ilmiy izlanish usullari va texnikasining asosiy elementlari

DOC 82.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1682406337.doc ilmiy izlanish usullari va texnikasining asosiy elementlari reja: 1. mashg’ulot maqsadi 2. uslubiy ko’rsatmalar 3. tajriba uchun uchastkalarni tanlash ilmiy izlanish usullarining asosiy elementlari quyidagilardan iborat: takrorlanishlar va variantlar soni, tajriba uchastkasining shakli va maydoni, ularni joylashtirish yo’nalishi, yer uchastkasida variantlarni joylashtirish usullari, takrorlanishlarni joylashtirish tizimi, hududdagi yer uchastkasi va variantlar, hosilni hisoblash usullari, tajribalarni o’z vaqtida tashkillashtirish. dala tajribasining tashkiliy birliklari va o’tkazish sharoitlari shu hudud tuproq sharoiti va uning maydonda o’zgaruvchanligiga chambarchas bog’liqdir. tajriba uchun ajratib olingan yer uchastkalarining tuproq unumdorligining o’zgaruvchanlik xususiyatlari tajriba o’tkazishdan avval maxsus usullar bilan tekshirilib ko’riladi. bunday usullardan biri rekognospironkalik yoki oldindan bilib olish ekinlarini ekib ko’rish hisoblanadi. oldindan bilib olish usulida tajriba o’tkazish uchun ajratilgan yer uchastkasiga yoppasiga bir xil o’simlik ekiladi va bir xil tajriba maydonchalardan olingan hosil taqqoslab ko’riladi. juda ko’plab o’tkazilgan tajribalar natijasida ko’riladiki, har qanday yer uchastkasida tuproq unumdorligi tasodifan va qonuniy ravishda o’zgaruvchanlik xususiyatlariga egadir. mashg’ulot …

variantlar sonini joylashtirish, tajriba uchastkalarini shakli va hajmini tanlash, hamda tajriba variantlarining sonini to’g’ri tanlash lozim. tajriba uchun uchastkalarni tanlash. dala tajribasi uchun ajaratiladigan yer maydoni ikkita talabga javob berishi shart: hududning tuproq-iqlim, agrotexnik sharoitlar, tajriba natijalaridan foydalanish imkoniyati mavjud bo’lishi; tajribaning aniq bo’lishini ta'minlash maqsadida tuproqning bir xil tipda bo’lishi; shuning uchun, yerni to’g’ri tanlash, tuproq tajribalarini olib borish, tuproqning relef va mikrorelefi xususiyatlarini o’rganish, tasodifiy omillar natijasida tuproqning ifloslanishi va ifloslanish darajalarini o’rganish lozim. dala tajribalari zamonaviy intensiv almashlab ekish yoki boshqa sharoitlarda o’tkazilishi mumkin. bu esa qishloq xo’jaligi ekinlarini zararkunanda, kasallik va begona o’tlardan himoya qilishdagi mavjud usullarni takomillashtirish va yangilarini yaratishni taqozo etadi. variantlar soni, maydoni, tajriba maydonlarini shakli va joylashishi, ularning tajribadagi xatoliklarga ta'siri. tajriba sxemasidagi variantlar soni, tajriba mavzusi va eksperimentning vazifa hamda maqsadidan kelib chiqib aniqlanadi. shu narsani nazarda tutish lozimki, izlanishlarni rejalashtirishda variantlar soni tajribaning aniqligiga sezilarli ta'sir ko’rsatadi. ba'zan, variantlar sonining …

lari soni ham ortib boradi, bu o’z navbatida umumiy tajriba maydonlarini ham sonini oshishiga olib keladi. shuning uchun eksperiment sxemasini ishlab chiqishda tajribada to’rtta takroriylikda 8 tadan 12 tagacha variantlar bo’lishiga erishish kerak. har bir variant uchun bir nechta takroriy delyanka (maydoncha)larni olish – tajriba aniqligini oshirishning yagona usuli hisoblanadi. hududdagi tajribalarning takroriyligi har bir variant uchun bir nomdagi delyanka (maydoncha) larning soni deyiladi. takrorlanishlarning ortib borishi (asosan to’rt-olti marta) tajriba xatoliklarini sezilarli kamaytiradi. keyinchalik takrorlanishlar sonini oshirmaslik maqsadga muvofiqdir, sababi bunda ish hajmi oshib ketadi va xatoliklarning kamayishi unchalik sezilmaydi. tajribalarni takrorlanishlarsiz oldindan o’tkazishda faqatgina sinab ko’rish va ko’rgazmalar uchun ruxsat berilishi mumkin. tajriba takroriyligi tajriba maydoni unumdorligini o’zgarishi va tajriba xatoliklarida berilgan o’lcham bilan aniqlanadi. tuproq farqlarining xilma xilligi kasr hisob ma'lumotlari bo’yicha belgilanadi. bunday ma'lumotlar bo’lmagan taqdirda oldindan olingan natijalardan foydalaniladi. xatoliklarning ahamiyatini izlanuvchining o’zi belgilaydi. tasodifiy og’ishning oxirgi chegarasini ko’rsatuvchi mavjud kichkina farq –o’lcham, (mavjud kichkina …

il xatoliklarning eng oxirgi chegarasi hisoblanadi, bunday holatda yangi kimyoviy vosita hosil miqdoriga ta'sir qilmagan deb hisoblanadi va bu yangi kimyoviy vositani ishlab chiqarishga tavsiya etilmaydi. o’simliklarni himoya qilish bo’yicha olib borilayotgan izlanishlarda tajribaning nisbiy xatoliklari (sx %) kam bo’lishiga harakat qilinadi. mobodo, entomologik, fitapatologik izlanishlarda hamda begona o’tlarga qarshi kurash bo’yicha olib borilayotgan tajribalarda nisbiy xatoliklar kutilganidan oshib ketsa buni sababini o’rganish va keyingi tajribalarda bu xatoliklarni oshib ketish sabablarini bilib olish lozim. ko’pincha izlanishlarni usulik ko’rsatmalarga binoan to’g’ri bajarish davomida o’tkazilgan eksperiment natijalari ma'lumotlaridan aniq xulosa chiqarmaslik kerak. sababi, tajriba xatoliklari kutilayotgan miqdoriy darajalarni oshirib yuboradi. shuning uchun izlanishlarni rejalashtirishda kutilayotgan tajriba xatoliklari oldindan, tajribani joylashtirish va o’tkazishdan oldin aniqlanadi, bunda hosilning kasriy hisobi, tajriba natijalari va ekinning teng ekilganligi to’g’risidagi ma'lumotlardan ham foydalaniladi. buning uchun hosilning o’zgaruvchanlik kriteriyasi sifatida quyidagi o’rtacha kvadrat (standart) og’ish formulasidan foydalaniladi: bunda, s - o’rtacha kvadrat (standart) og’ish; ∑ - yig’indi belgisi; …

ba xatoliklariga teskari proporsional bo’ladi. bu amaliyotni izlanishlarni tashkillashtirish davomida e'tiborga olish lozim. takrorlanishlar sonini muvofiqlashtirish davomida eksperiment natijalarini matematik hisoblashlar natijasida tajribalar xatoliklarini miqdoriy aniqlash va variantlar o’rtasida hosildorlikdagi o’zaro farqlarni aniqlash mumkin (5 yoki 1 %). tuproq tiplari, agrotexnika, ekin turlari, tajriba vazifalari va turlariga qarab dala tajribalarida tajriba uchastkalarining shakli va hajmi o’zgarishi mumkin. tajriba maydonlarini tanlashda dala ishlarini mexanizatsiyadan foydalangan holda bajarishga ko’proq e'tibor berish maqsadga muvofiqdir. tajriba maydonlarining 100 m2 gacha bo’lishi tajriba xatoliklarini kamayishiga sabab bo’lishi ilmiy izlanishlarda isbotlangan, bundan oshirilishi tajribada xatoliklarni kam miqdorda oshishiga yoki kamayishiga olib kelishi mumkin, lekin bunda umumiy tajriba maydonlarining oshishi va turli tuproq tiplarida tajribalar joylashib qolishi mumkin. amaliyotda dala tajribalari 50 m2 dan 200 m2 gacha bo’lgan delyankalarda keng o’tkaziladi, tajribaning birinchi bosqichlarida10 dan 50 m2 gacha; 10 m2 dan kam bo’lgan maydonlarda asosan o’simliklar seleksiyasida ekuv materiallarini iqtisod qilish uchun tajribalar o’tkaziladi. ba'zi bir hollarda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy izlanish usullari va texnikasining asosiy elementlari"

1682406337.doc ilmiy izlanish usullari va texnikasining asosiy elementlari reja: 1. mashg’ulot maqsadi 2. uslubiy ko’rsatmalar 3. tajriba uchun uchastkalarni tanlash ilmiy izlanish usullarining asosiy elementlari quyidagilardan iborat: takrorlanishlar va variantlar soni, tajriba uchastkasining shakli va maydoni, ularni joylashtirish yo’nalishi, yer uchastkasida variantlarni joylashtirish usullari, takrorlanishlarni joylashtirish tizimi, hududdagi yer uchastkasi va variantlar, hosilni hisoblash usullari, tajribalarni o’z vaqtida tashkillashtirish. dala tajribasining tashkiliy birliklari va o’tkazish sharoitlari shu hudud tuproq sharoiti va uning maydonda o’zgaruvchanligiga chambarchas bog’liqdir. tajriba uchun ajratib olingan yer uchastkalarining tuproq unumdorligining o’zgaruvchanlik xusus...

DOC format, 82.5 KB. To download "ilmiy izlanish usullari va texnikasining asosiy elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy izlanish usullari va texn… DOC Free download Telegram