tiriklikning tuzilish darajasi

DOC 8 pages 77.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

tiriklikning tuzilish darajasi. xujayra va tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi. reja. 1. xujayraning neorganik va organik kimyoviy tarkibi. 2. xujayrada kechadigan ximiyaviy reaktsiyalardagi suvning roli. 3. biomolekulalar xao`ida tushuncha. adabiyotlar. grin. n., staut. u., teylor. d., «biologiya tom 1» moskva «mir» 1990 god str. 50-75. «biologicheskiy entsiklopedicheskiy slovarp» moskva «sovetskaya entsiklopediya». 1986 god. tshraqulov. e.x., ofurov. a.t., «umumiy biologiya» toshkent 1995 yil 50 bet. tirik xujayra hz tarkibini murakkabligi va tuzilishi bilan xarakterlanadi. xujayra tarkibiga kiradigan biomolekulalarning tuzilishi, ularni xujayra xayotidagi roli, biomolekulalarni sintezi va parchalanishi, ularni metobolizmini hrganish juda muxim axamiyatga egadir. barcha organizmlarning xujayralarida thxtovsiz kimyoviy jarayonlar sodir bhlib turadi. xujayra tarkibidagi birikmalar plastik va energetik moddalarga bhlinadi. plastik moddalarga oo`sillar, nuklein kislotalar kiradi. oo`sillar xujayrani o`urilish materiali, nuklein kislotalar esa oo`sil va bosho`a moddalarni sintezlanishida, ularning sifati va mio`dorini bosho`arishda, xujayrani khpayishida nasliy belgilarni uzatilishida kerakli bhlgan maolumot bilan taominlaydi. uglevodlar va lipidlar xujayrada kechadigan sintez reaktsiyalarini energiya …

2 / 8

i 1000o`ismidan kam uchraydigan elementlarni mikroelementlar deb aytiladi. lekin ularning xar biri xujayrada moddalar almashinishida muxim roli bor. tirik tabiat hziga xos elementlar tarkibiga ega bhlib ular organizmdagi birikmalarda namoyon bhladi. demak tirik organizmlar hziga xos murakkab molekulalarni xosil o`ilib jonsiz tabiatdan faro` o`iladi. masalan, xujayradagi kimyoviy birikmalarning taxminan mio`dorida-oo`sillar 10-12%, uglevodlar 0,2-2,0%, yolar 1-5%, nuklein kislotalar 0,71%ni tashkil etadi. suv esa 70-80%, bosho`a organik moddalar 1-1,5%ni tashkil etadi. suv xujayra massasining asosiy o`ismini tashkil etadi. u organizmda juda muxim axamiyatga ega. xujayradagi molekulalarning aksariyati suvda erigan yoki suv o`obii bilan hralgan xolda bhladi. suv hziga xos fizik kimyoviy xossaga ega, yaoni uning molekulasi ikki o`utbli (bipolyar) bhlishligidir. bunday tuzilish suv molekulalarining hzoaro va bosho`a molekulalarning atomlari bilan khproo` n bolari oro`ali birikishiga sabab bhladi. suv juda yaxshi erituvchidir. juda khp kristallar, tuzlar, isho`or va kislotalar suvda yaxshi eriydi. n atomi (boi) oro`ali birikuvchi moddalar gidrofil (suv sevar) moddalar deyiladi. …

3 / 8

jud bhlib eng muximlariga nro, nro, cl, nso – shaklidagi ionlar va, k, na, sa, mg kabi kationlar kiradi. bu kation va anionlar xujayrada va uning tasho`arisida bir xil tao`simlangan bhlmaydi. masalan: ichida k ionlari, tasho`arisida esa na ionlarining kontsentratsiyasi khp bhladi. bunday xususiyat xujayra ichidagi reaktsiyalarga, uni normal yashashiga va bosho`a jarayonlarni normal bhlishiga sababchi bhladi. biomolekulalar: tirik organizm tarkibiga kiradigan organik birikmalar-biomolekulalar deb aytiladi. ular tirik organizmni turli o`ismida turlicha joylashgandir. xujayrani strukturasida, uni energiya bilan taominlashda oo`sillar, nuklein kislotalar, lipidlar asosiy hrinni egallaydi. ulardan oo`sillar va nuklein kislotalar biopolimerlar deyiladi. oo`sillar plastik materiallar, nuklein kislotalar nasliy axborotni sao`lovchi va naslga hto`azuvchilardir. lipid va uglevodlar esa asosiy energiya manbaidir. xujayrada yana xilma xil kichikroo` molekulali organik birikmalar-vitaminlar, gormonlar, nukleotidlar, aminlar va peptidlar xam bhladi. ularni mio`dori kam bhlsa xam xujayrada kechadigan jarayonlarni bosho`arishda muxim rol hynaydi. 4-mavzu: oo`sillar, uglevodlar, lipidlar, ularning xossalari va axamiyati hamda belgilarning nasldan-naslga htishining …

4 / 8

ega bhlishi va tarkibida azot atomlari tutushi bilan xarakterlanadi. uning tarkibida s-50-54%, o-21-23%, n-15-17%, n-6-5-7-3%, s-0,5% gacha bhladi. hrtacha oo`sil molekula massasi 30-40ming (dalptonga) teng. ular monomerlarning yuzlab, minglab uzaro birikishidan xosil bhladi. xujayrada doimo uchraydigan moddalar va energiya manbai bhlib xisoblanadigan uglevodlar va lipidlar tarkibida deyarli azot bhlmaydi. ularning molekulyar massasi oo`silning molekulyar massasidan ancha kichikroo`dir. oo`sil molekulasiga 20 xil aminokislotalar kiradi. lekin oo`sil tarkibidagi monomerlar bir necha hnlab, yuzlab minglab takrorlanishi mumkin. m:a-a-a-a-a monomerlar (aminokislotalar). aminokislota organik kislota molekulasidagi bir yoki bir necha n atomini aminogruppa nn2ga almashtirishdan xosil bhladi. khpincha nn2ga almashinishidan karboksil gruppaga (soon)ga o`hshni s (a-uch) atomining nni hrniga kiradi va a (alpfa) aminokislota xosil o`iladi. masalan: n-s-nn2 yaoni aminokislota tarkibida n-s-nn2 gruppa bhladi. aminokislotalar hrtasidagi faro` r-dagi hzgarishga bolio`. agar radikalda yana bitta soon bhlsa dikabron kislota (m: aspartat) o`hshimcha nn2bhlsa diamino kislota (lizin) xosil bhladi. r-dagi soon dagi ongruppa sulpfgidril-gruppasini tutuvchi aminokislotalar xam …

5 / 8

embrana tuzilishini asosi, energiyaning asosiy zaxirasi. xujayrani xar xil taosirlardan ximoya o`iluvchi funktsiyalarni bajaradi. ular tuzulishiga khra sodda va murakkab bhladi. soddalariga yolar, moylar va mumlar kiradi. o`attio` kontsentratsiyaligi yo, suyuo`lari moy deyiladi. yolar va moylar tarkibida glitserin va yo kislotasi bhladi. murakkab lipidlarga letsitin kirib membranani tuzilishida muximdir.yolar hsimlik va xayvon organizmlarida energiya manbai vazifasini bajaradi. ulardan ajraladigan energiya kolloriyasi uglevodlar va oo`sillarnikidan 2 marta ortio`dir. yo molekulalari oksidlanganda khp mio`dorda suv molekulasi xosil bhladi. masalan, 1kg yo oksidlanganda 1,1kg suv xosil bhladi. shu sababli suvsiz va suv kam saxroda yuradigan tuyalar hz hrkachlaridagi yoni oksidlanishini xisobiga yashab yuradi. xujayraning khpayishi va uning naslini sao`lanishi uning yadrosidagi nuklein kislota deb ataluvchi biomolekulalarga bolio`dir. nasliy belgilar-nuklein kislota strukturasida kimyoviy tipda yozilgan bhladi. bu dnk molekulasidagi 4 xil nukleotidlarni birin-ketin kelishi bhlib, shunga o`arab oo`sil molekulasidagi aminokislotalar maolum tartibda joylashadi. u hzida nasliy belgilarni sao`laydi va keyingi avlodlarga htkazadi. ikkinchisi rnk …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tiriklikning tuzilish darajasi"

tiriklikning tuzilish darajasi. xujayra va tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi. reja. 1. xujayraning neorganik va organik kimyoviy tarkibi. 2. xujayrada kechadigan ximiyaviy reaktsiyalardagi suvning roli. 3. biomolekulalar xao`ida tushuncha. adabiyotlar. grin. n., staut. u., teylor. d., «biologiya tom 1» moskva «mir» 1990 god str. 50-75. «biologicheskiy entsiklopedicheskiy slovarp» moskva «sovetskaya entsiklopediya». 1986 god. tshraqulov. e.x., ofurov. a.t., «umumiy biologiya» toshkent 1995 yil 50 bet. tirik xujayra hz tarkibini murakkabligi va tuzilishi bilan xarakterlanadi. xujayra tarkibiga kiradigan biomolekulalarning tuzilishi, ularni xujayra xayotidagi roli, biomolekulalarni sintezi va parchalanishi, ularni metobolizmini hrganish juda muxim axamiyatga egadir. barcha organizmlarnin...

This file contains 8 pages in DOC format (77.5 KB). To download "tiriklikning tuzilish darajasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tiriklikning tuzilish darajasi DOC 8 pages Free download Telegram