ноил қодирович абубакиров (1919-1998)

DOCX 25.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1496126412_68387.docx ноил қодирович абубакиров (1919-1998) ноил қодирович абубакиров -ўзбекистон фаилар академиясининг ҳакикий аъзоси, йирик олим, узбекистонда биоорганик кимё сохаси асосчиларидан бири. унинг асосий илмий иш фаолияти ўсимлик таркибидаги куйи молекуляр биорегуляторларнинг кимёвий муаммоларини илмий, амалий ва назарий жихатдан ўрганиш бўлиб, олимнинг бу соҳада олиб борган тадқикотларп республнкамизда ва хорижий мамлакатларда маълум. ноил қодирович ўзининг илмий фаолиятини 1946 йилда ўзбекистон фанлар академиясининг ўсимлик моддалари кимёси институтининг алк;шоидлар кимёси лабораториясида кичик илмий ходим лавозимидан бошлаган. бунта кадар ўрта осиё давлат университсти (сагу) кимё факультетининг бигирувчиси тўрт пил урушда қатнашиб. лейтенантдан то гвардия подполковниги даражасигача кўтарилиб хизмат қилган. ўша пайтларда алкалоидлар кимёси лабораториясига академик собир юнусович юнусов раҳбарлик қилар эди. с. юнусов ўз шогирд-ўкувчиларига илмга содиқ бўлиш, фидойилик каби хислатларини сингдириб, илмий изланиш натижа-ларини ёритишда кўр-кўроналикка йўл кўймасликка ўргатди. > ноил қодировичнинг илк ишлари delphinium турига мансуб бўлган ўсимлик алкалоидларига бағишланган. бу илмий ишларнинг бир қисми олимнинг 1950 йилда ёқлаган номзодлик диссертация ишида …
2
н спиростан ва фуростан катори стероидларини, витастериодларни, экдистероидларни урганишга қаратди. унинг бошчилигидаги жамоа табиий бирикмалар кимёси соҳасида, айниқса, эқцистероидлар билан олиб борилган илмий-тадкиқот ишлари бўйича энг юқори ўринларии эгаллайди. н.абубакиров ва унинг шогирдлари ўрта осиё худудлари ва бошқа давлатларнинг ўсимликлар дунёсини ўрганиб, ўзида стероид ва тритерпен туркумига мансуб моддаларни сақловчи ўсимликлардан 210 хил бирикмалар ажратиб олиб, улардан 175 таси янги бирикма эканлигини уларнинг тузилишини исботлаш йўли билан аниклади. ноил қодирович раҳбарлиги остида кардиотоник таъсирга эга бўлган доривор воситапар яратилди, булардан: олиторизид, эризимозид, к-строфантин - р, апобиозид. строфантидин ацетати, седатив препарати фрутицин, фотосеисабил препаратлари бўлган псорален ва псоберан, экдистен тетиклантирувчи доривор препарата. н. абубакировнинг ўзига хос хусусиятга эга бўлган доривор препаратларни яратишда ва уларни тиббиёт сохасида қўллашда эришган ютуклари учун ҳамкасабалари билан биргаликда, илм, фан ва техника соҳасида энг биринчилардан бўлиб беруний номидаги давлат мукофоти билан муносиб тақдирланди. н.абубакиров 1947 — 1956 йиллар мобайнида delphinium тур ўсимликларга мансуб бўлган d.biternatum, d.semiboratum, …
3
азар эди. олимнинг тажриба борасидаги иқтидорини қуйидаги фактлардан билиш мумкин: 50-йиллар ўрталарида чет элларда рентгенструктуравий таҳлил усули ёрдамида ликоктониннинг тузилиши, 70-йилларда эса дельфатиннинг тузилиши исботланган бўлса, бу н. абубакировнинг юқорида келтирилган алкалоидларнинг элемент ва функционал гуруҳларини олдиндан айтиб аниқлаганлигини тўлиқ тасдиқлади. delphinium тури ўсимликлар алкалоидларининг амалий аҳамияти юқори баҳоланиб, дельсемин моддаси кураресимон препарат сифатида расмий тиббиётга татбиқ этилган эди. н. абубакиров илмий фаолиятининг муҳим жиҳатларидан бири бу юрак гликозидларини текшириб ўрганишдир. юрак гликозид-ларига бўлган қизиҳиш бу гликозидларнинг юрак қон-томир касалликларини даволашда юқори терапевтик фаолликка эгачигидадир. карденолидларни саноат миқёсида синтез қилиш норентабел бўлиб, уларни ўсимликдан ажратиб олиш йўли энг қулай хисобланади. у 5'симликлар дунёси карденолидларни ояишда муҳим манба бўлиб қолди. мамлакатимизда 50-йияларда кардиотоник восг™аларнинг. айникса к - строфантиннинг танқислиги сезилиб борар эди. н.қ.абубакиров янги тузилган лабораториянинг еш олимлардан иборат жамоасининг илмий ишларини маҳаллий ўсимликлар дунёсини ўрганишга каратиб, кардиотоник модцаларии ажратиб олишга йўналтирди. бу йўналишда олиб борилган тадкнқотлар ўз самарасини берди. юрак …
4
иши ва кардитоник таъсири жиҳатидан к — строфантин — р га яқин. 1960 йили бу препарат тиббиёт соҳасида қўлланилишига рухсат этилган. эризимозид буз-o-p-d- глюкопиронозил (1—*4) - о - р -дигитоксипиранозид строфантидин бўлиб, бу гликозид перорал қўлланиш учун тавсия этилган. erisimum ўсимлигининг бошка турларидан ажратиб олинган гипсобиоз, глюколокундиозид, синапоилэризимозид ва бошка-ларнинг (р.н.турсунова, р.у.умарова, a.m. наврўзовалар билан хамкорликда) таркибий тузилиши аникланган. катта ютуқларга эришишга маҳаллий ўсимликлардан к - строфантин - р мавжудлигининг аниқланиши (р.ш.яматова билан хамкорликда) бўлди. тажриба натижалари- шуни кўрсатдикн, d - глюкоза ўсимлиги таркибидаги цимарин моногликозидидан к - строфантин - р дигликозиди синтез қилиб олинди. биосинтез жараёни асосан ўсимликни аста - секин қуритиш жараёнида содир бўлади. урта осиё ҳудудидаги ўсимликлар - apocynum androsaemifolium, a.cannabium, adonis chrysocyathus таркибидан топилган к - строфантин - р шу кадар эътиборли бўлдики, у фармакогнозия ўкув китобларига, турли доривор моддалар луғатларига киритилди. табиий гликозидларда канд моддалари агликонга асосан с - 3 гидроксил гуруҳи оркали богланади. углевод …
5
. тритерпен гликозидтарини чукур ўрганиш иатижасида ladiginia buharica дай 6 та, gleditchia tiracanhos дан 8 та, leontice eversmanii дан 5 та, vaccaria segetalis дан 3 та, gypsophila perfoliata дан 4 та, climocoptera transoxana дан 8 та, salsolamicranthera дан 3 та, medicago sativa дан 7 та гликозидлар ажратиб олииди. 60 дан ортик бирикмалар таркиби аниқланди. асосан олеанол, гипсоген, эхиноцист кислоталари, хедерагенин ва гипсогенинлар гликозидлари. эътиборга лойик бўлган қизикарли ишлар қаторига aliochrusa gypsopphiloides гликозидларини ўрганиш борасида е.с.кондратенко, ж.м.путиевалар билан биргаликда олиб борилган илмий изланишлар киради. бу ўсимлик илдизи таркибида 4 та гликозид борлиги аникланган. илдиз, шунингдек, туркистон совун илдизи ҳам деб аталади. улар орасида ясуда кам учрайдиган фу коза ва хиновоза канд моддалари топилган. урганилган гликозид бирикмалари орасида иммуно-модуляр, гиполипидемик фаолликка эга бўлган гликозидлар аникланди. н.абубакировнинг бир катор ишлари циклоратан гурухи модааларига багишланади. циклорататшарга бўлган қизиқиш стероидларнинг биосинтеза натижасида қосил бўладиган циклоратенолларнинг таъсиридандир. бу гуруҳга мансуб кўпчилик бирикмалар физиологик фаолликка эга моддалардир. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ноил қодирович абубакиров (1919-1998)"

1496126412_68387.docx ноил қодирович абубакиров (1919-1998) ноил қодирович абубакиров -ўзбекистон фаилар академиясининг ҳакикий аъзоси, йирик олим, узбекистонда биоорганик кимё сохаси асосчиларидан бири. унинг асосий илмий иш фаолияти ўсимлик таркибидаги куйи молекуляр биорегуляторларнинг кимёвий муаммоларини илмий, амалий ва назарий жихатдан ўрганиш бўлиб, олимнинг бу соҳада олиб борган тадқикотларп республнкамизда ва хорижий мамлакатларда маълум. ноил қодирович ўзининг илмий фаолиятини 1946 йилда ўзбекистон фанлар академиясининг ўсимлик моддалари кимёси институтининг алк;шоидлар кимёси лабораториясида кичик илмий ходим лавозимидан бошлаган. бунта кадар ўрта осиё давлат университсти (сагу) кимё факультетининг бигирувчиси тўрт пил урушда қатнашиб. лейтенантдан то гвардия подполковниги дара...

DOCX format, 25.6 KB. To download "ноил қодирович абубакиров (1919-1998)", click the Telegram button on the left.