ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanini tarixiy yaratish

PPTX 27 pages 2.8 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

slide 1 1-ma'ruza: ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari reja: ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsad, vazifalari, bo’limlari va tadqiqot usullari. ekologiya fanining rivojlanish tarixi. o’zbekiston respublikasi prezidenti asarlaridagi ekologik muammolar ekologiya fanining boshqa fanlar bilan o’zaro aloqasi. 1 ekologiya - tushunchasini fanga birinchi bo’lib 1866 yilda nemis biologi e.gekkel tomonidan kiritilgan. «ekologiya» yunoncha so’z bo’lib uning ma'nosi tirik organizmlarning yashash sharoiti yoki tashqi muhit bilan o'zaro munosabatini bildiradi. o‘simlik va hayvonlarga atrof-muhit omillarining ta’sirini o‘rganish haqidagi dastlabki fikrlar qadimgi yunon faylasuf olimlarining asarlarida aks etgan. x–xii asrlarda o‘rta osiyoning ulug‘ allomalari al-xorazmiy, al-forobiy, abu rayhon beruniy, ibn sino asarlarida yerning tuzilishi, dorivor o‘simliklar, hayvonlarning yashash joylari haqida ma’lumotlar berilgan. zahiriddin muhammad bobur o‘zining «boburnoma» nomli tarixiy asarida o‘rta osiyo va hindistonning turli o‘simlik va hayvonlari, ularning tarqalishi, ko‘payish davrlari haqida ko‘pgina ma’lumotlar keltirgan. ekologiya fanining rivojlanish tarixi tirik organizmlarning yashash muhitini batafsil va …

2 / 27

n ekologik muammolarning oldini olishva ularning salbiy oqibatlarini bartaraf etish masalalariga ham jiddiy e’tibor qaratib kelinmoqda. xususan, o’zbekiston prezidenti islom karimov «o’zbekiston xxi asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» asarida ta’kidlaganidek «… daryolar oqimi asosan qirg’iziston va tojikiston tog’laridan boshlanadi. suv zaxiralarining ko’pchilik qismidan markaziy osiyodagi barcha respublikalarning yerlarini sug’orish uchun foydalaniladi. shu munosabat bilan mintaqadagi barcha davlatlarning manfaatlari yo’lida hamda ekologiya talablarini, daryolar deltalarida va orol dengizida maqbul hayotiy shart-sharoitlarni yaratish maqsadida bu yerlarga suvning o’tishini ta’minlash zarur. shu bilan birga orol dengizi havzasining cheklangan suv zaxiralarini birgalashib, kelishgan holda boshqarish muammosini amaliy hal qilish talab etiladi». shu o’rinda asrlar osha ushbu daryolar havzasida joylashgan davlatlar va ular aholisining hayotiy ehtiyojlarini qondirishga doimiy ravishda xizmat qilib kelgan transchegaraviy daryolar resurslaridan foydalanishga asosiy e’tiborni qaratish zarur. bu mintaqadagi 55 milliondan ortiq aholining manfaatlari deganidir. 3. ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifasi ekologiya yunoncha …

3 / 27

ng barchasi ekologiyaning predmetidir. hozirgi kunda ekologiyaning asosiy vazifalari quyidagilardir: hayotning tashkil topish qonuniyatlarini inson ta'sirini hisobga olgan holda o'rganish; biosferadagi jarayonlarni o'rganish, boshqarish, bashorat qilish, insonning yashash muhitini saqlash; biologiya resurslaridan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini yaratish va boshqalardir. aholining turli tabaqalariga ekologik ta’lim va tarbiya berish yo‘li bilan tabiat muhofazasini amalga oshirish. kishilar o‘zlari uchun istiqomat joylari barpo etar ekanlar, buning atrof muhitning o‘simlik va hayvonot dunyosiga qandaydir salbiy ta’siri bo‘ladi, natijada tabiat kambag‘allashib boradi. inson qurilish materiallari sifatida tabiiy o‘rmonlarni keragidan ortiqcha kesadi, demak o‘simlik dunyosi qisqarib, u o‘z navbatida atmosfera havosini musaffo bo‘lishiga rahna tug‘diradi, tuproq eroziyaga uchraydi, yer osti suvlari kamaya boradi, ko‘chkilar paydo bo‘lib, sel natijasida jarliklar hosil bo‘lishi mumkin. bu lavha insonning tabiatga ko‘rsatgan ta’siridan bir parcha xolos. tabiatga nisbatan ko‘r-ko‘rona yondoshish, uning ehsonlaridan ayovsiz foydalanish pirovardida og‘ir asorat qoldirishi mumkin. bizni o‘rab turgan butun tabiat, borliq, ming yillar mobaynida shunday bir muvozanatga kelganki, …

4 / 27

hiqish va joriy etish. ekologiya umumiy va xususiy yoki tarmoqli bo‘ladi. umumiy ekologiya yoki sinekologiya har xil sistemalar (populyasiyalar, jamoalar va ekosistemalar) ning tuzilishini, xossalarini hamda ularning funksional prinsiplarini, xususiy ekologiya yoki autekologiya esa ayrim turlarning ular yashab turgan muhit bilan o‘zaro munosabatini, turlarning muhitga ko‘proq va uzviy moslashganligini o‘rganadi. xususiy ekologiya – o‘simlik va hayvonlar ekologiyasidan iborat. bugungi kunda ekologiya sof biologik fanlar tizimidan chiqib, mazmuni kengayib bormoqda. atrof muhitga zamonaviy fan va texnika taraqqiyotining ta’siri natijasida ekologiya tushunchasi o‘ta kengayib ketdi. inson ekologiyasi degan tushuncha paydo bo‘ldi. inson ekologiyasi yangi fan sifatida 1921 yil amerikalik olimlar borjes va park tomonidan kiritildi.inson ekologiyasi insonning atrof muhitga va aksincha, atrof muhitning insonga ko‘rsatayotgan ta’sirini o‘rgatadi. insonning tabiatga ko‘rsatayotgan ta’sir doirasi beqiyosdir chunki hozirgi kunda insonning tabiatga nisbatan o‘tkazayotgan salbiy ta’sirlari natijasida unumdor yerlar erroziyaga uchrab unumsiz yerlarga aylanmoqda, dasht ekosistemasi degan tabiiy ekosistemalar deyarli yo‘qolib bormoqda, inson qo‘li tengmagan o‘rmonlar …

5 / 27

a bo‘ladigan miqdor o‘zgarishgagina emas, balki sifat o‘zgarishlarga ham olib keladi. ekologiya tabiat bilan tirik organizmlarning uz-viy bog‘lanishini ifoda etar ekan, u shubhasiz tabiatni muhofaza qilishning ilmiy asosini tashkil etadi. ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi ekologiya garchi biologiya fanidan kelib chiqqan bo`lsada, u nafaqat biologik fanlar bilan balkim juda ko`p nobiologik fanlar bilan ham uzviy bog`liq. bunday fanlar qatoriga falsafa, tibbiyot, matematika, tarix, fizika, iqtisodiyot, geografiya, iqlimshunoslik, kimyo, xuquqshunoslik, konchilik va hokazolarni kiritish mumkin. buni quyidagi bir necha aniq misollarda ko`rish mumkin: falsafa fanlari bilan aloqasi – tabiatdagi barcha borliqning o`zaro dialektik bog`liqligi, bir-biriga ta'siri asosida tabiiy muvozanatning saqlanishini o`rganish; matematika bilan aloqasi – ekologiyani matematik modellashtirish asosida «yirtqich-o`lja» hamda «parazit-xo`jayin» munosabatlarini o`rganish; fizika bilan aloqasi – quyosh energiyasi, elektromagnit va tovush to`lqinlari, radioaktiv nurlanish, issiqlik rejimi va boshqalarning organizmlarga ta'sirini o`rganish; iqtisodiyot bilan aloqasi – tabiiy resurslardan va unumli foydalanish asosida iktisodiy foyda ko`rish va ayni vaqtda muhitning ekologik …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanini tarixiy yaratish"

slide 1 1-ma'ruza: ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari reja: ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsad, vazifalari, bo’limlari va tadqiqot usullari. ekologiya fanining rivojlanish tarixi. o’zbekiston respublikasi prezidenti asarlaridagi ekologik muammolar ekologiya fanining boshqa fanlar bilan o’zaro aloqasi. 1 ekologiya - tushunchasini fanga birinchi bo’lib 1866 yilda nemis biologi e.gekkel tomonidan kiritilgan. «ekologiya» yunoncha so’z bo’lib uning ma'nosi tirik organizmlarning yashash sharoiti yoki tashqi muhit bilan o'zaro munosabatini bildiradi. o‘simlik va hayvonlarga atrof-muhit omillarining ta’sirini o‘rganish haqidagi dastlabki fikrlar qadimgi yunon faylasuf olimlarining asarlarida aks etgan. x–xii asrlarda o‘rta osiyon...

This file contains 27 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanini tarixiy yaratish", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya va atrof muhit muhofa… PPTX 27 pages Free download Telegram