matematik mantiq elementlari

PDF 15 pages 742.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 742.7 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

ma’ruza 7. maktab va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari matematikasi kursida matematik mantiq elementlari reja: 1. mulohaza. mulohazalar ustida amallar 2. formulalar. tengkuchli formulalar 3. mulohazalar hisobi 4. asosiy tengkuchliliklar 1. mulohaza. mulohazalar ustida amallar mulohaza. absolyut chin (yolg’on) mulohaza. qiymatlar satri. inkor, kon’yunktsiya, diz’yunktsiya, ekvivalentsiya va implikatsiya mantiqiy amallar. sheffer amali. matematik mantiqning ushbu mulohazalar algebrasi deb atalgan bo’limida asosiy tekshirish ob’ektlari bo’lib gaplar xizmat qiladi. matematik mantiq har bir gapning ma’nosiga qarab, uning chin, haqqoniy, to’g’ri yoki yolg’on, noto’g’ri bo’lishi bilangina qiziqadi. masalan: 1. “toshkent - o’zbekistonning poytaxti”, “oy yer atrofida aylanadi” degan gaplar - chindir. 2.“er oydan kichik”, “3 > 5” degan gaplarning har biri yolg’ondir. shuni ham aytish kerakki, ko’pgina gaplarning chin yoki yolg’onligini darhol aniqlash qiyin. masalan, “bugungi tun kechagidan qorong’iroq”, degan gap qaysi vaqtda va qaysi joyda aytilishiga qarab chin ham, yolg’on ham bo’lishi mumkin. 1. oldimga kel. 2. uyda bo’ldingmi? 3. yangi yil bilan. …

2 / 15

ohazalar bilan shug’ullanadilar. bu esa o’zgaruvchi mulohaza tushunchasiga olib keladi. agar o’zgaruvchi mulohazani x deb belgilasak, u holda x konkret mulohazalarning istalganini ifodalaydi. shuning uchun x ikki: “ch” va “yo” qiymatli o’zgaruvchini ifodalaydi. nxxx ,...,, 21 ta o’zgaruvchi mulohaza berilgan bo’lsin. bularning har qaysisi chin va yolg’on qiymatlarni qabul qiladi. shuning uchun quyidagi qiymatlar satrini tuzish mumkin: yo, yo, ........, yo, ch, yo, ........, yo, yo, ch, ........, yo, ..................... ch, ch, ........, ch. demak, o’zgaruvchilar soni n ta bo’lsa, u vaqtda nn nnnn cccc 2...210  ta qiymatlar satriga ega bo’lamiz. 42:, 2 21 xx ta qiymatlar satri. 82:,, 3 321 xxx ta qiymatlar satri. matematik mantiqda “emas”, “yoki”, “va”, “agar..., u vaqtda”, “shunda va faqat shundagina...., qachon....” so’zlar (bog’lovchilar) mulohazalar orasidagi mantiqiy amallar deyiladi. bu amallar yordamida elementar mulohazalardan murakkab mulohaza quriladi. mulohazalar ustidagi bu amallar matematik mantiqning elementar qismi bo’lgan mulohazalar mantiqi yoki mulohazalar algebrasi deb ataluvchi …

3 / 15

olda x - yangi murakkab “bugun havo sovuq emas” mulohazadan iboratdir. x mulohaza “ x emas” deb o’qiladi. shuning uchun, agar x chin mulohaza bo’lsa, u vaqtda x yolg’on mulohaza bo’ladi, va aksincha, x yolg’on bo’lsa x chindir. inkor amalining ta’sirini quyidagi chinlik jadvali ko’rinishida tasvirlaymiz: x x ch yo yo ch xuddi shu jadvalni inkor amalining ta’rifi sifatida qabul qilamiz va boshqa mantiqiy amallar uchun ham shunga o’xshash jadvallardan foydalanamiz. ular chinlik jadvali deyiladi. bu jadvallardan foydalanish qulay bo’lib, ular matematik mantiqning ko’p bo’limlarida ishlatiladi. 2. kon’yunktsiya (mantiqiy ko’paytma) amali. x va y o’zgaruvchi mulohazalar ustida bajariladigan kon’yunktsiya (lotincha conjunctio - bog’layman so’zidan) amalini  ko’rinishda va bu amal natijasida hosil bo’lgan yangi murakkab mulohazani yx  ko’rinishda belgilaymiz. 3-ta’rif. “va” bog’lovchisiga mos keluvchi mantiqiy amalga kon’yunktsiya amali deb aytamiz. x va y mulohazalarning kon’yunktsiyasi x va y mulohazalar chin bo’lgandagina chin qiymatni qabul qilib, qolgan hollarda esa, yolg’on …

4 / 15

y mulohazalarning ikkalasi ham yolg’on bo’lsa, u holda “ x yoki y ” mulohaza shubhasiz yolg’on bo’ladi. agar x chin va y yolg’on (yoki x yolg’on va y chin) bo’lsa, u holda “ x yoki y ” ni chin deb qarash kerak, bu esa o’zbek tilidagi “yoki” so’zining ma’nosiga to’g’ri keladi. ammo har ikkala x va y mulohazalar chin bo’lganda “ x yoki y ” mulohazalar chin bo’ladi. bu vaqtda “ x yoki y ” mulohazaga qanday qarash kerak? masalan, “bugun yakshanba yoki men kinoga boraman” mulohazani olaylik. agar bugun yakshanba va men kinoga borsam, u holda bu mulohaza chin yoki yolg’onmi? o’zbek tilida “yoki” bog’lovchisi bir ma’noda, ba’zan esa boshqa ma’noda ishlatiladi. agar yuqoridagi mulohazani chin deb qarasak, u holda “yoki” ni rad etmaydigan ma’noda, ikkinchi holda “yoki” ni rad etuvchi ma’noda ishlatilayapti deymiz. 4-ta’rif. rad etmaydigan ma’noda ishlatiladigan “yoki” mantiqiy amal diz’yunktsiya (lotincha disjunctio - farq qilaman so’zidan) …

5 / 15

y yolg’on bo’lgandagina yolg’on bo’lib, qolgan hamma hollarda chindir. “ yx  ” mulohaza “agar x , u holda y ” deb o’qiladi. implikatsiya ta’rifini quyidagi chinlik jadvali ko’rinishida yozish mumkin: x y yx  ch ch ch ch yo yo yo ch ch yo yo ch chinlik jadvalidan ko’rinadiki, yuqoridagi mulohazalarning ikkinchisi yolg’on bo’lib, qolganlari chindir. “ yx  ” implikatsiya x mulohaza asos (shart, gipoteza, dalil) va u mulohaza esa bu asosning oqibati deb ataladi. implikatsiya chinlik jadvalining oxirgi ikkita satri shuni ko’rsatadiki, yolg’on asosdan chin xulosa ham, yolg’on xulosa ham kelib chiqar ekan, boshqacha qilib aytganda “yolg’ondan har bir narsani kutish mumkin”. implikatsiya mulohazalar mantiqining muhim amallaridan biri hisoblanadi. so’zlashuv tilida “agar x , u holda y ” ning har xil sinonimlari bor: “ x bo’lsa, y bo’ladi”, “agar x bo’lsa, u vaqtda y bo’ladi”, “ x dan y hosil bo’ladi”, “ x dan y kelib chiqadi”, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matematik mantiq elementlari"

ma’ruza 7. maktab va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari matematikasi kursida matematik mantiq elementlari reja: 1. mulohaza. mulohazalar ustida amallar 2. formulalar. tengkuchli formulalar 3. mulohazalar hisobi 4. asosiy tengkuchliliklar 1. mulohaza. mulohazalar ustida amallar mulohaza. absolyut chin (yolg’on) mulohaza. qiymatlar satri. inkor, kon’yunktsiya, diz’yunktsiya, ekvivalentsiya va implikatsiya mantiqiy amallar. sheffer amali. matematik mantiqning ushbu mulohazalar algebrasi deb atalgan bo’limida asosiy tekshirish ob’ektlari bo’lib gaplar xizmat qiladi. matematik mantiq har bir gapning ma’nosiga qarab, uning chin, haqqoniy, to’g’ri yoki yolg’on, noto’g’ri bo’lishi bilangina qiziqadi. masalan: 1. “toshkent - o’zbekistonning poytaxti”, “oy yer atrofida aylanadi” degan gaplar - chi...

This file contains 15 pages in PDF format (742.7 KB). To download "matematik mantiq elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: matematik mantiq elementlari PDF 15 pages Free download Telegram