leksik ma'no va tushuncha munosabati

PPT 15 стр. 1,7 МБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,7 МБ

Тип файла PPT

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

slayd 1 leksik ma'no va tushuncha munosabati. 1.leksikologiya o‘rganish predmeti, vazifalari. 2.leksik sath. leksik ma’no va uning lison, nutqqa munosabati. 3.leksema lisoniy tizimdagi o‘rni. 4.so‘z va uning nutqiy birlik yekanligi. 5.leksemaning tayyorligi. reja: leksikologiya (ot. grek. lexikos co’zga oid va logos - ta‘limot) tilning lug’at tarkibini, leksikasini o’rganuvchi tilshunoslik bo’limidir. leksikologiyaning o’rganish manbai til bo’lsa, uning o’rganish predmeti til lug’at tarkibining quyidagi aspektlaridir: a) tilning asosiy birligi sifatidagi so’z muammosi, leksik birliklar tiplari: b) til lug’at tarkibi strukturasi: v) lug’aviy birliklarning qo’llanilishi: g) lug’at tarkibining boyishi va taraqqiyoti: d)leksik birliklarning tildan tashqaridagi borliq bilan o’zaro munosabati: leksikologiya o’z o’rganish predmeti tadqiqida umumlingvistik tadqiq usullari: so’zlarning guruhlari (tizimi) hajm ko’lam jihatidan farqlanishi mumkin. eng kichik lug’aviy guruhlar so’zlarning shakliga (omonim), mazmuniy zidligicha (antonimlar), teng ma‘nolilikka (sinonimlar) asoslanadi. leksikologiya nisbatan yirikroq tizim bo’lgan leksik-semantik maydonlarni ham o’rganadi. masalan, «shaxs» leksik-semantik maydoni shaxsni atovchi barcha lug’aviy birliklarni qamrab oladi. tilning lug’aviy tarkibi bir …

2 / 15

ning kishilar hayotiga, amal qilayotgan davrga munosabati ochiladi. masalan, sobiq sho’ro tuzumi davrida savdogar so’zida salbiy ottenka bo’lgan bo’lsa, bugungi kunda ijobiy bo’yoqli so’z sifatida keng iste‘mollidir. leksikologiyaning turlari: umumiy leksikologiya leksikaning qurilish, amal qilish va taraqqiy etishining umumiy qonuniyatlarini ochsa, xususiy leksikologiya ma‘lum bir tilning lug’at tarkibini o’rganadi. tarixiy leksikologiya so’zlarning tarixiy shakliy va ma‘noviy holatini, ularning taraqqiyotini tekshiradi. qiyosiy leksikologiya qarindosh va qarindosh bo’lmagan tillarning leksik birliklarini taqqoslash bilan shug’ullanadi. masalan, qalqimoq so’zi o’zbek tilida narsalarning yuzaga chiqishini ifodalaydi va uning turk tilidagi varianti ma‘nosi («kishining o’rnidan turishi» ) farqlanadi (saat kachda kalkiyursunuz? - qachon uyqudan turasiz?) yoki qarindosh bo’lmagan o’zbek va rus tillaridagi yabloko (meva) va olma (meva va daraxt) leksemalarining lisoniy qiymatlari har xildir. amaliy leksikologiya leksikografiya (lug’atchilik), tarjima, lingvo-pedagogika va nutq madaniyatini o’z ichiga oladi. ularning har biri leksikologik nazariyani boyitadi. masalan, tarjima qiyosiy leksikologiya uchun qimmatli materiallar beradi. lyeksyema va so’z. sistem yondashuvda leksik …

3 / 15

akkab va chigal muammolardan biri leksemaning til struktur birligi bo’la olish-olmasligidir. ko’plab tilshunoslar tilning struktur birliklarini sanar ekanlar, fonema, morfema va konstruktsiya bilan cheklanib, leksemani tilning alohida qurilish birligi sifatida tan olmaydilar va uni morfemaning bir ko’rinishi sifatida qaraydilar. o’zbek tilshunosligida leksikani tizim sifatida tadqiq etish natijalarini umumlashtiruvchi o’quv qo’llanmasida (h.ne‘matov, r.rasulov. o’zbek tilining sistem leksikologiyasi asoslari) ham leksema «jamiyat a‘zolari uchun tayyor, umumiy, majburiy bo’lgan, shakl va mazmunning barqaror birikuvidan tashkil topgan voqelikdagi narsa, belgi, xususiyat va munosabatlarni shakllantiruvchi, nutq va lug’atda grammatik morfemalarni o’ziga biriktira oladigan morfema turi» tarzida morfemaning bir ko’rinishi sifatida ta‘riflanadi. leksemani morfema orqali ta‘riflash, o’z-o’zidan, lisoniy qurilishda uning alohida, mustaqil o’rni yo’qligiga ishora qiladi. holbuki, leksema ko’p hollarda, jumladan, v.v.vinogradov tomonidan ta‘kidlanganidek, leksika va grammatikaning asosiy birligi sifatida qaraladi. agar leksemaga shunday yondashilsa, tilning asosiy yarusi-leksik sath ham o’z mustaqilligidan mahrum bo’lib, morfologik sathning tarkibiy qismi mavqeida bo’la oladi, xolos. biroq leksik sathning morfologik …

4 / 15

. tilshunoslar arastu davridan boshlab leksemaga ta‘rif berish ustida bosh qotirib kelmoqdalar. ularning ishlarida unga bugungi kunda yuzlab ta‘riflar berilganligi ta‘kidlanadi va ularda ta‘riflarning asosiylari batafsil sharhlanadi. ularning barchasi so’zning alohida-alohida qirralariga berilgan ta‘riflar bo’lib, leksemaning barcha jihatlarini qamrab olishga qodir emas. zero, bu ta‘riflarning barchasi leksemaning zohiriy alomatlariga tayanadilar. hatto, a.i. smirnitskiy tomonidan ilgari surilgan «tugal shakllanganlik» (tselnooformlennost) omili ham so’z (leksema)ning barqaror belgisi bo’la olmaydi- so’z chegarasini belgilab berish quvvatiga ega emas. chunki bu sifatni frazemalarning kattagina guruhida ham kuzatish mumkin. so’zga umumiy ta‘rif berish borasidagi mushkulotlar ba‘zan tilshunoslarning umuman so’zga ta‘rif berishdan voz kechishiga, har bir guruh yoki morfologik tipdagi tillarning so’zlarini alohida-alohida ta‘riflash lozimligi haqidagi g’oyalarni ilgari surishga ham olib kelmoqda. dialektikada hodisalarga mutlaq ta‘rif berish mumkin emasligi, ta‘rifda chekka hodisalar istisno sifatida qolishi haqidagi metodologik omillar mazkur qarash tarafdorlari fikriga ham loqayd qaramaslik lozimligini taqozo qiladi. bugungi kunda sintaksis bo’yicha tilshunoslik nazariyasida yaratilgan kesim haqidagi …

5 / 15

kengroq olganda, turkiy) leksema nazariy tilshunoslikka tayangan hind-evropa tillari leksemalari bilan qanday munosabatda, degan muammoning qo’yilishi va hal etilishi mazkur masalaga olib keluvchi asosiy omildir.

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksik ma'no va tushuncha munosabati"

slayd 1 leksik ma'no va tushuncha munosabati. 1.leksikologiya o‘rganish predmeti, vazifalari. 2.leksik sath. leksik ma’no va uning lison, nutqqa munosabati. 3.leksema lisoniy tizimdagi o‘rni. 4.so‘z va uning nutqiy birlik yekanligi. 5.leksemaning tayyorligi. reja: leksikologiya (ot. grek. lexikos co’zga oid va logos - ta‘limot) tilning lug’at tarkibini, leksikasini o’rganuvchi tilshunoslik bo’limidir. leksikologiyaning o’rganish manbai til bo’lsa, uning o’rganish predmeti til lug’at tarkibining quyidagi aspektlaridir: a) tilning asosiy birligi sifatidagi so’z muammosi, leksik birliklar tiplari: b) til lug’at tarkibi strukturasi: v) lug’aviy birliklarning qo’llanilishi: g) lug’at tarkibining boyishi va taraqqiyoti: d)leksik birliklarning tildan tashqaridagi borliq bilan o’zaro munosabati: l...

Этот файл содержит 15 стр. в формате PPT (1,7 МБ). Чтобы скачать "leksik ma'no va tushuncha munosabati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksik ma'no va tushuncha munos… PPT 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram