ekologiya

PPTX 26 pages 1003.7 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1003.7 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

ekologiyaning tarixi yangi asr universiteti defektologiya (logopediya) 306-guruh talabasi sarmonova gulnora tayyorlagan mustaqil ishi ekologiya mustaqil va zamonaviy fan sifatida ekologiya atamasini birinchi bo'lib nemis zoologi e.gekkel` 1866 yilda fanga kiritishni taklif qilgan bo'lsada, ekologik bilimlar qadimgi yunoniston, rim, sharq hamda markaziy osiyo mamlakatlarida o'z rivojini topgan. ekologiya biologik fan bo'lib, u organizmlarning bir-biri va tashqi muhit sharoiti bilan o'zaro munosabat qonuniyatlarini o'rganadi. hozirgi zamon ekologiyasi tabiatdan oqilona foydalanish va tabiatni muhofaza qilishning nazariy asosi hisoblanadi. ekologiyaning predmeti - organizmlar guruhi va tashqi muhit orasidagi bog'lanishlarning tuzilishini, unga bog'liq bo'lgan joylashish, taraqqiy etish, tarqalishi va konkurentlik xususiyatlarini; tirik tabiat qanday tuzilgan, qaysi qonunlar asosida mavjud va rivojlanadi, inson ta'siriga qanday javob beradi kabilar hisoblanadi. ekologiyaninng maqsadi 4 biotsenozlarni qayta ko'rib chiqish va barqarorligini oshirish insonning tabiiy tizimlarga va biosferaga bo'lagan ta'sirini bir butun holda o'rganish o'rganish biologik resurslardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish inson faoliyati natijasida tabiatdagi o'zgarishlarni oldindan …

2 / 26

ylari, yolg'iz yoki gala bo'lib yashash, oziqlanishi va boshqalar qiziqtirgan. tirik organizmlarning tuzilishi va hayoti aristotelning shogirdi teofrast (e.av. 380-271 y.y) ishlarida ham uchraydi. teofrast o'simliklarning yashash joylarini hisobga olib, ularni o't, chala buta, buta va daraxt kabi hayotiy shakllarga bo'ladi. ekologiyaning tarixi xvii-xviii asrlardagi ekologik ma'lumotlar tirik organizmlarning ayrim guruhlarini o'rganishga qaratilgan edi. j.byuffon ishlarida hayvonlarning tuzilishiga tashqi muhitning ta'siri, j.b.lamark o'simlik va hayvonlarning evolyutsion o'zgarishlarida eng muhimi tashqi muhit ta'siri ekanligi, ekologik g'oyalarning rivojlanishida ch.darvinning organik olam evolyutsiyasi haqidagi ta'limoti ilgari surilgan. nemis biologi ernest gekkel 1866 yilda fanga “ekologiya” tushunchasini birinchi bo'lib kiritdi va unga ta'rif berdi. ekologiya mustaqil fan sifatida xx asrning boshlarida vujudga keldi. uning rivojlanishiga g.f.morozov, v.n.sukachev, v.g.ramenskiy, k.raunkier, ch.elton, m.s.gilyarov, n.s.serebryakov, a.tensli, g.odum, yu.odum va boshqalar katta hissa qo'shdi. yirik rus olimi v.i.vernadskiy biosfera haqidagi ta'limotni yaratdi va biosferaning holati inson faoliyati bilan bog'liqligi haqida xulosa keldi. beruniyning «saydana» nomli asarida 1116 tur …

3 / 26

ing ko'pchiligi hindistonda o'sadigan o'simliklar va yashaydigan hayvonlarga o'xshashligini yozib qoldirgan (1482-1530) ekologiyaning keyingi taraqqiyoti evropada xviii asrda o'z aksini topadi. o'sha davrlarda k.linney va j.byuffonlar qimmatli ilmiy kuzatishlar olib borishgan. xix asr boshlarida nemis tabiatshunosi a.gumbold o'simliklar hayotiy shakllarining dastlabki klassifikatsiyasini tuzdi. dastavval o'simliklar va xayvonlar ekologiyasi sohasida kuzatishlar olib borgan f.klements va v.shelfordlar, moddalar almashinuvi va ozuqa zanjiri kontseptsiyalariga asos solgan. t.lindeman va dj.xatchinsonlar ko'l ekotizimlarini kuzatgan. e.birdje va chana djudee va boshqa olimlarning kuzatishlari umumiy ekologiya fanining nazariy asoslarini tashkil etdi. xx asr boshlarida o'simlik va hayvonlarning tashqi muhit bilan o'zaro ta'sirini o'rganish bosh masala qilib qo'yildi. shu bilan birgalikda organizm-larning ichki suv xavzalarida yashash sharoitini o'rganish ham boshlab yuborildi. suvda yashovchi organizmlarni o'rganuvchi gidrobiologlar biomassa (nemis olimi t.demol), biotsenoz mahsuloti (r.demol, a.tineman) tushunchalarini ta'riflab berdilar. ekologlar o'z tajribalarini dala sharoitida olib boradigan bo'ldilar. ingliz olimi a.tensli (1935) birgalikda yashaydigan avtotrof va geterotrof organizmlarning har qanday jamoasi …

4 / 26

illarida akademik v.i.vernadskiy biosfera to'g'risidagi ta'limotni yaratib ekologiyani rivojla-nishiga katta xissa qo'shdi. 30-50 yillarga kelib, ekosistema doirasida moddalar aylanishi va energiya oqimini o'rganish singari umumekologik muammolar ko'tarildi. vernadskiy v.i. (1863-1945) 40-50 yillarda t.a.rabotnov va 60-yillarda a.a.uranovlar o'simliklarning populyatsiyalari to'g'risidagi ta'limotga asos soladilar. keyinchalik chet ellarda ham (ingliz olimi dj.xarper) shunga o'xshash ilmiy ishlar paydo bo'la boshladi. 50-yillarga kelib umumiy ekologiya fani shakllandi. 1930 yillarda ekologiya yo'nalishlariga asoslangan markaziy osiyo maktabi hozirgi m.ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti qoshida shakllandi. maktab o'lkaning biologik jamoalarini, ularning tarkibiy qismlarini o'rganish bilan birga ekolog mutaxassislar tayyorlashda, ekologiyani rivojlantirishda ham ahamiyatga ega bo'ldi. d.n.kashkarov tomonidan boshlab berilgan ishlar uning shogirdlari t.z.zohidov va r.n.meklenburtsev ishlarida rivojlantirildi. t.z.zohidov cho'ldagi hayot (biotoplarni)ning o'ziga xosligini va uni mayda hududiy birliklarga ajratib o'rgangan. o'zbekistondagi ekologik yo'nalishdagi ishlarning asoschilari d.n.kashkarov va e.p.korovinlar hisoblanadi. ular ekologik ilmiy tadqiqotlarni rejalashtirish va ekolog mutaxassislarni tayyorlash zarurligini o'rtaga tashlagan. o'zbekistonda ekologik yo'nalishdagi ishlar keyinchalik o'zfa botanika …

5 / 26

igan yuqumli kasalliklarning oldini olish, qimmatli hayvon turlarining kadastri va nazorat ishlari olib borildi. ushbu ilmiy ishlarga t.z.zohidov, a.m.muxammadiev, v.v.yaxontov, m.a.sultonov, g.o.olimjonov va boshqalar rahbarlik qildi. xx asrning ikkinchi yarmida hozirgi davr fanlarini “ekologiyalashtirish” boshlandi. bu esa ekologik bilimlarning katta ahamiyatga ega ekanligini bildiradi. demakki, hozirgi davrda ekologiya fanining kelajagi porloq, chunki insoniyatning sayyoramizda yashab qolishi, ko'p jihatdan ushbu fanning rivojlanish darajasi bilan bog'liq bo'lib qoladi. respublikamizdagi iqtisodiy imkoniyatlarni yanada yaxshila-shimiz, ekologik krizis (tanglik)ning oldini olishimiz, xalqimizning qadimdan shakl-langan ekologik madaniyatini tiklashimiz lozim. adabiyotlar ro'yxati: valukonis yu., muradov sh. osnovi ekologii. t. «o'qituvchi». 2001. to'xtaev a.s., xamidov a. ekologiya asoslari va tabiatni muhofaza qilish. t. «o'qituvchi». 1994. to'xtaev a.s. ekologiya. t. «o'qituvchi». 1998 y. shodimetov yu. ijtimoiy ekologiyaga kirish. t. «o'qituvchi».1994. p.s.sultonov, b.p.ahmedov «ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish asoslari». toshkent. «g'.g'ulom» nashriyoti. 2006 y. x.tursunov ekologiya. toshkent. “o'qituvchi” 2009 y. ekologiya xabarnomasi. jurnali sonlari. qo'shimcha adabiyotlar: beknazov r.u., novikov …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya"

ekologiyaning tarixi yangi asr universiteti defektologiya (logopediya) 306-guruh talabasi sarmonova gulnora tayyorlagan mustaqil ishi ekologiya mustaqil va zamonaviy fan sifatida ekologiya atamasini birinchi bo'lib nemis zoologi e.gekkel` 1866 yilda fanga kiritishni taklif qilgan bo'lsada, ekologik bilimlar qadimgi yunoniston, rim, sharq hamda markaziy osiyo mamlakatlarida o'z rivojini topgan. ekologiya biologik fan bo'lib, u organizmlarning bir-biri va tashqi muhit sharoiti bilan o'zaro munosabat qonuniyatlarini o'rganadi. hozirgi zamon ekologiyasi tabiatdan oqilona foydalanish va tabiatni muhofaza qilishning nazariy asosi hisoblanadi. ekologiyaning predmeti - organizmlar guruhi va tashqi muhit orasidagi bog'lanishlarning tuzilishini, unga bog'liq bo'lgan joylashish, taraqqiy etish, tarqa...

This file contains 26 pages in PPTX format (1003.7 KB). To download "ekologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya PPTX 26 pages Free download Telegram