ekisperiment psixologiyadagi umum ilmiy metodlari

DOCX 15 pages 60.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.3 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiya universiteti psixologiya yonalishi fakulteti mustaqil ish mavzu: ekisperiment psixologiyadagi umum ilmiy metodlari tayyorladi: 24.02 guruh talabasi ummatqulova xurshida tekshirdi: naliboyeva ch toshkent-2025 reja kirish asosiy qism 1. kuzatish metodi 2. eksperiment metodi 3. o‘lchash va testlash metodlari 4. statistik tahlil va natijalarni umumlashtirish xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish psixologiya fanining shakllanishi va rivojlanishida metodologiya masalasi doimo asosiy o‘rin egallab kelgan. chunki har qanday fan nazariy bilimlarni amaliy tajriba bilan bog‘lagan holda ilmiy xulosalarga erishadi. psixologiya esa insonning murakkab ichki dunyosi — ong, tafakkur, his-tuyg‘u va xulq-atvorini o‘rganar ekan, uni o‘ziga xos ilmiy metodlar yordamida tadqiq qiladi. shulardan eng samaralisi eksperimental metoddir. eksperimental psixologiya xix asr oxirlarida mustaqil yo‘nalish sifatida shakllandi. v. vundt tomonidan tashkil etilgan birinchi psixologik laboratoriya insonning psixik jarayonlarini ilmiy tajriba asosida tekshirish imkoniyatini berdi. shu vaqtdan boshlab psixologiyada nazariy taxminlarni tekshirish, sabab–oqibat bog‘lanishlarini aniqlash va obyektiv dalillarga asoslanish uchun turli ilmiy metodlar …

2 / 15

t nazariy jihatdan, balki amaliy psixologik faoliyatda ham katta ahamiyat kasb etadi. 1. kuzatish metodi kuzatish psixologiyada eng ko‘p qo‘llaniladigan va qadimdan foydalanib kelinayotgan umumilmiy metodlardan biridir. uning asosiy maqsadi — insonning xulq-atvori, hissiyotlari, nutqi, o‘quv faoliyati yoki ijtimoiy munosabatlarini tabiiy sharoitda yoki maxsus yaratilgan muhitda o‘rganishdir. kuzatish orqali olingan dastlabki ma’lumotlar keyinchalik chuqurroq tahlil qilish, eksperimentlar o‘tkazish va nazariy xulosalar chiqarish uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. kuzatish metodining mohiyati: kuzatish — bu tadqiqotchi tomonidan subyektning tashqi faoliyati va uning atrof-muhit bilan o‘zaro munosabatini tizimli va maqsadli ravishda qayd qilish jarayonidir. psixologiyada kuzatish ko‘pincha boshqa metodlarga tayanch sifatida ishlatiladi, chunki u shaxsning psixik holatlarini bevosita o‘rganish imkonini beradi. kuzatishning asosiy turlari tabiiy kuzatish: shaxsning kundalik hayotidagi faoliyati (o‘qish, o‘yin, mehnat, muloqot) kuzatiladi. afzalligi: ishtirokchi odatiy sharoitda o‘zini erkin tutadi, xatti-harakatlari tabiiy chiqadi. masalan: bolalarning sinfdagi dars jarayonidagi diqqatini kuzatish. laboratoriya kuzatuvi: maxsus sharoitlarda, eksperimental laboratoriyalarda amalga oshiriladi. afzalligi: tashqi …

3 / 15

n birga bo‘lish). ishtirokchi bo‘lmagan kuzatishda esa u faqat tashqaridan kuzatuvchi sifatida ishtirok etadi. kuzatishning afzalliklari: oson qo‘llanilishi va tabiiylikka yaqinligi. subyektning psixik jarayonlarini real sharoitda o‘rganish imkoniyati. psixologik tadqiqotlar uchun boshlang‘ich ma’lumot to‘plashda qulaylik yaratadi. kuzatishning kamchiliklari: sabab–oqibat bog‘lanishini aniq ko‘rsatib bera olmaydi. tadqiqotchining shaxsiy subyektiv qarashlari natijaga ta’sir qilishi mumkin. natijalarni umumlashtirish qiyin bo‘lishi mumkin, chunki kuzatish ko‘pincha konkret vaziyatlarga bog‘liq bo‘ladi. kuzatish metodidan foydalanish misollari: ta’lim psixologiyasida — o‘quvchilarning darsdagi faoliyatini, e’tiborini va motivatsiyasini o‘rganishda. ijtimoiy psixologiyada — guruhdagi o‘zaro munosabatlarni va yetakchilik jarayonlarini tahlil qilishda. bolalar psixologiyasida — bolaning o‘yin faoliyati va nutq rivojini kuzatishda. ishlab chiqarish psixologiyasida — ishchilarning mehnat jarayonidagi diqqat va charchash darajasini baholashda. kuzatish metodi psixologiyada muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u inson xulqini real sharoitda o‘rganish imkoniyatini beradi. biroq, uning cheklovlari sababli u odatda boshqa metodlar — eksperiment, testlash va so‘rovnomalar bilan birgalikda qo‘llanadi. shunda natijalar yanada to‘liq va ilmiy asoslangan bo‘ladi. …

4 / 15

lar ustida o‘zgarishlar kiritish va natijani aniq qayd etish imkonini beradi. masalan, psixolog diqqatni o‘rganish uchun ishtirokchilarga turli shovqin darajasida vazifa berishi va shovqinning e’tibor samaradorligiga ta’sirini o‘lchashi mumkin. eksperimentning asosiy elementlari: mustaqil o‘zgaruvchi (independent variable) – tadqiqotchi tomonidan o‘zgartiriladigan omil (masalan: yorug‘lik darajasi, shovqin, vaqt bosimi). bog‘liq o‘zgaruvchi (dependent variable) – natijada o‘lchanadigan psixologik jarayon (masalan: diqqat davomiyligi, xotira hajmi, qaror qabul qilish tezligi). nazorat guruhi – tajribaviy sharoit ta’sirida bo‘lmagan ishtirokchilar guruhi, u taqqoslash uchun kerak. eksperimental guruh – mustaqil o‘zgaruvchi ta’sirida bo‘ladigan guruh. randomizatsiya – ishtirokchilarni tasodifiy tanlash va guruhlarga ajratish. eksperiment turlari: laboratoriya eksperimenti: maxsus jihozlangan sharoitda o‘tkaziladi. afzalligi: nazorat kuchli, natijalar aniq va takrorlanuvchi bo‘ladi. kamchiligi: shaxs tabiiy vaziyatdagidek o‘zini erkin tutmasligi mumkin. maydon (tabiiy) eksperimenti: odamlar odatiy muhitida o‘tkaziladi (masalan, maktabda, ishxonada). afzalligi: natijalar tabiiylikka yaqin bo‘ladi. kamchiligi: tashqi omillarni nazorat qilish qiyin. keng qamrovli eksperimentlar (longitudinal, kross-seksional): longitudinal – bir xil odamlar bilan …

5 / 15

a bilimni o‘zlashtirish samaradorligini tekshirish. ijtimoiy psixologiyada — guruh bosimining shaxs qaroriga ta’sirini aniqlash (mashhur a. ash eksperimenti). kognitiv psixologiyada — xotira hajmini turli sharoitlarda o‘lchash. klinik psixologiyada — davolash usullarining bemor kayfiyatiga ta’sirini o‘rganish. eksperiment psixologiyada eng samarali va ishonchli metodlardan biri hisoblanadi. u nazariy gipotezalarni tekshirish, sabab–oqibat bog‘lanishlarini aniqlash va psixik jarayonlarni chuqur o‘rganish imkonini beradi. shu bois eksperimental metod psixologiya fanining ilmiy asosini tashkil qiladi. 3. o‘lchash va testlash metodlari psixologiyada ko‘plab tushunchalar — xotira, diqqat, stress, motivatsiya, shaxsiy xususiyatlar — bevosita ko‘rib yoki o‘lchab bo‘lmaydigan jarayonlardir. shu sababli ularni operatsionalizatsiya qilish, ya’ni maxsus vositalar yordamida o‘lchash talab etiladi. o‘lchash va testlash metodlari psixologik tadqiqotlarning muhim qismi bo‘lib, ular inson psixikasini aniq ko‘rsatkichlar orqali baholash imkonini beradi. o‘lchash metodining mohiyati: o‘lchash — bu psixologik jarayon yoki xususiyatni miqdoriy yoki sifat jihatdan ifodalash jarayonidir. masalan: diqqatni — reaksiyalar tezligi yoki xatoliklar soni bilan; stressni — puls tezligi, qon …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekisperiment psixologiyadagi umum ilmiy metodlari"

toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiya universiteti psixologiya yonalishi fakulteti mustaqil ish mavzu: ekisperiment psixologiyadagi umum ilmiy metodlari tayyorladi: 24.02 guruh talabasi ummatqulova xurshida tekshirdi: naliboyeva ch toshkent-2025 reja kirish asosiy qism 1. kuzatish metodi 2. eksperiment metodi 3. o‘lchash va testlash metodlari 4. statistik tahlil va natijalarni umumlashtirish xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish psixologiya fanining shakllanishi va rivojlanishida metodologiya masalasi doimo asosiy o‘rin egallab kelgan. chunki har qanday fan nazariy bilimlarni amaliy tajriba bilan bog‘lagan holda ilmiy xulosalarga erishadi. psixologiya esa insonning murakkab ichki dunyosi — ong, tafakkur, his-tuyg‘u va xulq-atvorini o‘rganar ekan, uni o‘ziga xos ilmiy metodl...

This file contains 15 pages in DOCX format (60.3 KB). To download "ekisperiment psixologiyadagi umum ilmiy metodlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekisperiment psixologiyadagi um… DOCX 15 pages Free download Telegram