tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi

PPTX 19 pages 1.6 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi reja tilning paydo bo‘lishi va shakllanishi haqidagi nazariyalar tilning taraqqiy etish bosqichlari zamonaviy tillarning shakllanishi va o‘zaro ta’siri inson evolutsiyasi jarayonida sayqallanib o`zining hozirgi mukammal va rangba-rang ko`rinishiga ega bo`ldi. tilning paydo bo`lishi bir nechta taxminiy nazariyalarga asoslanadi: “davomiylik nazariyasi” odamning primat ajdodlari orasidagi tilning vujudga kelishidan oldingi muloqotning rivojlanishi kabi murakkab sotsiolingvistik jarayon natijasida til paydo bo`lgan degan gipotezani ilgari suradi; “spontan nazariya” esa davomiylik nazariyasiga qarama-qarshi bo`lgan g`oyani ya`ni odam evolutsiyasi jarayonidagi tasodifiy hodisa natijasida til paydo bo`lgan degan nazariyani qo`llab-quvvatlaydi; “spontan nazariya” tarafdori noam xomskiyning ta'kidlashicha, 100 000 yil oldin odam miyasida tasodifiy mutatsiya sodir bo'lib, til qobiliyatini "mukammal" yoki "yarim mukammal" holatga o`tkazgan. bir qator tarixiy ma`lumotlarga ko`ra, avstralopiteklar ham vokal muloqot qilish qobiliyatiga ega bo`lmagan. ayrim olimlar primitiv til xususiyatlari rivojlanishi “homo habilis” odam turi (2.5 million yil oldin) ning paydo bo`lishi bilan bog`liq deb …

2 / 19

ayvonlarning ovozi va insonning instinktiv faryodlariga taqlid qilish va o'zgartirishga bog'liq ekanligini aytib o`tdi. 1861 yilda tarixiy tilshunos maks myuller og'zaki tilning kelib chiqishiga oid spekulyativ nazariyalar ro'yxatini e'lon qildi: • “bov-vov” - nemis faylasufi iogann gotfrid xerderga tegishli bo'lgan faraz. unga ko`ra dastlabki so'zlar hayvonlar va qushlarning qichqirig'iga taqlid qilish natijasida paydo bo`lgan. ayrim adabiyotlarda “kakku” nazariyasi deb ham aytiladi. •“pooh-pooh” – dastlabki so'zlarni og'riq, zavq, hayrat va hokazolar bilan qo'zg'atilgan hissiy so'zlar va undovlar sifatida paydo bo`lgan deb hisoblovchi nazariya. • “ding-dong” - maks myuller o`zining “ding-dong” deb nomlangan nazariyasini taklif qildi. unga ko`ra hamma narsa tabiiy rezonans tebranishiga ega, bu esa inson tomonidan o'zining dastlabki so'zlarida qandaydir tarzda aks ettirilgan. •“yo-he-ho” – nazariyasi til paydo bo`lishini odamlarning jamoaviy ritmik mehnatdan so`ng hordiq chiqarish maqsadida, mushaklarning harakatini bo`shashtirishga urinish natijasida paydo bo'lganligini aytib o`tadi, natijada chuqur nafas olish holati “ho” taqlid tovushi bilan ifodalangan. til - insonlar orasidagi …

3 / 19

va iboralarni takrorlaydi. biroq, ular inson kabi gaplashishga qodir emas og’zaki nutqqa o’rganish - insoniyatning evolyutsion taraqqiyotida hal qiluvchi qadam bo’ldi. nutq qobiliyati unga inson sivilizatsiyasi asoslarini qurish imkoniyatini yaratdi. dastlabki inson jamoalari og’zaki nutqni birgalikda harakat qilish, mudofaa, umuman faoliyatning hamma turlarida hamjihatlik ko’rsatish, hamkorlik qilish, buyruqlarni ifodalash maqsadiga qaratganlar va bundan uzoq vaqt samarali foydalanganlar. u paytlardagi inson tiliining so’z boyliklari ko’p miqdorda bo’lmasa-da, davr o’tishi bilan, ayniqsa, kishilar, jamoalar bir-birining tilini boyitish imkoniyatlari tufayli u tobora boyib, takomillashib bordi til og’zaki va yozma nutq sifatida to’la shakllangach, u insonning ham jisman, ham ijtimoiy jihatdan juda tez taraqqiy etishini ta'minladi. til tufayli insoniyatning ijtimoiy hayoti, uning naslining miqdoriy jihatdan o’sishi ham aql bovar qilmas darajada ilgarilab ketdi. bir vaqtlar tropik o’rmonlarda oddiy tirikchilik uchun jon berib, jon olib yurgan odamzod nutq sharofati bilan zaminning yakkayu yagona egasiga aylandi. miqdoriy jihatdan ham o’sdi. ibtidoiy odamlarning dastlabki muomala vositalari va …

4 / 19

ilishning bo‘shashishi eng muhim yangiliklardan edi. fonologik o'zgarishlar ingliz va nemis tillari tizimlarida morfologik paradigmalarning qayta tuzilishiga olib keldi. tashqi omillar nemis tili tizimiga qaraganda ingliz tili tizimining diaxronik rivojlanishiga kuchli ta'sir ko'rsatdi. skandinaviya vikinglari va normanlarning tillari bilan o'zaro bog'liqlik va keyingi aloqalar til o'zgarishining tez sur'atlariga olib keldi til tizimining o'z-o'zini ta'minlash haqiqatini tan olgan holda, tizimli rivojlanish sabablarini kuzatish va uning bosqichlarini ajratib ko'rsatish mumkin. ko'rsatilgan bosqichlarning tipologiyasini aniqlab, bir xil turdagi tendentsiyalar aniqlanganda, ma'lum bir tillar guruhi uchun evolyutsiyaning universal bosqichlarini aniqlash mumkin. ikki german tilining evolyutsion jarayonlarini qayta qurishda umumiy tendentsiyalar aniqlanadi, ammo tashqi va ichki omillarning o'zaro ta'siri tufayli til o'zgarishlarining aktuallashuv tezligi bir xil emas. tadqiqotning nazariy ahamiyati. evolyutsion tendentsiyalarni o'rganish til tizimining sinxron va diaxronik darajada mavjudligining yangi qirralarini ochib beradi, bu esa ularni qiziqtiradi. yanada rivojlantirish diaxronik tilshunoslik. til tizimi evolyutsiyasi bosqichlarining tipologik tadqiqotlar doirasiga kiritilishi til diaxroniyasi masalalarini nazariy jihatdan …

5 / 19

adigan bo‘lsak, barcha buyuk alloma va ulamolarni bir necha tillarda muloqot qilib, o‘z ijodlarini namoyon qilganini ko‘ramiz. bu shundan dalolat beradiki, til xalqlar orasida ko‘prik vazifasini bajaradi va ma’naviy-madaniy, iqtisodiy rivojlanishning asosiy mezonlaridan biri bo‘lib, katta tajriba maydonini yaratadi. til bilish – madaniyat belgisi. xalqimiz ta’biri bilan aytganda, til bilgan el biladi. bugungi kunda yurtimizda yurtboshimiz boshchiligida xorijiy tillarga nisbatan ko‘plab islohotlar olib borilmoqda va bu keng ko‘lamda, ko‘p jabhalarda o‘z natijasini ko‘rsatmoqda. bosqichma-bosqich olib borilayotgan targ‘ibotlar aholi ongida ijobiy xulosalarni yuzaga keltirib, ilm-fanga nisbatan fikr va g‘oyalarni ijobiy tarafga rivojlanishiga sabab bo‘lmoqda. dunyo ilmini rivojiga ajdodlarimiz ko‘plab o‘z hissalarini qo‘shishgan bo‘lsa-da, tan olish kerakki, hozirgi paytda ilm karvonining yo‘l boshchilari sifatida bir necha rivojlangan davlatlar turibdi. ularning tajribalarini, bilim salohiyatlarini o‘zimizda targ‘ib qilishimiz uchun shu xalqning davlat tiliga murojaat qilishimizga to‘g‘ri keladi. savol tug‘ilishi mumkinki, tarjimonlarni faoliyati o‘zi yetarlik emasmi? tarjimon berilayotgan materialni boricha o‘quvchiga taqdim etishi yoki uni …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi"

tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi reja tilning paydo bo‘lishi va shakllanishi haqidagi nazariyalar tilning taraqqiy etish bosqichlari zamonaviy tillarning shakllanishi va o‘zaro ta’siri inson evolutsiyasi jarayonida sayqallanib o`zining hozirgi mukammal va rangba-rang ko`rinishiga ega bo`ldi. tilning paydo bo`lishi bir nechta taxminiy nazariyalarga asoslanadi: “davomiylik nazariyasi” odamning primat ajdodlari orasidagi tilning vujudga kelishidan oldingi muloqotning rivojlanishi kabi murakkab sotsiolingvistik jarayon natijasida til paydo bo`lgan degan gipotezani ilgari suradi; “spontan nazariya” esa davomiylik nazariyasiga qarama-qarshi bo`lgan g`oyani ya`ni odam evolutsiyasi jarayonidagi tasodifiy hodisa natijasida til paydo bo`lgan deg...

This file contains 19 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "tillarning shakllanishi va taraqqiy qilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tillarning shakllanishi va tara… PPTX 19 pages Free download Telegram