movarounnahrda shayboniylar sulolasining hukmronligining o‘rnatilishi

DOCX 6 pages 22.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

6-mavzu: movarounnahrda shayboniylar sulolasining hukmronligining o‘rnatilishi. reja 1.temuriylar davlatining inqirozi sabablari. movaraunnahrda va xurasonda siyosiy kurash. 2. shayboniyxon va bobur mirzoning o‘zaro munosabatlari 3. shayboniyxon va shox ismoil o‘rtasidagi kurash. tayanch so’z va iboralar. muxammad shoxbaxt, bobur, shoh ismoil, hokimiyatni mustahkamlash, sulolaviy kurashlar, ma’muriy boshqaruv, mansab va unvonlar, markaziy boshqaruv, bosh vazir, ko‘kaldosh, “darubast suyurg‘ol”, shayboniy islohatlari, harbiy tizim, o‘zaro urushlar, davlat tizimi, saroy amaldorlari, viloyat hokimlari, ma’muriy bo‘linish, aholining xududiy joylashuvi, unvonlar va amallar. adabiyotlar: mirziyoev sh.m. qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. toshkent.: o‘zbekiston. 2017. mirziyoev sh.m. buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. toshkent.: o‘zbekiston. 2017. 3. karimov i.a. vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. asarlar, 3 -jild. t., «o’zbekiston», 1996. 4. azamat ziyo. o’zbek davlatchiligi tarixi. t., «sharq», 2000. –b. 365. 5. vamberi h. buxoro yohud movarounnahr tarihi. t., «g’ofur g’ulom», 1990. 6. murtazaeva r. va boshqalar. o’zbekiston tarixi. t., …

2 / 6

ashtarxon hamda turkiya hukmronligi ostidagi qrim yarim orolida qrim xonliklari vujudga keldi. o‘z navbatida amir temur vafotidan so‘ng uning avlodlari o‘rtasida o‘zaro urushlar amir temur asos solgan buyuk saltanatning parchalanib ketishiga sabab bo‘ldi va shimoldan kelgan ko‘chmanchi qabilalarning bu yerlarni osonlikcha egallab olishlari ushun qulay imkoniyatlar yaratdi. ma’lumki, sirdaryoning yuqori oqimi va tiyanshan tog‘ tizmalarining g‘arbiy yon bag‘irlaridan dnepr daryosining quyi oqimiga qadar yoyilgan dashtlar dashti qipchoq nomi bilan atalgan. bu dashti qipchoq atamasini xi asrda nosir xisrov qo‘llagan. dashti qipchoq xi–xv asrlarga oid arab va fors manbalarida tilga olinadi. dashti qipchoq aholisi sharq manbalarida – qipchoqlar rus solnomalarida polovetslar, vizantiya xronikalarida kumanlar, venger manbalarida kunlar deb atalgan. dashti qipchoq xiii asr boshlarida chingizxon qo‘shinlari tomonidan bosib olingan, tarixda jo‘ji ulusi nomi bilan atalgan oltin o‘rda davlati barpo etiladi. xiv asr boshlarida jo‘ji ulusi, ya’ni oltin o‘rda ikkiga bo‘linib ketadi. xiv asrning 60-yillaridan dashti qipchoqning sharqiy qismi «o‘zbeklar mamlakati», aholisi …

3 / 6

a xoni ahmadxon bilan ittifoq tuzib haydarxonga qarshi kurash olib borib, g‘alabaga erishganlar, haydarxon esa qatl etilgan. shunda shoh budoqning o‘g‘illari shayboniyxon va mahmud sultonni yaqin kishilari ashtarxon xoni qosimning saroyiga olib borib yashirganlar. bundan xabar topgan sultonlar o‘z qurollarini qosimga qarshi qaratganlar. ammo shahzoda muhammad shayboniy o‘z ukasi bilan qamal qilingan ashtarxondan omon-eson chiqib dashti qipchoqqa yetib kelgan. u xv asrning 80-yillarida bobosi abulxayrxon birlashtirgan dashti qipchoq yerlarini birlashtirish va hokimiyatni qaytadan tiklash uchun kurash olib boradi. bu kurashning dastlabki bosqichida temuriylar shayboniyxonga katta yordam va madad berganlar. tarixiy manbalarda shayboniyxon o‘z ukasi bilan bir necha marta movarounnahr hukmdorlari va noiblari –turkiston va o‘trorni idora qilgan noib muhammad mazid tarxon, samarqand hokimi ahmad mirzolar huzurlariga kelganda yaxshi kutib olganliklari va homiylik qilganliklari ko‘rsatiladi. shayboniyxon bir necha vaqt buxoroda ham yashagan va dashti qipchoqqa borib kelib turgan. buxoroda bo‘lganida shayboniyxon ma’rifatdan saboq olgan, ilm va she’riyatni sevib o‘rgangan. sig‘noq shahri …

4 / 6

o munosabatlari. temuriylar sulolasining nomini jahonga taratgan vakillaridan biri zahiriddin muhammad boburdir. u 1483-yilda andijonda tug‘ilgan. bobur mirzoning otasi – umarshayx mirzo (1451–1494) farg‘ona viloyati hokimi, onasi qutlug‘ nigorxonim mo‘g‘iliston xoni va toshkent hokimi yunusxonning qizi edi. 1469-yilda sulton abusayid vafotidan so‘ng temuriylar saltanati yana ikki qismga bo‘linib ketganligi tarixdan ma’lum. movarounnahrda sulton abusayid avlodlari navbat bilan hukm surdilar. dastlab uning o‘g‘li sulton ahmad mirzo (1469–1494), so‘ngra sulton mahmud mirzo (1494–1498) va nihoyat mahmudning o‘g‘li sulton ali mirzo (1498–1500) mustaqil hukmronlik qiladilar. farg‘onada umarshayx hokimlik qilar edi. bu hukmdorlar orasida ayniqsa sulton ahmad uquvsiz, sustkash va buning ustiga savodsiz bo‘lgan. uning davrida siyosiy tarqoqlik va toj-u taxt uchun kurash avjiga mingan. 1494-yilda sulton ahmad mirzo mo‘g‘iliston xoni sulton mahmud o‘zaro ittifoq bo‘lib, lashkarlarini farg‘onaga yuborgan bir paytda umarshayx fojiali halok bo‘ladi. bu davrda bobur mirzo endigina 12 yoshga to‘lgan edi. u valiahd sifatida taxtga o‘tiradi (1494-yil iyun).yosh tajriba- siz bobur …

5 / 6

t tanqisligi kuchaygan. ikkinchi sababi esa, bobur mirzoning yo‘qligidan foydalangan mahalliy hukmdorlar andijonda qo‘zg‘olon ko‘taradilar va shaharni qo‘lga oladilar. bobur mirzo andijondagi o‘zboshimcha beklarni tanobini tortib qo‘yish maqsadida samarqanddan chiqib andijon sari otlanadi. samarqand yosh shahzoda xotirasida juda chuqur iz qoldiradi. bu bobur mirzoning movarounnahr poytaxtiga birinchi bor qadam qo‘yishi edi. 1498-yilda buxoroda turgan temuriylardan bo‘lmish sulton ali samarqandga kirib keladi. uning ixtiyorida qurolli kuch yo‘q bo‘lib u amirlar qo‘lida shunchaki bir qo‘g‘irchoq edi, xolos. mamlakatdagi bunday bosh-boshdoqlik, boshqaruv tizimining tez-tez bir qo‘ldan ikkinchi qo‘lga o‘tib turishi, xalqning og‘ir iqtisodiy ahvoli movarounnahr tuprog‘idan temuriylarni surib chiqarishni o‘z oldiga vazifa qilib qo‘ygan boshqa bir turkiy qabila – dashti qipchoqdagi chorvador o‘zbek nomi bilan ataluvchi qavm va qabilalarning muhammad shayboniyxon boshchiligida bu hududlarni egallab olishlariga yordam berdi. muhammad shayboniyxon 1500-yilda jangsiz samarqandni egalladi. u shaharni talaydi, temuriy shahzodalarni qilichdan o‘tkazadi. aholiga katta va og‘ir soliqlar solinadi. bu hol samarqand shahri aholisining norozilik …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "movarounnahrda shayboniylar sulolasining hukmronligining o‘rnatilishi"

6-mavzu: movarounnahrda shayboniylar sulolasining hukmronligining o‘rnatilishi. reja 1.temuriylar davlatining inqirozi sabablari. movaraunnahrda va xurasonda siyosiy kurash. 2. shayboniyxon va bobur mirzoning o‘zaro munosabatlari 3. shayboniyxon va shox ismoil o‘rtasidagi kurash. tayanch so’z va iboralar. muxammad shoxbaxt, bobur, shoh ismoil, hokimiyatni mustahkamlash, sulolaviy kurashlar, ma’muriy boshqaruv, mansab va unvonlar, markaziy boshqaruv, bosh vazir, ko‘kaldosh, “darubast suyurg‘ol”, shayboniy islohatlari, harbiy tizim, o‘zaro urushlar, davlat tizimi, saroy amaldorlari, viloyat hokimlari, ma’muriy bo‘linish, aholining xududiy joylashuvi, unvonlar va amallar. adabiyotlar: mirziyoev sh.m. qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining ...

This file contains 6 pages in DOCX format (22.7 KB). To download "movarounnahrda shayboniylar sulolasining hukmronligining o‘rnatilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: movarounnahrda shayboniylar sul… DOCX 6 pages Free download Telegram