xvii-xx asrlarda markaziy osiyo madaniyati

DOC 14 стр. 29,9 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 29,9 КБ

Тип файла DOC

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

xvii-xx asrlarda markaziy osiyo madaniyati reja: 1. markaziy osiyoda mustaqil xonliklarning vujudga kelishi va madaniyatning ahvoli. 2. mustakil xonliklar va amirlikning o‘zaro madaniy aloqalari. 3. markazii osiyo madaniyatiga rus va dunyo madaniyatining ta’siri. markaziy osiyoda temuriylar davrida madaniyat klassik darajasi bilan dunyoga mashhur bo‘ldi. shayboniylar va ashtarxoniylar davri (xvi-xviii asrlar) da mamlakat feodalizmning murakkab jarayonlarini boshdan kechirdi. xvi asrda hunarmandchilikning rivojlanishi tranzit va ichki savdoning kengayishiga yordam berdi. bu davrda hunarmanchilikning 60 dan ortiq turi mavjud edi. markaziy osiyo, hindiston, eron, balx, rossiya, turkiya va boshqa mamlakatlar bilan sovda-sotiq diplomatik aloqada bo‘lgan. xv-xvi asrlarda movarounnahrda ilm-fan ancha rivojlandi. adabiyot, tarix, memorchilik va tasviriy sanat o‘ziga xos rivojlanish bosqichini bosib o‘tdi. hasan buxoriy nisoriy (1566) ning «muzakkir ul-ahbob» va mutribiyning (1604) «tazkiratush-shuaro» nomli adabiyot antologiyasi buning yaqqol ifodasidir. bu qomusiy antalogiyada yuzdan ziyod adabiyot arboblarining ijodlari va tarjimai hollari o‘rin olgan. mamlakatda hunar va savdo ishlarining rivojlanishi ilm ahlining ijtimoiy doirasi …

2 / 14

davrida fanning qator tarmoqlari rivoj topdi. 1693 yilda amin ahmad roziy «haft iqlim»- yetti iqlim degan jug‘rofi-biologiyaga oid lug‘at tuzadi. unga mutribiyning dunyo xaritasi ilova qilinadi. 1541 yilda muhammad husayn as-samarqandiy tibbiyot va farmakologiyaga oid ilmiy asar yozadi. u ko‘z tabibi shoh ali ibn sulaymon navro‘z ahmadjon huzurida ishlab, kasalliklar haqida «tabiblik dasturul-amali» risolasini bitadi. musiqa ilmiga oid buxorolik navkabiyning asari ham xvi asrda bu sanat rivojidan darak beradi. bundan tashqari xattotlik sanatining rivojiga ulkan hissa qo‘shgan sulton ali mashhadiy, mir ali hirviy, mahmud ali shiqobiy kabi husni hat ustalari ham ijod qilgan. 1586 yilda darvesh muhammad buxoriy kalligrafiya sanati nazariyasiga oid asar yozadi. shuningdek ko‘plab qo‘lyozmalar miniatyuralar va suratlar bilan bezatildi. tarixiy va adabiy asarlardan «fatxnoma» tarixi abulxayrxoniy, navoiyning asarlari shular jumlasidandir. «miniatyuralarda markaziy osiyo moddiy madaniyati aks ettiriladi va rassomlar voqelikni realistik tasvirlashga intiladi. jaloliddin yusuf, keldi muhammad va boshqalar rassomchilik sanatiga ulkan hissa qo‘shadi. xonliklar davrida qurilish …

3 / 14

l terish kabi temuriylar davridagi usullar rivojlantirildi. qabr toshlari yasashda yuksak badiiy darajada toshlarga yozuvlarni o‘yib bitish rivojlandi. (shayboniyxon qabr toshi va childuxtaronda abu said qabriga qo‘yilgan toshlar). xullas, bu davrning ko‘pgina betakror madaniyat sohalari o‘z sirlarini mukammal saqlab kelmoqda. markaziy osiyoda xonliklar va amirlik o‘rtasidagi nizolar bo‘lib tursada, ma’lum darajada dehqonchilik, hunarmandchilik, savdo-sotiq davom topdi. fan, adabiyot, san’atning rivojlanishi ko‘proq saroy doirasida bo‘lib, ham diniy, ham dunyoviy asarlar yozildi. garchi o‘z davri tarixnavisligi o‘sha xonlik va amirlikdagi siyosiy voqealar salnomasini ifodalaydi, o‘sha davr ruhi aks etganligi bilan tarixiy ahamiyatga ega. muhammad yoqubning «gulshan-ul mulk», muhammad mir olimning «tarixi amir nasrullo», mulla ibodulla va mulla muhammad sharifning «tarixi amir haydar», muhammad hakimjon to‘raning «muntaxabut tavorix» kabi asarlari diqqatga sazovordir. qo‘qon adabiy muhiti ko‘plab shoir va shoiralar ijodi bilan boyidi. qo‘qon xoni umarxonning o‘zi «amiriy» tahallusi bilan o‘zbek tilida g‘azallar yozgan. uning rafiqasi mohlaroyim «nodira» tahallusi bilan fors-tojik tilida «maknuna», «komila» …

4 / 14

shoirlardan biri turdi farog‘iy haqida ma’lumot beruvchi asosiy manba shoirning o‘z asaridir. u yuz urug‘ining oqsoqollaridan biri sifatida abdulazizxon saroyida e’tiborli kishilardan bo‘lgan, keyin saroydan chetlashtirilgan. xviii asr oxirida qo‘qonda tug‘ilgan shoir mahmur og‘ir sharoitda yashab, saroyda askarlik qilgan. u amaldorlar va saroy shoirlari bilan chiqisholmay, saroyni tashlab ketadi. mahmur qiyinchilikda hapalak qishlog‘ida 1844 yilda vafot etgan. uning she’rlari ichida «hapalak» hajviy asari mashhurdir. xviii asr oxiri xix asr boshlarida farg‘onada muhammad sharif-gulhaniy tahallusi bilan tanilib, ajoyib lirik she’rlar, masallar yozdi. uning «zarbulmasal» asari qahramonlari qushlar bo‘lib, shoir ular orqali saroy a’enlarining kirdikorlarini fosh etadi. yana bir qo‘qonlik shoir g‘oziy ham o‘z asarlarida zodogonlar va ruhoniylarni fosh qiladi. xix asrning 30 yillarida shahrisbzda shoir hiromiy hind, fors adabiyotida mashhur bo‘lgan «chor darvesh» va «to‘tinoma» hikoyalarini o‘zbek tiliga tarjima qiladi xalq dostonlari «yusuf va zulayho», «tohir va zuhro» «bo‘z o‘g‘lon», «yusuf va ahmad» va boshqa dostonlar vujudga keldi. shahar maydonlarida qiziqchi …

5 / 14

pardozining jimjimadorligi bilan ajralib turadi. samarqanddagi registon maydoni shu davrda shakllandi. sherdor madrasasining old peshtoqida rangin koshinlar bilan chekilgan bir juft sher tasvirlangan. tillakori madrasasining nomi «tilla bilan pardozlangan» degan ma’noni beradi. devorlardagi ajoyib naqshu nigorlar va ichki devorlardagi to‘kis tilla bezaklar juda nafis ishlangan. xviii asr oxirlaridan xiva xonligida ta’mirlash va shaharsozlik ishlari avj oladi. ollaqulixon madrasasi, rahmonquli inoq saroyi hajm jihatidan ancha mahobatli qurilgan. qo‘qon xonligi me’morchiligida rang-baranglik va yorqinlik, pardozdagi koshinlarning yorqin tovlanishi kabi xususiyatlar ayniqsa xudoyorxon saroyida yaqqol namoyon bo‘ladi. xviii asr oxiri - xix asr boshlarida me’morchilik hajm jihatdan ixcham binolar, goho bezak- pardozlardan butunlay holiligi bilan ko‘zga tashlanadi. xonliklar va amirlikda me’morchilik qurilishida va bezakda o‘ziga xoslik ham seziladi. farg‘ona uylari kengkovul va ayvonli, guldor tokchali, o‘yma ganchli, shiftlari naqshu nigorli qilib qurilsa, samarqand va buxoro uylari uchun chiroyli ko‘rinishdagi ustunli ayvon, girih va islimiy naqshlar tushirilgan devor va ganch o‘ymakorligi xosdir. xiva o‘ylari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xvii-xx asrlarda markaziy osiyo madaniyati"

xvii-xx asrlarda markaziy osiyo madaniyati reja: 1. markaziy osiyoda mustaqil xonliklarning vujudga kelishi va madaniyatning ahvoli. 2. mustakil xonliklar va amirlikning o‘zaro madaniy aloqalari. 3. markazii osiyo madaniyatiga rus va dunyo madaniyatining ta’siri. markaziy osiyoda temuriylar davrida madaniyat klassik darajasi bilan dunyoga mashhur bo‘ldi. shayboniylar va ashtarxoniylar davri (xvi-xviii asrlar) da mamlakat feodalizmning murakkab jarayonlarini boshdan kechirdi. xvi asrda hunarmandchilikning rivojlanishi tranzit va ichki savdoning kengayishiga yordam berdi. bu davrda hunarmanchilikning 60 dan ortiq turi mavjud edi. markaziy osiyo, hindiston, eron, balx, rossiya, turkiya va boshqa mamlakatlar bilan sovda-sotiq diplomatik aloqada bo‘lgan. xv-xvi asrlarda movarounnahrda ilm-fan a...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOC (29,9 КБ). Чтобы скачать "xvii-xx asrlarda markaziy osiyo madaniyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xvii-xx asrlarda markaziy osiyo… DOC 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram