shirin so’z va chiroyli muomala - inson ko’rki sifatida

DOC 86,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1665046989.doc shirin so’z va chiroyli muomala - inson ko’rki sifatida reja: 1. shirinso`zlik va uning shartlari 2. chiroyli muomalaning qudrati shirinso`zlik va uning shartlari ma’lumki, «avesto»da axura-mazda dunyoga haqiqat, go’zallik va ezgulikni o’rnatish uchun kelgan iloh sifatida ulug’lanadi. buni «asha alqovi»dan o’rin olgan quyidagi misralarda yaqqol ko’rish mumkin: quvonsin axura-mazda- eng loyiq haqning irodasi ro’yobga chiqib, axrimanda bo’lsin. ezgu o`y, ezgu so`z va ezgu ishlami alqayman, о’zimni butkul ezgu о`y, ezgu so’z va ezgu amallarga baxshida etaman, qabih oy, yomon so`z va yomon ishlardan tiyaman» shuni ta’kidlash lozimki, mazkur fikrlar oddiy fikr, oddiy so’z, oddiy amal emas, balki tamoman xunuklikdan, yovuzlikdan xoli bo’lgan ezgu fikr, ezgu so’z, ezgu amaldir. bu holat «avesto»da jon va tana tafsiloti bilan bog’liq bo’lgan xxii yashtda batafsil bayon etiladi. ya’ni, insonlarning bu dunyoda qilgan ezgu a’mollari, yaxshiliklari, ulug’vor ishlari uning oxiratda go’zal ruh timsolida namoyon bo’lishini ta’minlaydi. «yorug’ dunyoda yaxshi amallar qilgan yigitning joni, ruhi …

t, yomon kalom va yomon amallaringman. nomussiz edim, sen tufayli battar o’rnimni yo’qotdim, jirkanch edim, yanada nafratli bo’ldim, sharmanda edim, battar rasvo bo’ldim»1. «avesto»dagi mazkur fikrlar asotir (mifologiya) sifatida aks etsa-da, uning inson xulq go’zauigini kamol toptirishdagi ahamiyati beqiyos. bu borada faylasuf olim t. mahmudov quyidagi fikrni bildiradi: «zaratushtra ta’limotiga qanchalik chuqur kirib borsak, unda inson go’zalligi qanchalik yuksak axloqiy-estetik nuqtai nazardan talqin etilganligini ko’ramiz. inson fikri, so’zi va ishi bilan go’zaldir degan g’oya «avesto»ning boshdan oxirigacha asosiy falsafiy-estetik g’oya bo’lib o’tadi. xuddi mana shu fazilatlarning mushtarakligi inson qalbi va amallarining go’zauigini belgilaydi. so’z kundalik hayotda fikr almashuv quroli hisoblanadi. odatda, o’zimiz aytayotgan yoki eshitayotgan so’zlarning butun mohiyati haqida ko’p o’ylab o’tirmaymiz. bunga hojat ham yo’q. bizni gap zamiridagi natija qiziqtiradi, xolos. darhaqiqat, so’z ham jonli narsa. uning qudrati insonda hayajon qo’zg`ab, yuragida ezgu hislar tug’dirishida. xalq bunday so’zlarni ardoqlab kutib oladi: u endi ma’naviyboylikkaaylanadi. olamga odamzod sara mavjudot sifatida …

pgina muvoffaqiyatlarning omilidir, aytish joiz bo’lsa, u taraqqiy etgan jamiyat tashkil etishning asoslaridandir. shuning uchun ham bu narsaga barcha tarbiyachilar va islohchilar katta ahamiyat beradilar. ular doimo boshqalarga yaxshi so’zlarni aytish, muloyim gaplarni tanlashga undaydilar. yaxshi, muloyim gapni ishlatish insonning obro’sini orttiradi, do’stlarini ko’paytiradi, hammaning hurmatiga sazovor qiladi. adabiy-tarixiy yodgorliklarimizning har bir zarvarag’ida, keksa-larimizning ikki gapining birida ibratli so’zlarga duch kelaveramiz. chunki turmush tajribalari asosida shakllangan shirinso’zlik, suhbat ododi va tarbiya masalalarida hamisha muhim o’rin tutgan. bugun esa qalin-qalin kitoblarda ham, zamondoshlarimiz nutqida ham ular juda kamqo’llaniladiganbo’libqolgan. amir xusrav dehlaviy suhbat odobiga ko’p e’tibor qaratgan. shoir yomon niyatli, fikri buzuq, sovuq muomala odamlardan yiroq yurishni maslahat beradi: suhbati on kass, ki ba sidqu safost, domani о’gir kaz ahll vafost. ya’ni, sadoqatli, safoli odam bilan suhbat qur, vafo ahlidan bomgan kishining etagini ushla, deydi shoir. shuningdek, amir xusrav manmanlik va takabburlikni qoralaydi. birovga salom bersang, ammo u alik olmasdan o’tib ketsa, …

hribon, shirinso’z bo’lish zaruriy talab ekanliginie’tirofqiladi: lutfbajoest,hido’rebuyad, bar zanufarzand zaruriy buvad. bugungi kunda insonlararo muloqotda, odamlar orasida andishasiz so’zlar, behayo gaplar, tuturuqsiz fikrlar, mantiqsiz mulohazalar va shallaqilik ko’payib borayotganligi achinarli holdir. ayniqsa, bozorlarda, jamoat transportlarida, ko’cha-kuyda bunday illatlar tez-tez ko’zga tashlanmoqda. eng achinarlisi shundaki, yomon so’zlar bilan murojaat qilish, so’kinib gapirish ziyo mas-kanlari hisoblanmish ta’lim muassasalarida, madaniyat o’chog’i bo’lmish san’at saroylariga ham kirib borayotganligini kishini tash-vishga soladi. ayrim qizlarimiz va o’g’il bolalarimizning bir-biriga aytayotgan gapini. muomalasini ko’rib, dahshatga tushasan. hatto shunday holatlar bo’ladiki, biri ikkinchisini so’kib (so’tak, naynov, tirroqi kabi so’zlar) chaqiradi, u esa bunga beparvo. «nega uning gapiga munosib javob bermaysan yoki tanbeh qilmaysan!?» desangiz, «qo’yavering u bolaning o’zi shunaqa qo’rs, gapi sovuq» deb javob beradi. bunday beparvolik va g’urursizlik sekin-asta jamiyat-ga yoyilishi, insonlararo muomala madaniyatida tobora omma-lashishiga olib keladi. natijada inson ziynatiga putur etadi, so£z va muomala go’zalligi yo’qolib boradi. shuni ta’kidlash kerakki, shirinso’zlik faqatgina chiroyli gap, erkin …

i topmadim, topilsa, sen uni ista». 2. so’zni obdon mushohada qilib, oxirini o’ylab, manmanlikka berilmay, fikr qilib so’zlash lozim. aksariyat hollarda, o’ylamay aytilgan har qanday ma’nili so’z ham pirovardida xunuk oqibatlarga olib kelganligi barchamizga ma’lum. masalan, o’zbek xalqi qahra-monlik dostoni «alpomish»da o’z ukasi boybo’rining huzuriga za-kotchilarni jo’natib, «zakot qilinglar, bersa zakotini olib kelinglar», deb yuborgani, bu so’zni mahramlardan boysari eshitib achchiq-langani, ko’ngli og’rib ularga «ey, bizning molimiz shu vaqtgacha zakot bo’lmagan, endi akamiz o’g’illi kishi bo’lib, darrov bizning molimizni zakot qiladigan bo’libdi-da!» deydi. manmanlik, kibr va oxirini o’ylamay aytilgan so’z natijada xalq boshiga qanchalik tashvishlamikeltirganligima’lum. "so’z qo’llash maromini bilmoq lozim. shirinso’zni o’rnida gapirish zarur, garchand u orama tilida kam uchrasa ham. zero, topib gapirilgan so’z jonga malham bo’ladi. buyuk shoir, hazrat navoiy o’z ijodida i million 378 ming 660 ta so’z, shu jumladan 26 mingta betakror so’z ishlatganligi haqida ma’lumotlar qayd etilgan1. shoirning zabardastligi, xalqning unga bo’lgan mehri ham shundabo’lsakerak. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "shirin so’z va chiroyli muomala - inson ko’rki sifatida"

1665046989.doc shirin so’z va chiroyli muomala - inson ko’rki sifatida reja: 1. shirinso`zlik va uning shartlari 2. chiroyli muomalaning qudrati shirinso`zlik va uning shartlari ma’lumki, «avesto»da axura-mazda dunyoga haqiqat, go’zallik va ezgulikni o’rnatish uchun kelgan iloh sifatida ulug’lanadi. buni «asha alqovi»dan o’rin olgan quyidagi misralarda yaqqol ko’rish mumkin: quvonsin axura-mazda- eng loyiq haqning irodasi ro’yobga chiqib, axrimanda bo’lsin. ezgu o`y, ezgu so`z va ezgu ishlami alqayman, о’zimni butkul ezgu о`y, ezgu so’z va ezgu amallarga baxshida etaman, qabih oy, yomon so`z va yomon ishlardan tiyaman» shuni ta’kidlash lozimki, mazkur fikrlar oddiy fikr, oddiy so’z, oddiy amal emas, balki tamoman xunuklikdan, yovuzlikdan xoli bo’lgan ezgu fikr, ezgu so’z, ezgu amaldir. bu ...

Формат DOC, 86,0 КБ. Чтобы скачать "shirin so’z va chiroyli muomala - inson ko’rki sifatida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: shirin so’z va chiroyli muomala… DOC Бесплатная загрузка Telegram