ўзбек халқининг мусиқа мероси тарихига назар

DOC 124,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403257637_44120.doc ўзбек халқининг мусиқа мероси тарихига назар буюк турон заминида мусиқа маданияти ва ижрочилик санъатининг ривожланиши қадим замонларга боғланиб кетади. буюк шарқ алломалари муҳаммад ал-хоразмий, абу наср форобий, аҳмад ал-фарғоний, абу али ибн сино, паҳлавон маҳмуд, умар ҳайём, мирзо улуғбек, заҳириддин муҳаммад бобур, абдураҳмон жомий, алишер навоий, паҳлавон муҳаммад, нажмиддин кавкабий, дарвиш али чангий ва бошқа улуғ бобокалонларимиз ўзларининг рисолаларида ижрочилик санъати, мусиқа илми ва тарихи, чолғу созларининг тузилиши, ижровий услублари, санъаткорлик қонун - қоидаларига оид қимматли маълумотларни баён этиб кетганлар. машҳур дидактик асар «қобуснома»да ҳам ҳофизлик ва санъаткорликнинг қоидаларига бағишланган алоҳида боб ўрин олган. заминимизда ўтказилган тарихий қазилмалар натижасида топилган дуторга, сурнай, қонунга, найга ўхшаш созлар, тошларга ўйиб битилган созандаларнинг соз чалиб турганидаги тасвирлари, миниатюра асарларидаги созанда ва ҳофизларнинг расмлари ўлкамизда ижрочилик санъати қадимдан ривожланиб келганлигидан далолат беради. шарқ халқларининг мусиқий мероси бўлмиш мақом, мўғом, дастгох, навба, рага, кюи каби ижрочиликнинг мураккаб туркумлари авлоддан - авлодга оғзаки равишда ўтиб …

и ушшоқ», «мақоми наво», «мақоми роҳоҳ», «мақоми хижоз», «мақоми ироқ», «мақоми хусайний». яна ушбу рисолада улуғ бобомиз улуғбекнинг ўзи танбур ва ноғорани жуда яхши чалганлигини, «булужий», «шодиёна», «ахлоқий», «табризий», «усули равон», «усулий отлиғ» сингари куйларни ихтиро қилганлигини таҳкидлаб ўтади. юқоридаги фикрларга суянган ҳолда, шундай хулоса қилиш мумкинки, тарихий шароитда янги ижро йўллари сайқалланган кўринишлари билан жилоланиб келган. кейинчалик халқнинг этник жойлашиши, яшаш шароитлари, турмуш тарзига қараб уларнинг турлича маданий ривожланиш даврига асосланиб ҳар хил мақом йўллари ҳам ўз ўрнини топганлиги эҳтимолдан холи эмас. натижада xviii асрга келиб бухоронинг «шашмақом» (олти мақом)и: «бузрук», «рост», «наво», «дугоҳ», «сегоҳ», «ироқ» мақомлари ўзининг наср ва мушкулот қисмлари билан ривожланган бўлса, фарғонанинг «чор мақом»и (тўрт мақом), «дугоҳ ҳусайний»нинг еттита йўли, «чоргоҳ»нинг олтита ижрочилик йўли, «шахнози гулёр»нинг олтита ижрочилик йўли ҳамда «баёт» йўлларининг савти ва тароналари билан жилоланиб, ижро этиб келинган. хоразм мақомларида ҳам юқорида таҳкидланган олти мақом ижросини алоҳида услубий ва ўзига хос йўналишини кузатиш …

тарих билан боғланганлигини гувоҳи бўламиз. бунга қадимшунослар томонидан топилган ашёвий далиллар тош деворларга чизилган мусиқий созлар ва созандалар суратлари, миниатура кўринишидаги шоҳлар саройларидаги базмларда созандалар тасвири, мусиқий ижрочилигимизнинг садолари асрлар оша бизга етиб келганлигидан далолат беради. ix-xii асрларда ўрта осиё мусиқий маданиятида ўзгаришлар даври бўлганлиги манбаларда кўрсатиб ўтилади. лекин x-xii асрларда ижод қилган созандалар, ҳофизлар ва бастакорларнинг номлари ва уларнинг ижодий фаолиятлари ҳақида жуда кам маълумотлар сақланиб қолган. устоз мусиқашунос олимларнинг ёзма манбаларига асосланиб баҳзилари устида тўхтаб ўтишни лозим топдик. vi-vii асрларда яшаб ижод этган ўрта-осиёлик фахлобод борбад хақида маълумотларга қараганда мусиқашунослик, бастакорлик, созандалик ва ҳофизлик борасида тенги йўқ санъаткор бўлганлиги эҳтироф этилади. афсонавий ижрочилик маҳоратига эга бўлганлиги ҳақида ёзган устоз мусиқашунос олим ар-розий борбаднинг буюк ижрочилик маҳорати билан биргаликда мусиқий созларнинг ҳам яратувчиси бўлганлигини айтиб ўтади. борбад яратган мусиқа асбоби x-xii асрларда хуросон ва туронда кенг тарқалганлигини ва унинг 4 торли бўлганлигини ёзади. қадимий қўлёзмаларда x-xii асрларда ижод қилган …

ижоди ва қўшиқлари, байрам ва маросимларидаги меҳнат қўшиқлари, қахрамонлик қўшиқлари ҳақида намуналар берилган бўлиб, ўша замонда қўшиқчилик жанри ривож топганини кўрсатади. x-xii аср мусиқа ва ашула санъатига доир баён этилган ноёб маълумотлар юсуф хос хожибнинг « қутадғу билиг» асарида ҳам учрайди. x асрнинг буюк қомусий олими, мусиқашунослик фанининг улуғ кашфиётчиси абу наср ал форобий (873-950) бўлиб,унинг мусиқа соҳасида яратган асарлари асосида оврўпа олимлари ҳам қатор асарлар яратганлар. фаробий ўз фаолиятида мусиқа илмини тадқиқ этиш билан бирга физиологик асосларини ишлаш устида ижод қилди ва «қонун», «ғижжак» каби янги мусиқий созларни кашф этди. унинг мусиқа соҳасидаги назарий асарларидан «китаб ул мусиқа ал- кабир» («катта мусиқа китоби»), «калом факултет-ил мусиқи» («мусиқа ҳақида сўз»), «китоб фи ихсоал ибкоҳ» (куйлар таснифи ҳақида китоб»), «китоб фи-н нақра музофа илал ибқоҳ» (ритмга қўшимча қилинадиган силжишлар ҳақида китоб») китоблари маълум. академик музаффар хайруллаевнинг «форобий» асарида унинг мусиқа ижоди ҳақида қимматли маълумотлар берилади. форобий туркистоннинг фароб (ўтрор) шаҳрида туғилган …

ан бўлиб, 1931 йилда махмуд ал хавфнинг берлинда нашр этилган ибн синонинг мусиқа ижодига бағишланган китобида абу-али ибн синони катта мусиқа назариячиси ва унинг мусиқа асбоблари ҳам кашф этгани тўғрисида маълумот беради. яна шу китобда улуғ олимнинг мусиқа ҳақидаги «китоб ун нажот» асарининг арабчадан немисчага таржимаси берилган. абу али инб сино медицина, фалсафа, мусиқа соҳасида «алқонун фит-тиб» («тиб қонун»), «китоб ул шифо» («шифо китоби»), «донишнома», «рисола фиал мусиқий сайр мо фи ал шифо» («мусиқа тўғрисида» «шифо»да берилгандан бошқа рисола») каби қатор асарларни ёзди. ибн синонинг мусиқага доир мулоҳазалари «китоб уш шифо» асарига алоҳида бир қисм қилиб киритилган. юқоридаги асарларда ибн сино мусиқанинг эстетик аҳамияти ва таҳсир кучига эҳтибор бериб, айрим жисмоний ва руҳий касалликларни мусиқа воситаси билан шифолаш усулларини ўз амалиётида жорий қилади. бу яна ўша даврда мусиқа санъатининг юксакликка эришганини ҳам кўрсатади. абу али ибн сино бухоронинг афшона қишлоғида туғилган бўлиб, отаси абдуллоҳ асли балхлик давлатманд ва маданиятли киши …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбек халқининг мусиқа мероси тарихига назар"

1403257637_44120.doc ўзбек халқининг мусиқа мероси тарихига назар буюк турон заминида мусиқа маданияти ва ижрочилик санъатининг ривожланиши қадим замонларга боғланиб кетади. буюк шарқ алломалари муҳаммад ал-хоразмий, абу наср форобий, аҳмад ал-фарғоний, абу али ибн сино, паҳлавон маҳмуд, умар ҳайём, мирзо улуғбек, заҳириддин муҳаммад бобур, абдураҳмон жомий, алишер навоий, паҳлавон муҳаммад, нажмиддин кавкабий, дарвиш али чангий ва бошқа улуғ бобокалонларимиз ўзларининг рисолаларида ижрочилик санъати, мусиқа илми ва тарихи, чолғу созларининг тузилиши, ижровий услублари, санъаткорлик қонун - қоидаларига оид қимматли маълумотларни баён этиб кетганлар. машҳур дидактик асар «қобуснома»да ҳам ҳофизлик ва санъаткорликнинг қоидаларига бағишланган алоҳида боб ўрин олган. заминимизда ўтказилган тар...

Формат DOC, 124,5 КБ. Чтобы скачать "ўзбек халқининг мусиқа мероси тарихига назар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбек халқининг мусиқа мероси т… DOC Бесплатная загрузка Telegram