ilmiy izlanish metodlari

DOCX 9 pages 30.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.5 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: ilmiy izlanish metodlari reja: 1. matematika o‘qitishda kuzatish, tajriba va taqqoslash metodlari. 2. matematika o‘qitishda umumlashtirish, abstraktsiyalash, konkretlashtirish va klassifikatsiyalash metodlari. 3. matematika o‘qitishda analiz va sintez metodlarning o‘rni. analitik metod bilan masalalar yechish va teoremalarni isbotlash 1. matematika o‘qitishda kuzatish, tajriba va taqqoslash metodlari 1. mahlumki, matematika fani ideal ob`ektlar bilan shug’ullanadi, lekin uning mazmunida barcha matematik ob`ektlar moddiy olam predmetlarini aks ettiradi, ularning mohiyati moddiy predmetlar hossalarini qarashda ikkinchi darajalilarini hisobga olmaslikni anglatib, tekshirilayotgan hossalar eng umumiy va sof holda namoyon bo‘ladi. shuning uchun ham barcha matematik tushunchalar va qoidalar borliqning eng chuqur va umumiy hossalarini bilishni talab etadi. tabiat qonunlarini o‘rganishda matematika mahsus vositalar, tadqiqotning ilmiy usullaridan foydalanadi. o‘qitish jarayonida esa o‘quvchilar matematik haqiqatlarni kashf etuvchilar holatiga qo‘yiladi va shuning uchun matematik tadqiqotlar ilmiy usullari bir vaqtning o‘zida o‘quvchilarni o‘qitish usullari ham hisoblanadi. shunday qilib, matematik tadqiqotning matematika o‘qitishda qo‘llaniladigan asosiy usullari quyidagilardan iborat: kuzatish va …

2 / 9

anishning shunday usuliga aytiladiki, bunda biz ularning tabiiy holatiga va rivojiga aralashamiz, ular uchun sunhiy sharoitlar yaratamiz, qismlarga ajratib boshqa ob`ektlar va hodisalar bilan bog’lanishlar hosil qilib tadqiq etamiz. har bir tajriba kuzatish bilan bog’liq. tajriba o‘tkazayotgan shahs tajriba borishini kuzatadi, yahni ob`ekt va hodisalarning yaratilgan sunhiy sharoitlardagi holati, o‘zgarishi va rivojlanishini kuzatishni amalga oshiradi. kuzatish va tajriba usullari tabiiy fanlar, fizika, kimyo, biologiyada asosiy o‘rinni egallaydi. matematika esa umumiy holda tajribaviy fan emas, shuning uchun matematik tadqiqotlarda bu usullar muhim o‘rin egallamaydi. maktabda matematika o‘qitishda kuzatish va tajriba keng qo‘llaniladi, ayniqsa bu usullarni qo‘llash yahshi natijalar beradi. 1. natural sonlarni tub ko‘paytuvchilarga ajratishni kuzatib, turli natural sonlar uchun bu yoyilmalarni topib, tub va murakkab son tushunchalari mahnosini tushunadilar. 2. uchburchak ichki burchaklari yig’indisining qiymatlarini tajriba yo‘li bilan aniqlab, uning yoyiq burchakka teng ekanligini topadilar, huddi shunga o‘hshash kuzatish va tajriba orqali yasash va o‘lchashlar natijasida muhim geometrik hossa, qonuniyatni …

3 / 9

bo‘lishi talab etiladi. masalan, ikkita funktsiya hossalarini, ikkita bir jinsli miqdorlarni taqqoslash o‘rinli, lekin uchburchak perimetri va tetraedr massasini taqqoslash mahnoga ega emas. 2.taqqoslash reja asosida amalga oshirilishi kerak, yahni taqqoslash o‘tkazilayotgan bosqichlar, hossalar aniq belgilanishi zarur. masalan, ko‘pburchaklar bir hil perimetrga ega bo‘lganda yuzalarini taqqoslash, ichki burchaklari yig’indisiga ko‘ra taqqoslash, ichki va tashki chizilgan aylanalar radiuslari bo‘yicha taqoslash kabi bosqichlar yoki hossalar bo‘yicha taqqoslanishi mumkin. 3. matematik ob`ektlarni bir hil hossalari bo‘yicha taqqoslash to‘la bo‘lishi, yahni ohirigacha yetkazilishi lozim. buning mahnosi shuki, taqqoslanayotgan hossa bo‘yicha ob`ektning yetarlicha barcha hossalarini tadqiq etish talab etiladi. masalan, ichki chizilgan burchak kattaligini turli holatlar uchun tekshirib, uning yagona umumiy hossasini keltirib chiqarish zarur. matematika o‘qitishda ham taqqoslashdan foydalanish muhim ahamiyatga ega. masalan, arifmetik progressiyani o‘rganishda o‘quvchilarga bir nechta turli sonli ketma-ketliklar berilib, ular orasidan umumiy hossaga ega bo‘lganlarini topish, keyin ularning tuzilishi qonuniyatini aniqlash talab etiladi: 1) 2, 4, 6, 8, … ; …

4 / 9

umlashtirish, abstraktsiyalash, konkretlashtirish va klassifikatsiyalash metodlari 1. umumlashtirishda ob`ektlar to‘plamiga tegishli va bu ob`ektlarni birlashtiruvchi birorta hossa fikran ajratiladi. masalan, arifmetik progressiya p-hadi formulasini o‘rganish uning berilgan birinchi hadi va ayirmasiga ko‘ra turli hadlarni topishga doir konkret misollar asosida qaraladi va umumiy formula keltirib chiqariladi. bunda umumlashtirish orqali arifmetik progressiya p-hadini topish formulasini topish imkoniyati paydo bo‘ladi. umumlashtirishda: a) ob`ekt biror o‘zgarmasni o‘zgaruvchi bilan almashtirish (uchburchakni ko‘pburchak bilan); b) o‘rganilayotgan ob`ektga qo‘yilgan cheklashni olib tashlash (masalan, birinchi chorakdagi burchakni ihtiyoriy burchak bilan) usullari qo‘llaniladi. abstraktsiyalashda o‘rganilayotgan ob`ekt hossalari to‘plamidan birorta hossani fikran ajratishdan iborat. masalan, romblar to‘plamidan teng diagonalli romblarni ajratib, kvadratlar to‘plamini hosil qilamiz. mahsuslashtirish – berilgan to‘plamdan unda yotuvchi to‘plamga qarashga o‘tishdan iborat. masalan, musbat kasr sonlar to‘plamini qarashdan natural sonlar to‘plamini qarashga o‘tish mahsuslashtirishdan iborat. bunda o‘zgaruvchi miqdorni o‘zgarmas bilan almashtirish yoki o‘rganish ob`ektiga cheklashni kiritishni (uchburchak-teng yonli uchburchak) mahsuslashtirish, deb hisoblanadi. abstraktsiya analiz va umumlashtirish kabi …

5 / 9

ayotgan ob`ekt bahzi hossalariga ehtibor berilmaydi. lekin bu hossalardan tashqari bizga muhim bo‘lgan hossalari ajratib qaraladi. demak, abstraktsiyalash – o‘rganilayotgan ob`ekt bahzi muhim bo‘lmagan hossalariga fikran ehtibor bermasdan hossani tadqiq etish uchun muhim hossa ajratib qaraladi. konkretlashtirish – o‘qitishning dastlabki bosqichlarida qo‘llaniladi. unda o‘rganilayotgan ob`ektning bir tomoni bir yoqlama o‘rganiladi va bu o‘rganish uning boshqa tomonlariga bog’liq bo‘lmagan holda amalga oshiriladi. u ko‘rgazmali ko‘rinishda yoki abstrakt qoidaga misol sifatida qo‘llanilishi mumkin. masalan, ratsional sonlarni qo‘shishning o‘rin almashtirish yoki guruhlash qonunlari konkret misollarni qarash asosida keltirib chiqarilishi mumkin. yoki biror formulani o‘rganishda bu formulani qo‘llab, hisoblashlarning konkret hollari qaralishi konkretlashtirishdan iborat. 3. matematika o‘qitishda analiz va sintez metodlarning o‘rni. analitik metod bilan masalalar yechish va teoremalarni isbotlash 1. analiz va sintez tadqiqot usullari matematika o‘qitishda turli shakllarda namoyon bo‘ladi: masalalar yechish usuli, teoremalarni isbotlash usuli, matematik tushunchalar hossalarini o‘rganish usuli va hokazo. analiz va sintez bir-biridan ajralmas bo‘lib, ular bir-birini to‘ldiradi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy izlanish metodlari"

mavzu: ilmiy izlanish metodlari reja: 1. matematika o‘qitishda kuzatish, tajriba va taqqoslash metodlari. 2. matematika o‘qitishda umumlashtirish, abstraktsiyalash, konkretlashtirish va klassifikatsiyalash metodlari. 3. matematika o‘qitishda analiz va sintez metodlarning o‘rni. analitik metod bilan masalalar yechish va teoremalarni isbotlash 1. matematika o‘qitishda kuzatish, tajriba va taqqoslash metodlari 1. mahlumki, matematika fani ideal ob`ektlar bilan shug’ullanadi, lekin uning mazmunida barcha matematik ob`ektlar moddiy olam predmetlarini aks ettiradi, ularning mohiyati moddiy predmetlar hossalarini qarashda ikkinchi darajalilarini hisobga olmaslikni anglatib, tekshirilayotgan hossalar eng umumiy va sof holda namoyon bo‘ladi. shuning uchun ham barcha matematik tushunchalar va qoidal...

This file contains 9 pages in DOCX format (30.5 KB). To download "ilmiy izlanish metodlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy izlanish metodlari DOCX 9 pages Free download Telegram