semiotika(yun. semeiotikos — belgilar haqidagi ta’limot)

PPT 21 pages 1.7 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPT

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

slayd 1 tilning semoitik tabiati reja semiotika haqida umumiy tushuncha. belgi lingvistik belgi va uning strukturasi semiotika (yun. semeiotikos — belgilar haqidagi ta’limot), semiologiya — 1) axborot, ma’lumotlarni saklash va uzatish uchun xizmat qiladigan belgilar va belgi tizimlarining umumiy xususiyatlarini o’rganadigan fan sohasi; 2) u yoki bu ob’yektning 1ma’nodagi semiotika nuqtai nazaridan o’rganiladigan tizimi (mas, muayyan film yoki badiiy asar semiotikasi, muayyan xalqdagi muomalamurojaat semiotikasi va b.). lingvistik semiotikadagi asosiy tushuncha lisoniy belgi bo’lib, u muayyan matnlardagi va muomala vaziyatidagi shakl va mazmunning dialektik birligi sifatida namoyon bo’ladi. belgi o’zi shartli ravishda aloqador bo’lgan narsa haqida muayyan jamiyat vakillariga xabar beradi. belgilarning eng muhim va murakkab tizimi tilshunoslik o’rganadigan tildir. belgi tizimlari tabiiy (inson tili, xayvonlarning belgi tizimlari) va sun’iy (yasama, sun’iy tillar, dasturlash tili, fizika, kimyo, matematika va mantiqdagi ramzlar tizimi) bo’ladi. belgilar va belgi tizimlarini o’rganishda sintaktika, semantika va pragmatika o’zaro ajratiladi. sintaktika nutqzanjirida yoki muayyan matnda ketma-ket, …

2 / 21

imlari ham semiotikaning rivojiga hissa qo’shganlar. falsafiy fanlardan hisoblanadigan umumiy semiotika va maxsus semiotik fanlar, jumladan, til semiotikasi (glottosemiotika yoki lingvosemiotika) farqlanadi. semiotika taraqqiyoti funksional struktur tilshunoslik taraqqiyoti bilan uzviy boglikdir. semiotika muammolarini ishlab chiqish matematik mantiq, matematik lingvistika, informatika va b. uchun ham muhim ahamiyatga ega. belgi — moddiy, hissiy ravishda idrok etiladigan predmet, voqea yoki harakat. bu harakat bilishda ko’rsatmalar, ishoralar sifatida yoki boshqa predmet, xususiyat, munosabatlarda namoyon bo’ladi. b. tushunchasi falsafa, mantiq, tilshunoslik, psixologiya, sotsiologiyada tahlil qilinadi, ya’ni inson faoliyatini tadqiq qilish bilan bog’liq bo’lgan hamma fanlarda muhim o’rin tutadi. antik faylasuflar (platon, aristotel, stoiklar), 17 — 18-a.larning mutafakkirlari (lokk, leybnits, kondilyak) bilishda b.larning roliga katta e’tibor berar edilar. 19 — 20-a.larda tilshunoslik va matematik mantiq b.ni tadqiq qilishga ko’p yangilik kiritdi. b. haqida maxsus fan — semiotika vujudga keldi. b.lar til va g’ayritil b.lariga bo’linadi. g’ayritil b. ham o’z navbatida belginusxalar, belgialomatlar, belgisignallar va h.k.ga bo’linadi. …

3 / 21

lanadi. markscha-lenincha in’ikos nazariyasiga asoslangan dialektik materialistik ta’limot agnostitsizmning bu ko‘rinishini keskin tanqid qilish lozimligini ta’kidlaydi. lingvistik belgi haqidagi nazariya g‘ayriilmiy nazariyadir. u tilshunoslikka eng zararli agnostik qarashlarning kirib qolish vositasidir, shuning uchun ham uni fosh qilish va rad etish zarur, deydi r. a. budagov ham lingvistik belgi haqidagi nazariyani inkor etadi. u har qanday milliy til ma’lum ifodalar sistemasigina emas, balki bu tilda muloqot qiluvchilarning barcha faoliyatini o‘ziga xos aks ettirish natijasi hamdir, deydi. uning ta’kidlashicha, tilning belgili tabiati konsepsiyasi milliy tillar tabiatini va shu bilan birga lingvistikani ham nihoyatda kambag‘allashtiradi lingvistik belgi nazariyasini inkor etuvchilarning hammasi lingvistik belgi tabiati haqidagi bir yo‘nalish – monoletarilistik (belgining bir yoqlamaliligi) yunalishga nisbatan fikr yuritadilar. belgini faqat shakldan iborat, degan fikrga asoslanadilar. b.a.serebrennikov to‘g‘ri ta’kidlaganidek, lingvistik belgi nazariyasini umuman rad etuvchi olimlar ikki narsani – kommunikatsiya vositasi sifatidagi lingvistik belgi tabiati va belgi-ma’no-narsa (hodisa) munosabati muammolarini aralashtiradilar. davrlar o‘tishi bilan tilning belgilar …

4 / 21

aydi, shu bilan birga, tushunchalarni shakllantirib nomlaydi. demak, so‘z predmetlar kopiyasi ham emas, ularning belgisi ham emas. ilgari lingvistik belgini mutlaqo inkor etgan l.o.reznikov ham keyingi asarlarida bu nazariyani e’tirof eta boshladi va faqat tovush kompleksinigina lingvistik belgi deb hisobladi. u so‘zning tovush tomoni moddiy xarakterga ega bo‘lib, predmetga nisbatan belgi vazifasini bajaradi, deydi. uning ta’kidlashicha, ma’no predmetni bevosita emas, balki bilvosita – tovush tomoni orqali aks zttiradi, chunki borliqning umumlashgan ichki mazmuni faqat ikkinchi signal sistemasi orqali, ya’ni umumlashgan ma’noga ega bo‘lgan tovushlar kompleksini talaffuz va qabul qilish jarayonida vujudga keladigan maxsus fiziologik aloqalar sistemasi orqali amalga oshirilishi mumkin bu konsepsiyaning aktiv tarafdorlaridan biri v.3.panfilovdir. u bir butun til birligini emas, balki faqat uning material tomonini belgi deb hisoblash kerakligini, til belgisi ikki tomonli emas, balki bir tomonli mohiyat ekanligini ko‘rsatadi. belgining bir tomonlama ekanligini polyak tilshunosi l. zavadovskiy quyidagicha ta’riflaydi: «belgining ikki tomonlama tabiati tarafdorlari tayangan asos to‘g‘ri. …

5 / 21

yat sifatida yondashishga asos bor. ikkinchi qarash bo‘yicha esa – yo‘q. shuning uchun ham belgining ikki tomonli ekanligini himoya qiluvchilar belgi haqidagi ikkinchi qarashni tanqid qiladilar. ma’noni tushuncha bilan bir xil holda in’ikos kategoriyasi sifatida, ayni paytda, ong fakti sifatida tan olish ma’noni belgi tarkibiga kiritishga monelik qiladi va belgini bir tomonlama mohiyat deb qarashga asos bo‘lib xizmat qiladi. ma’no ong fakti sifatida «ideal narsa» (harakat, belgi, miqdor va boshqalar), «aqliy predmetdir» . ma’no «aqliy predmet» sifatida xuddi tushuncha kabi turlicha bo‘lishi mumkin: a) tashqi olamning (turli darajadagi aniqlik va adekvatlik bilan) kopiyasi. masalan, «daraxt» ma’nosi ongda konkret predmetlar sinfining, «yurmoq» ma’nosi real harakatlar sinfining aks etishidir; b) tashqi olamni buzilgan holda aks ettirish yoki ijodiy fantaziya natijasi: dev, suv parisi va boshqalar. ma’noning birinchi tipida d-a-r-a-x-t tovush qatori har qayday real predmetni aks ettirish uchun qo‘llanilishi mumkin. bu holda belgi, ya’ni d-a-r-a-x-t tovush qatori o‘zidan tashqaridagi ma’lum narsa haqida …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "semiotika(yun. semeiotikos — belgilar haqidagi ta’limot)"

slayd 1 tilning semoitik tabiati reja semiotika haqida umumiy tushuncha. belgi lingvistik belgi va uning strukturasi semiotika (yun. semeiotikos — belgilar haqidagi ta’limot), semiologiya — 1) axborot, ma’lumotlarni saklash va uzatish uchun xizmat qiladigan belgilar va belgi tizimlarining umumiy xususiyatlarini o’rganadigan fan sohasi; 2) u yoki bu ob’yektning 1ma’nodagi semiotika nuqtai nazaridan o’rganiladigan tizimi (mas, muayyan film yoki badiiy asar semiotikasi, muayyan xalqdagi muomalamurojaat semiotikasi va b.). lingvistik semiotikadagi asosiy tushuncha lisoniy belgi bo’lib, u muayyan matnlardagi va muomala vaziyatidagi shakl va mazmunning dialektik birligi sifatida namoyon bo’ladi. belgi o’zi shartli ravishda aloqador bo’lgan narsa haqida muayyan jamiyat vakillariga xabar beradi. b...

This file contains 21 pages in PPT format (1.7 MB). To download "semiotika(yun. semeiotikos — belgilar haqidagi ta’limot)", click the Telegram button on the left.

Tags: semiotika(yun. semeiotikos — be… PPT 21 pages Free download Telegram