buxoro xonligida shayboniylar davri manbashunosligi

DOC 16 sahifa 64,5 KB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 64,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 16

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

mavzu: buxoro xonligida shayboniylar davri manbashunosligi reja: 1.ko`chmanchi o`zbeklar istilosi. shayboniylar davlatining ma`muriy tuzilishi. 2. buxoro xonligi 1510-1601yillar. 3.shayboniylar davrida madaniyat, xo`jalik. shayboniylar sulolasi davrida buxoro xonligi 1510-1601y xv asr ikkinchi yarmi – xvi asr boshlariga kelib movarounnahr va unga tutash dashti qipchoq hududlaridagi siyosiy vaziyat keskinlashib bordi. bunga bir tomondan temuriylar davlatida yuzaga kelgan siyosiy tarqoqlik va hokimiyat hamda hududiy da’volar orqasidan kelib chiqqan o‘zaro ichki nizolar ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan dashti qipchoqda tarqoq ko‘chmanchi qabila va urug‘larning birlashuvi va kuchli markazlashgan davlatning yuzaga kelishi ta’sir ko‘rsatgan edi. bu vaqtga kelib g‘arbiy sibir va sirdaryogacha bo‘lgan hududlarni birlashtirib, dashti qipchoq va movarounnahr orasidagi savdo tarmoqlarining markazlari sanalgan sig‘noq, oqqo‘rg‘on, arquq, so‘zoq va o‘zgand shaharlarini yagona hokimiyatga bo‘ysundirgan jo‘chining beshinchi o‘g‘li shaybon urug‘idan bo‘lgan abulxayrxonning temuriylar davlati hududlariga ham ta’siri kuchayib boradi. garchi bu ta’sir dastlabki vaqtlarda temuriylarning murojaatlari orqasida kelib chiqqan bo‘lsa, keyinchalik abulxayrxon sirdaryoning so‘l qirg‘og‘idagi hududlarga …

2 / 16

abirasi muhammad shayboniyxon davrida ham davom etdi. abulhayrxonning o‘g‘li shoh budog‘ sultonning farzandi bo‘lgan muhammad shohbaxt shayboniyxon (1451-1510 yy) bobosining o‘limidan (1468 y) so‘ng tarqoqlikka uchragan shaybon ulusiga mansub urug‘ va qabilalarni nafaqat qaytadan birlashtirishga, balki uni kuchli va markazlashgan, harbiy jihatdan qudratli davlatga aylantirishga erishdi. ayni vaqtda movarounnahrga chegaradosh bo‘lgan va sirdaryo bo‘ylab joylashgan o‘tror, sayram, turkiston (yassi) hududlarini ham o‘z ta’siriga oldi. bu vaqtda temuriylar orasida ichki nizolar kuchayib boradi. 1494 yilda vafot etgan sulton ahmad (1451-1494 yy) o‘rniga ukasi sulton mahmud (1452-1495 yy) samarqand taxtini egallaydi, biroq ko‘p o‘tmay boysung‘ur mirzo (1477-1499 yy) tomonidan taxtdan tushiriladi. bu hol samarqand va uning atrofidagi siyosiy kuchlarning ikkiga bo‘linishiga, ayni vaqtda muhammad hoja (hoja ahror avlodidan) va hoja yah’yo kabi din peshvolarining ham har ikki siyosiy kuchlarni qo‘llab quvvatlashiga olib keladi. siyosiy kurash bilan bir vaqtda mafkuraviy kurash va qarama-qarshilik ham avjiga chiqadi. 1496-1497 yillarda samarqand taxti uchun boysung‘ur mirzo, …

3 / 16

ayotning tanazzulga uchrashiga olib keldi. bu movarounnahrdagi hokimiyatni qo‘lga kiritishga intilayotgan shayboniyxon uchun ayni muddao bo‘lib, ayrim mahalliy hukmdorlar va din peshvolari ham turli yo‘lar bilan uni qo‘llab quvvatlamoqda edilar. 1497–1500 yillar oralig‘ida yuz bergan bir necha to‘qnashuvlar va talonchilik yurishlaridan so‘ng shayboniyxon 1500 yilda samarqandga hujum boshlaydi. bu yurishda unga ukasi sulton maxmud, jiyanlari va amakilari ubaydullo sulton, hamza sulton, mahdi sulton, kuchkinchixon, suyunchxo‘jaxonlar juda katta yordam beradilar. 1500 yilda samarqandni egallab, keyinchalik uning hukmdori sulton alini qatl ettirgan shayboniyxonga qarshi bobur mirzo o‘z qo‘shinlari bilan qarshilik ko‘rsatishga harakat qiladi va kuz oylarida samarqandni egallaydi. biroq bir necha qamal va janglarda holdan toygan va og‘ir ahvolda qolgan shahar aholisini qiynamaslik uchun shayboniyxon bilan olib borilgan muzokaralar va sulh natijasida shaharni tashlab chiqib ketadi. keyingi siyosiy vaziyat asosan shayboniyxon foydasiga o‘zgaradi va u bir necha yo‘nalishda janglar olib borib turli yillarda movarounnahr va xurosonning bir qator viloyatlarini bosib oladi. jumladan, …

4 / 16

i chibukobod mavzesida eron shohi ismoil safaviyning 70 ming kishilik qo‘shiniga qarshi 17 ming askar bilan jangga kirgan shayboniyxon qo‘shinlari mag‘lubiyatga uchratiladi va uning o‘zi jangda o‘ldiriladi. bu mag‘lubiyat natijasida shayboniylar o‘zlarining xurosondagi va xorazmdagi mulklaridan mahrum bo‘ladilar. 1509 yilda shayboniyxon qozoq sultonlari jonish sulton, burunduqxon va qosim sultonlarga qattiq zarbalar berib, buning natijasida sig‘noq, yassi, savron shaharlarini qo‘lga kiritadi hamda turkistondagi xo‘ja ahmad yassaviy maqbarasini ta’mirlashga buyruq beradi. shayboniyxon 1509 yilning yozida marvni egallashga muvaffaq bo‘ldi. uning bu davrga qadar bo‘lgan yurishlari natijasida dashti qipchoq, xorazm, movarounnahr va xurosonning katta qismi shayboniylar qo‘l ostida birlashtirildi. marv shahrini egallagan shayboniyxon eronning kichik viloyatlariga yurish qiladi hamda mashhad va tus shaharlarini egallab, ulardagi muqaddas joylarni ziyorat qilib, ba’zi me’moriy inshootlarni ta’mirlashga buyruq beradi. mashhad va tus shaharlarini egallagan shayboniyxon erondogi shoh ismoil asos solgan safaviylar davlatiga xavf soladi. 1510 yilda erondan orqaga qaygan shayboniyxon uning izidan katta kuch bilan yetib kelgan …

5 / 16

stidagi hisor, ko‘lob, qunduz, badaxshon va qarshi yerlarini egallab, samarqandni ham uchinchi marta qo‘lga kiritdi. movarounnahrni butunlay qo‘lga kiritish niyatida bo‘lgan boburga safaviylarning tajribali sarkardasi najmiddan soniy boshchiligidagi 12 ming qo‘shini kelib qo‘shildi. boburning ittifoqchilari, shia mazhabidagi eroniy qizilboshlilarning talon-tarojlari (ayniqsa, samarqand va qarshi shaharlarida) tufayli mahalliy aholi boburni qo‘llab-quvvatlamadi. bobur va eroniylarning birlashgan qo‘shinlari bilan shayboniylar o‘rtasidagi hal qiluvchi jang 1512 yilning noyabrida g‘ijduvon yaqinida bo‘lib o‘tadi. mazkur jangda shayboniyxonning jiyani, sulton mahmudning o‘g‘li ubaydulla sulton tomonidan ittifoqchilar qo‘shnini tor-mor etildi. bu mag‘lubiyatdan so‘ng bobur movarounnahrdan butunlay chiqib ketdi va qobul hamda uning atroflarida o‘z hukmronligini to‘la mustahkamladi. 1526 yilning boshida bobur hindistonga yurish boshladi va u yerdagi ibrohim lo‘diyning qo‘shinlarini to‘la tor-mor keltirib, yangi saltanat-boburiylar saltanatiga asos soldi. bu saltanat hindistonda 332 yil (1526-1858 yy) hukmronlik qildi. muhammad shayboniyxonning vafotidan so‘ng davlatdagi markaziy hokimiyat anchagina zaiflashdi. beklar (amirlar) va sultonlarning ko‘pchiligi shayboniyxondan keyingi bir nechta xonlarga nomigagina bo‘ysundilar. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"buxoro xonligida shayboniylar davri manbashunosligi" haqida

mavzu: buxoro xonligida shayboniylar davri manbashunosligi reja: 1.ko`chmanchi o`zbeklar istilosi. shayboniylar davlatining ma`muriy tuzilishi. 2. buxoro xonligi 1510-1601yillar. 3.shayboniylar davrida madaniyat, xo`jalik. shayboniylar sulolasi davrida buxoro xonligi 1510-1601y xv asr ikkinchi yarmi – xvi asr boshlariga kelib movarounnahr va unga tutash dashti qipchoq hududlaridagi siyosiy vaziyat keskinlashib bordi. bunga bir tomondan temuriylar davlatida yuzaga kelgan siyosiy tarqoqlik va hokimiyat hamda hududiy da’volar orqasidan kelib chiqqan o‘zaro ichki nizolar ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan dashti qipchoqda tarqoq ko‘chmanchi qabila va urug‘larning birlashuvi va kuchli markazlashgan davlatning yuzaga kelishi ta’sir ko‘rsatgan edi. bu vaqtga kelib g‘arbiy sibir va sirdar...

Bu fayl DOC formatida 16 sahifadan iborat (64,5 KB). "buxoro xonligida shayboniylar davri manbashunosligi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: buxoro xonligida shayboniylar d… DOC 16 sahifa Bepul yuklash Telegram