qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi

PDF 32 pages 3.4 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PDF

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

powerpoint 演示文稿 reja: qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi rim imperiyasi davri va o‘rta asrlarda yevropa falsafasi uyg‘onish davri falsafasi xx asr va hozirgi zamon falsafasi 2 3 1 4 1 qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy- ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta’limotlari muhim o‘rin egallaydi. qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii—vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi vakillari fales, anaksimandr, anaksimenlar dir. uning asoschisi fales (eramizdan avvalgi 624—548-yillarda yashagan). u yunon fani va falsafasining asoschisi bolib, o‘z davrining yetuk siyosiy arbobi, faylasufi bolgan. fales ta’limotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman jism va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bolgan va yana …

2 / 32

zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov — olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. geraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish — jismlar sifatining nisbiyligi bilan bogliq. masalan, dengiz suvi inson iste’moli uchun yaroqsiz bolsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. pifagor (eramizdan avvalgi 580—500-yillar) yunonistonning samos orolida yashab o‘tgan faylasuflardan biridir. u qadimgi yunonistonda diniy-mafkuraviy falsafiy maktab, ya’ni pifagorchilikka asos solgan. pifagor o‘zining siyosiy qarashlari tufayli podsho polikret bilan chiqisha olmagan va samosni tark etib, janubiy italiyaga ko‘chib ketgan, o‘sha yerda o‘z uyushmasini tashkil etgan. uningcha, dunyoni bilish jarayoni, avvalo, raqamlami bilishdan boshlanishi kerak. pifagorchilarning ta’limotiga ko‘ra, damning asosida modda ham, tabiat ham emas, balki ideallashgan raqamlar yotadi; narsa va hodisalar aynan ana shu raqamlar …

3 / 32

ti va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki boldi. ksenofant ilgari surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, eramizdan awalgi 504-yili tugllgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. parmenidning shogirdi va do‘sti zenon (490—430-yillar) o‘z ustozining ta’limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o‘rin tutadi. sofistlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘g‘risidagi fan) muammolari bilan shug‘ullangan. sofistlar yangi kasblarning mohir ustalari, ya’ni o‘qituvchilar, diplomatlar, notiqlar, sud mahkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bolib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan. suqrot (eramizdan oldingi 469—399-yillar) (asli — sokrat) — qadimgi yunon faylasufi, u kambag‘aldan chiqqan, tosh yo‘nuvchining o‘g‘li, afina hayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullangan, hurfikrli inson, o‘ta bilimdon kishi sifatida mashhur bolgan. uning hayoti fojiali tugagani to‘g‘risidagi misol falsafiy afsonaga aylanib ketgan. o‘z davrida afinadagi hukmron tartib-qoidalarga qarshi chiqib, yangi …

4 / 32

asuf olim, balki san’atkor, shoir va dramaturg bolgan, o‘z g‘oyalarini dialoglar tarzida bayon qilgan. aflotun 428-yil 21-mayda delos orolida tugllgan. o‘zidan keyin 35 dan ziyod dialog shaklidagi asarlar yozib qoldirgan. arastuning u haqdagi ma’lumotlarini birdan-bir to‘g‘ri dalil deb qarash mumkin. chunki arastu aflotunning eng yaqin do‘sti va shogirdi bolgan. aflotun «g‘oyalar dunyosi va soyalar dunyosi» ta’limotining asoschisidir. uningcha, g‘oya haqiqiy borliq, biz biladigan va yashaydigan dunyo esa uning soyasidir. haqiqiy o‘zgarish va taraqqiyot g‘oyalar dunyosiga xos, soyalar dunyosidagi harakat esa uning aksidir. g‘oyalar dunyosining qonuniyatlarini hamma ham bilolmaydi. ularni biladigan zotlar nihoyatda kam uchraydi, ular ulkan aql egasi boladi va tarixda chuqur nom qoldiradi. aksariyat kishilar esa, soyalar dunyosi bilan kifoyalanadi. aflotunning shogirdi va safdoshi arastu (384—322-yillar) (asli — aristotel) qadimgi yunonistonning buyuk faylasufi, o‘zining betakror, jahonni lol qoldirgan ilmiy merosi bilan mashhurdir. o‘n yetti yoshida o‘z ilmini oshirish maqsadida afinaga kelib, aflotun asos solgan akademiyaga o‘qishga kirgan va 20 …

5 / 32

oq, notiqlik san’ati, tabiiy fanlar bo‘yicha olmas, bebaho asarlar yozib qoldirgan. arastuning g‘oya va qarashlari sharqda keng yoyilgan va u «birinchi muallim» deya e’tirof etilgan. yunon falsafasida demokritning qarashlari ham muhim o‘rin tutadi. u haqiqiy borliq — moddiy dunyo, abadiy va poyonsiz, cheksiz-chegarasiz reallikdir, olam mayda moddiy zarrachalardan, ya’ni atomlardan va bo‘shliqdan iborat deya ta’lim beradi. atomlar va bo‘shliq o‘zaro yaxlit abadiy ibtidodir. atomlar — bo‘linmas va o‘zgarmas, sifat jihatdan bir xil, uning miqdori shakli singari behisobdir. harakat, degan edi demokrit, atomlardan iborat moddaning abadiy, tabiiy holatidir. demokrit tasodifiyatni inkor etgan. u «na tabiatda, na jamiyatda hech bir narsa tasodifan paydo bo‘lmaydi», deb yozgan. demokritning falsafiy qarashlarida axloqiy ta’limot muhim o‘rin tutadi. uning bu boradagi qarashlari siyosiy qarashlari bilan uzviy bogliqdir. yaxshi boshqarilayotgan davlat — buyuk qo‘rg‘ondir. davlat manfaatlari qolgan barcha narsalardan ustun turmog‘i lozim. qadimgi yunon mutafakkiri epikur (341—270-yillar) demokrit ilgari surgan atomchilik ta’limotini yanada takomillashtirib, uni yuqori pog'onaga …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi"

powerpoint 演示文稿 reja: qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi rim imperiyasi davri va o‘rta asrlarda yevropa falsafasi uyg‘onish davri falsafasi xx asr va hozirgi zamon falsafasi 2 3 1 4 1 qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy- ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta’limotlari muhim o‘rin egallaydi. qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii—vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi...

This file contains 32 pages in PDF format (3.4 MB). To download "qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi yunoniston va antik dav… PDF 32 pages Free download Telegram