigar hujayralariga kirishi mumkin va ularda ko’paya oladi. virus zarrachalarining to’planishi ularning hujayradan chiqib ketishiga olib keladi. ushbu jarayon ba’zi bir viruslarda «portlash» tarzida ro’y beradi. natijada hujayra nobud bo’ladi. boshqa turdagi viruslar kurtaklanishga o’xshash yo’1 bilan ajraladi. bunda organizmning hujayralari hayotchanligini uzoq vaqtgacha saqlab qoladi. bakteriya virusi — bakteriofaglarning hujayraga kirishi biroz boshqacharoq. bakteriyalarning qalin hujayra qobig’i hayvon hujayralaridek oqsil-retseptorli va unga birikkan virus bilan birgalikda sitoplazmaga kirib borishiga imkon bermaydi. shuning uchun bakteriofag hujayrasiga ichi kovak tayoqcha yordamida uning boshchasida joylashgan dnk {yoki rnk) itarib kiritiladi (4-rasm). bakteriofagning genomi sitoplazmaga tushadi, kapsid esa tashqarida qoladi. bakteriya hujayrasi sitoplazmasida bakteriofagning genomi reduplikatsiyasi boshlanadi hamda oqsil sintezlanib uning kapsidi shakllanadi. oradan ma’lum vaqt o’tgandan …

3 / 9

a amitoz yo’l bilan bo’linadi. hujayrada plastida va mitoxondriyalar uchramaydi. hujayra qobig’i murein degan moddadan tashkil topgan. odatda xivchinli organizmlar ba’zi vakillaridagi xivchin oddiy tuzilgan. prokariotlarning ko’pchiligi erkin azotni o’zlashtirish xususiyatiga ega. oziqlanish oziq moddalarning hujayra qobig’i orqali shimib olinishi bilan kechadi. hazm qiluvchi vakuolalar bo’lmaydi, ba’zan gazli vakuolalar uchraydi. bakteriyalar va ko’k-yashil suv o’tlari prokariotlar hisoblanadi. bakteriyalar. bakteriyalar yer sharid;igi sodda tuzilgan eng qadimgi va ko’z bilan ko’rib bo’lmaydigan sodda organizmlar hisoblanib, hujayrasida yadro rosmana shakilanmaganligi va oddiy ko’payishi (bo’linish yo’li) bilan xarakterlidir, jinsiy ko’payish uchramaydi. ba’zi avtotrof bakteriyalarni hisobga olmaganda, ularning ko’pchiligida plastidalar ham bo’lmaydi, shuning uchun ulargeterotrof oziqlanadi. hujayra po’sti ham murein degan moddadan tashkil topgan. bakteriyalar bir hujayrali, ba’zan ipsimon yoki shoxlangan, koloniyali organizmlar bo’lib, ular shakl jihatidan 3 guruhga ajratilgan: 1. sharsimon-kokklar; 2.tayoqsimon-basillalar; 3.buralgan-vibrionlar, spirillalar (5-rasm). bakteriyalarning ko’pchiligi suv va boshqa oziq moddalar etishmaganda yoki boshqa noqulay sharoitda spora hosil qilish xususiyaliga ega. sporalar tashqi …

4 / 9

axsus dispanserlar faoliyat ko’rsatib turibdi. sil sekin rivojlanadigan kasallik hisobla-nadi, bakteriyalar orqali tez tarqaladigan xavfli kasalliklarga esa o’lat, vabo, kuydirgi kasalliklarini misol qilib ko’rsatish mumkin. ular ma’lum turdagi bakteriyalar orqali kelib chiqadi. o’lat kasalligini keltirib chiqaradigan bakteriyalar sichqon va kalamushlarda yashaydigan burgalar orqali tarqaladi. hozirgi davrda mamlakatimizda yuqumli kasalliklar xavfi bartaraf etilgan. suv va oziq-ovqat mahsulotlari doimo qafiy nazorat ostida, shuningdek, vodoprovod suvlari filtrdan o’tkaziladi. dizenfeksiya ishlari keng ko’lamda olib boriladi. bu borada sanitar epidemiologik stansiyalar faollik ko’rsatib kelmoqda. kasallik qo’zg’atuvchi bakteriyalarga qarshi kurash chora-tadbirlaridan biri oldindan emlash hisoblanadi. emlash orqali ichburug’, ko’kyo’tal, qoqshol kabi xavfli kasalliklarning oldi olinadi. bakteriyalar tabiatda va inson hayotida juda muhim rol o’ynaydi. ularning foydali va zararli tomonlari mavjud. foydali jihatlari – organik moddalarning parchalanishi, chirishi va achishini amalga oshiradi. turli achish jarayonlaridan amalda sut mahsulotlarini tayyorlashda, bodring va karamlarni konservalashda, yem-xashak o’simliklaridan silosbostirishda foydalaniladi. shuningdek, spirt va sirkalar olishda, tolalarni ajratishda ham bakteriyalarning turlari …

5 / 9

kiruvchi suv o’tlar o’simliklar dunyosining eng qadimgi vakillari bo’lib, o’zining juda sodda tuzilishi bilan boshqa suv o’tlardan farq qiladi. hujayra shakli yumaloq, bochkasimon, silindrsimon va boshqa shakllarda bo’lishi mumkin. ko’k-yashil suv o’tlar bir hujayrali va koloniya hosil qiluvchi organizmlar bo’lib, ko’p hujayrali vakillari to’g’ri yoki bukilgan, hatto spiralsimon shakllarda mavjuddir. hujayrada xilma-xil pigmentlar uchray-di, lekin ular orasida ko’k fikotsian va yashil xlorofill pigmentlari ko’proq bo’ladi. ko’k-yashil su’v o’tlar bakteriyalarga o’xshash hujayrasining tiriklik qismi yadro va boshqa hujayra organoidlariga ajralmagan. hujayra po’sti pektindan iborat. hujayrada fotosintez mahsuli sifatida oqsil donachalari zahira moddalar sifatida to’planadi. ko’k-yashil suv o’tlar hujayrasi odatda ikkiga bo’linish yo’li bilan ko’payadi. bundan tashqari, ipsimon vakillari iplarining bir necha qismlarga ajralishi ya’ni, gormogoniylar yordamida ko’payadi. ko’k-yashil suv o’tlar bo’limining bir hujayrali vakillariga xrokokk (chroccoccus), ipsimon holdagi vakillariga ossillatoriyani (oscillatoria), koloniyali holdagi vakillariga esa nostok (nostoc)ni ko’rsatish mumkin. ossillatoriya – oddiy ipsimon, shilimshiq pardasi bo’lmagan hujayrasining eni bo’yidan bir neclia …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "viruslar"

organizmlarning xilma-xilligi. viruslar. 1892 yilda rus olimi d.i.tvanovskiy tamaki o’simligida uchraydigan tamaki mozaikasi deb ataluvchi kasallik qo’zg’atuvchisining o’ziga xos xususiyatlarini aniqladi. ushbu kasallik qo’zg’atuvchi viruslar bakteriali filtrdan o’ta olish xususiyatiga ega. natijada sogiom tamaki o’simligini filtrdan o’tgan suyuqlik bilan zararlash rnumkin. oradan bir necha yil o’tgach f. leffler va p.froshlar uy hayvonlarida ucliraydigan oqsil kasalligini qo’zg’atuvchilar ham bakteriali filtrdan o’tibketarekan, degan xulosaga keldilar. nihoyat, 1917 yil kanadalik bakteriolog f. de erell bakteriyalarni zarariovchi bakteriofag-virusni kashf etdi. shunday qilib, o’simlik, hayvon va mikroorganizmlarda viruslar kashf etildi. ushbu kashfiyotlar hayotning hujayrasiz shakllari ya...

This file contains 9 pages in DOCX format (2.9 MB). To download "viruslar", click the Telegram button on the left.

Tags: viruslar DOCX 9 pages Free download Telegram