o`rta osiyo rossiya imperiyasi tarkibida me’morchilik, musiqa, tasviriy san’at, ilm-fan rivoji

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1708066510.doc o`rta osiyo rossiya imperiyasi tarkibida me’morchilik, musiqa, tasviriy san’at, ilm-fan rivoji reja: 1. turkiston o`lkasida xalq maorif va adabiy-ma’rify jarayon. 2. ilm-fan va san’at rivoji. 3. me’morchilik, badiiy hunarmandchilik va tasviriy san’at. 4. turkiston o`lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorif o`choqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ular-ning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun o`sha maktab va madrasalarning g`oyatda xavf-li ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm o`lkada rus-lashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha bo`yicha o`z dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat ko`rsatgandi. 1866-yilda toshkent rossiya tomonidan bosib olinganidan bir-yil o`tgach, toshkent shahrida birinchi rus maktabi ochildi, bundan keyin turkistonning boshqa shaharlarida ham rus maktablari ochila boshladi. 1876-yildan e’tiboran turkiston o`lkasidagi o`quv yurtlari boshqarmasi tuziladi, shu-yili toshkentda erlar va xotin-qizlar progimnaziyalarining quyi sinfari ochiladi. 1880-yili imperiya davlat kengashining qarori bilan turkistonni ruslashtirish siyosatining yangi …

umladan, u shunday yozadi: “uzoq vaqtlar mobaynida buxoro butun musulmonlar olamida musulmon huquqshunosligi va ilmining mo`tabar markazi sifatida tan olib kelingan, boz ustiga bu obro`-e’tiborni hanuz yo`qotmay kelayotir. bir vaqtlar o`rta osiyolik ruhoniylar, qonunshunos arab tili bilimdonlari faoliyatining ahamiyati naqadar ulug` bo`lganini bugungi kunda butun dunyodagi musulmon-sunniylar qo`llayotgan mashhur va mo``tabar shariat majmualarining ayrimlari o`rta osiyoda bitilganini eslashning o`zigina kifoya. “hidoya-i-sharif” marg`ilonda, “aqoid” buxoroda, “hikmat-ul-ayn” samarqandda yaratildi. musulmon olamiga shariatning so`nggi talqinini o`rta osiyo taqdim etdi. bulardan tashqari, bu o`lka olamga navoiy, so`f olloyor, ahmad yassaviy, mashrab kabi shoir-so`fylarni berdi”. xullas turkistonda rossiya bosqiniga qadar aholining savod-xonlik va madaniyati darajasi ba’zi kimsalar ta’kidlagani singari qoloq bo`lmagan. to`g`ri, hozirgi davrga nisbatan oladigan bo`lsak, savodsizlar turkiston o`lkasida xix asrda ko`p bo`lgan. ammo o`tgan o`sha xix asrda qaysi mamlakatda ahvol bundan ko`ra yaxshiroq edi? shuning uchun xalqimizning o`tmish tarixini nodonlarcha qora bo`yoqlarda yoritishga istiqlol tufayli barham berilmoqda. xix asrning ikkinchi yarmida o`lkaning ijtimoiy-madaniy …

iligidan ta’lim-tarbiya ber ganlari, o`sha o`quv muassasalarida ko`plab yurtdoshlarimiz o`qib, zamonasining savodli kishilari bo`lib yetishganini unutmaslik kerak. xx asr boshlarida butun o`lka bo`yicha jadid maktablarining necha tarmog`i yuzaga kelganini ham e’tibordan chiqarmaslik lozim. ehti mol shu boisdan mashhur rus olimlaridan akademik v.v.bartold, a.d.middendorf, sayyoh olim a.l.fedchenko, sharqshunoslardan v.p.nalivkin, a.l.kun va boshqalar o`lkadagi maorif taraqqiyotiga yuqori baho berganlar, xalqimizning madaniyatiga hayron qolgan-lar va uni olqishlaganlar. a.middendorfning 1882-yilda chop etilgan “очерки ферганской долины” kitobida shunday satrlarni o`qiymiz: “farg`ona viloyatida qadimdan o`troq holda yashashni sevgan mehnatkash qabilalar istiqomat qilishadi. albatta, o`ziga xos betakror sharoiti bo`lgan farg`ona yuksak madaniyatli mamlakatlar cho`qqisiga ko`tarildi”. a.middendorfning so`ziga qaraganda xix asrga yevropaliklar yer xo`jaligi ravnaqiga harakat qilib maqsadlariga erisholmayotgan bir paytda farg`ona vodiysida bu muammo ancha burun hal bo`lgan, u joylarda dalalar sug`orilar, yaylovlar esa o`g`itlantirilarkan. olim o`z fkrini davom ettirib yozadi: “farg`onada qilingan ish-larga havas qildik, bu yerdagi zaminga nisbatan yuksak madaniyat boshqa yerlarga qaraganda ko`proq saqlanib …

janubiy rossiyada irrigatsiya borasida tortishuvlar o`qitish masalasini ko`taradi. u musulmon va rus maktablarining ajralib turishi iqtisodiy va siyosiy jihatdan zararli deb hisobladi. bu g`oyani kaufmanning izdoshi general-leytenant n.o. rozenbax (1884-1889) davom ettirib, ibtidoiy turdagi boshlang`ich maktablar – rus-tuzem maktablari tarmog`ini yaratish loyihasini ishlab chiqdi. 1884-yilda toshkentda birinchi rus-tuzem maktabi ochildi, ularning soni xix asr oxirida yuzdan oshib ketdi. bunday maktablarda o`quv kuni ikki qismdan iborat bo`lib, birinchi qismda ikki soatlik mashg`ulotni rus o`qituvchisi, ikkinchi qismda esa saboqni o`zbek muallimi olib borgan. o`quv-yili 125 kundan oshmagan. 1887-yilda rus-tuzem maktablari uchun umumiy tarzda tuzilgan dastur ishlab chiqilgan. bu maktablar uchun darsliklar sistemasi ham bo`lmagan. o`zbek bolalarini rus tiliga o`rgatish metodlari tasodify xarakterda bo`lgan. mana shular natijasida rus-tuzem maktablarini kamdan-kam mahalliy millat vakillari bitirib chiqqanlar. maktabni tamomlaganlar ruschani odatda ancha tez va ravon o`qiganlar, rus grammatikasiga doir biron bir qoidani ham yoddan aytib bera olganlar, lekin og`zaki so`zlashda qo`pol xatolar qilganlar. xix-asr oxiriga …

rishish muhimligiga e’tiborni qaratgan. buning uchun u mahalliy ma’muriyat amaldorlariga yaqin besh-yil ichida ish yuritishni rus tiliga ko`chirtirish lozimligini uqtiradi. korolkov bu tadbir mahalliy millat vakillarini mansabga qiziqib, farzandlarini rus-tuzem maktablariga berish istagini uyg`otadi, deb hisoblagan. bu g`oya o`z natijasini berib, rus-tuzem maktablari o`quvchilari soni ko`paya boshladi. xix-asr oxirida turkistonda 100 dan ortiq rustuzem maktablari bo`lib, xonliklar poytaxtlari xivada (1891-yilda) va buxoroda (1894-yilda) ham rus-tuzem maktablari ochildi. shaharlarda ochilgan bilim yurtlari ham ruslashtirishning mu-him o`chog`i bo`lib hizmat qildi. ular rus-tuzem maktablaridan inter natlari bilan ajralib turgan. internatlarda o`zbek, qirg`iz, qozoq bolalarining rus tengdoshlari bilan birga yashab, rus tilini yaxshi o`zlashtirayotgani mustamlakachilarga ayon bo`lgan. shuning uchun ham turkiston general-gubernatori m.g. chernyaev (1882-1884) chimkent shahar bilim yurtini kengaytirish uchun 100 ming rubl ajratgani va bilim yurtida o`qiyotgan xotin-qizlar uchun pul mukofoti ta’sis etgani bejiz emas. ammo rus amaldorlariga ruschani yaxshi bilgan va xalq ko`zini ochib g`afat uyqusidan uyg`otadigan ziyolilar kerak emas edi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`rta osiyo rossiya imperiyasi tarkibida me’morchilik, musiqa, tasviriy san’at, ilm-fan rivoji"

1708066510.doc o`rta osiyo rossiya imperiyasi tarkibida me’morchilik, musiqa, tasviriy san’at, ilm-fan rivoji reja: 1. turkiston o`lkasida xalq maorif va adabiy-ma’rify jarayon. 2. ilm-fan va san’at rivoji. 3. me’morchilik, badiiy hunarmandchilik va tasviriy san’at. 4. turkiston o`lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorif o`choqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ular-ning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun o`sha maktab va madrasalarning g`oyatda xavf-li ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm o`lkada rus-lashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha bo`yicha o`z dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat ko`r...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "o`rta osiyo rossiya imperiyasi tarkibida me’morchilik, musiqa, tasviriy san’at, ilm-fan rivoji", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`rta osiyo rossiya imperiyasi … DOC Бесплатная загрузка Telegram