adabiytil vauning me’yorlari

PPTX 17 стр. 104,5 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 104,5 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

slayd 1 6-mavzu: adabiy til va uning me’yorlari reja: 1.adabiy til haqida 2.adabiy til me’yorlari 3. leksik va talaffuz me’yorlarining o’ziga xos tamonlari. adabiy til paydo bo’lgunga qadar nutq madaniyati borasida amal qilgan talab va tasavvurlar adabiy til paydo bo’lgandan keyingi davr, ya'ni adabiy til bilan bog’liq bo’lgan nutq madaniyati tasavvurlaridan farqlanadi. chunki nutq madaniyati chinakam ma'noda adabiy til va uning normalari bilan bog’liqdir. avvalo adabiy til tushunchasining mohiyatiga qisqacha to’xtaylik. adabiy til ijtimoiy-siyosiy va ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko’tariladi. bu hol adabiy tilni madaniyat va sivilizatsiyaning vositachisiga, bunga doir tushuncha va tasavvurlarni ifodalovchi, o’zida saqlovchi va keyingi nasllarga etkazuvchi qurolga aylantiradi. adabiy tilda ijtimoiy va madaniy hayotning turli sohalariga oid boy bilimlar mujassamlangan bo’ladi. shuningdek, adabiy til abstrakt va mantiqiy fikrlashning amalga oshishida ham vosita vazifasini bajaradi. adabiy tilga xos keltirilgan xususiyatlar adabiy tilning og’zaki shakli uchun ham xosdir. chunki hozirgi paytda so’zlangan og’zaki nutq matnlarini …

2 / 17

ari muammolarini tadqiq etishga bag‘ishlangan eng katta hajmdagi tadqiqot prof. a.mamatov qalamiga mansub. olim o‘zining “hozirgi zamon o‘zbek adabiy tilida leksik va frazeologik norma muammolari” (toshkent, 1991) deb nomlangan monografiyasida mazkur mavzuga oid muhim masalalarni hal qilib bergan o‘zbek tilining uslubiy me’yorlari haqidagi e’tiborga loyiq ishlardan biri i.toshaliyevning “stilistik norma muammolari” maqolasi sanaladi. muallifning ta’kidlashicha, ayrim tadqiqotlarda uslubiy me’yorlar adabiy me’yorga qaramaqarshi qo‘yiladi va noadabiy me’yor deb baholanadi. ammo bu qarashlar ilmiy asosga ega emas. uslubiy me’yor ham umumadabiy me’yorning bir ko‘rinishi hisoblanadi. ayni paytda uslubiy me’yorlarga umumadabiy me’yorlar o‘lchovini, umummajburiylik talabini qo‘yish ham to‘g‘ri emas. bu chalkashlikni keltirib chiqarishi mumkin. chunki adabiy me’yoriy nutqning har bir sohasi, har bir vazifaviy nutq tipini boshqasidan farqlaydigan uslubiy me’yorlar va mezonlar mavjud. “stilistik normalari ham, - deydi u, - eng avvalo, adabiy normalarga, nutq faktlariga asoslanadi va shu asosda qaror topadi” yuqorida bayon qilingan fikrlardan me’yor haqida, uning umuman tillar, xususan, milliy …

3 / 17

. ikkinchi tomondan esa, qo‘llanish doirasi chegaralanmagan hamda tilning hamma iste’molchilari va tildagi barcha vazifaviy uslublar uchun baravar bo‘lgan birliklar majmuini anglaymiz. “umumiy norma tushunchasi o‘zbek milliy tilining barcha ijtimoiy vazifaviy ko‘rinishlari, nutq tiplari va uslublari uchun mushtarak bo‘lgan vositalari tizimi ma’nosini ham anglatadi” uslubiy me’yorning o‘zi nima va uni qanday tushunishimiz kerak? ma’lum bir nutqiy vaziyatda, u og‘zaki va yozma bo‘lishidan qat’iy nazar, so‘zlovchi va yozuvchining o‘z niyati va muddaosidan, nutq mavzusi va mazmunidan kelib chiqib, til birliklarini qo‘llash, tanlab ishlatish imkoniyati uslubiyatni yuzaga keltiradi. bu birliklarni tanlab ishlatishga bo‘lgan so‘zlovchi yoki yozuvchining individual ehtiyoji ularning o‘z uslubini, agar kengroq doirada olib qaraladigan bo‘lsa, ana shu elementlarni ijtimoiy hayotning ma’lum sohalarida qo‘llash bu sohalarda tobora xoslana boradigan vazifaviy chegaralanganliklarni, binobarin, funktsional – vazifaviy uslublarni keltirib chiqaradi. angladikki, tildagi har bir vosita uslubning shakllanishi uchun material bo‘la olishi mumkin. «o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari»ni chuqur o‘rganish va yozma nutqda ularga …

4 / 17

n: sina > sinov, so‘ra > so‘roq, tara > taroq, sayra > sayroqi kabi.41 - i unlisi bilan tugagan fe’llarga qo‘shilgan - v, - q qo‘shimchalari i unlisini u ga aylantiradi. masalan: sovi > sovuq, to‘qi > to‘quvchi, o‘qi > o‘quv. lekin og‘riq, iliq, qaviq so‘zlarining o‘zagidagi i o‘zgarmaydi. - illa qo‘shimchasi orqali taqlidiy so‘zlardan fe’l yasalganda (taqilla, chirilla kabi) asos so‘z tarkibida v yoki y tovushi bo‘lsa, bu qo‘shimcha -ulla tarzida aytiladi va shunday yoziladi: gurulla, shovulla, lovulla kabi. unli tovushlar bilan tugagan parvo, avzo, obro‘, mavzu, mavqe kabi fors-arab tillaridan o‘zlashgan so‘zlarga egalik qo‘shimchalari qo‘shilganda quyidagicha yoziladi: a) i va ii shaxs qo‘shimchalari qo‘shilganda ushbu so‘zlardan so‘ng y tovushi qo‘shib aytiladi va shunday yoziladi: parvoyim, avzoying, obro‘yingiz, mavzuyim, mavqeying kabi; b) iii shaxs egalik qo‘shimchasi parvo, obro‘, avzo, mavqe so‘zlariga -yi shaklida qo‘shiladi, mavzu, orzu so‘zlariga -si shaklida qo‘shiladi: avzoyi, obro‘yi, mavzusi, orzusi kabi. o‘zak va qo‘shimchadagi undoshning …

5 / 17

cha kabi; d) qolgan barcha hollarda so‘z qanday tovush bilan tugashidan qat’i nazar ( jumladan, g, g‘ bilan tugasa ham), ushbu qo‘shimchalarning bosh harfi g bilan yoziladi: barg + ga > bargga, dialog + ga > dialogga, bug‘ + ga > bug‘ga, tog‘ + ga tog‘ga kabi. o‘zak va qo‘shimchadagi tovushning tushib qolishi: — ikkinchi bo‘g‘in yopiq bo‘lgan otlarga egalik qo‘shimchalari va shunday tarkibli fe’llarga -il nisbat qo‘shimchasi qo‘shilganda o‘zakdagi ikkinchi unli aytilmaydi va yozilmaydi. masalan: og‘iz>og‘zim, shahar>shahring, o‘g‘il> o‘g‘li, ayir>ayril, qayir>qayril kabi. — ikkinchi bo‘g‘ini ochiq unli bilan tugagan sonlarga -ov, -ala qo‘shimchalari qo‘shilganda ham o‘zakdagi –i unlisi yozilmaydi: ikkov, oltov, yettala kabi. — men, sen olmoshlariga -ni, -ning, -niki qo‘- shimchalari qo‘shilganda qo‘shimchadagi -n aytilmaydi va yozilmaydi. o‘zagi -n bilan tugagan boshqa so‘zlar bundan mustasno. masalan: meni, sening, meniki va o‘rinni, nonning, matnniki kabi. qaratqich kelishigi qo‘shimchasi yozuvda -ning shaklida ifodalanadi: o‘zbekistonning iqtisodi, bilimning kuchi. bu kelishik ma’nosi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiytil vauning me’yorlari"

slayd 1 6-mavzu: adabiy til va uning me’yorlari reja: 1.adabiy til haqida 2.adabiy til me’yorlari 3. leksik va talaffuz me’yorlarining o’ziga xos tamonlari. adabiy til paydo bo’lgunga qadar nutq madaniyati borasida amal qilgan talab va tasavvurlar adabiy til paydo bo’lgandan keyingi davr, ya'ni adabiy til bilan bog’liq bo’lgan nutq madaniyati tasavvurlaridan farqlanadi. chunki nutq madaniyati chinakam ma'noda adabiy til va uning normalari bilan bog’liqdir. avvalo adabiy til tushunchasining mohiyatiga qisqacha to’xtaylik. adabiy til ijtimoiy-siyosiy va ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko’tariladi. bu hol adabiy tilni madaniyat va sivilizatsiyaning vositachisiga, bunga doir tushuncha va tasavvurlarni ifodalovchi, o’zida saqlovchi va keyingi nasllarga etkazuvc...

Этот файл содержит 17 стр. в формате PPTX (104,5 КБ). Чтобы скачать "adabiytil vauning me’yorlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiytil vauning me’yorlari PPTX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram