nurash jarayonlari

DOC 37 pages 149.0 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 149.0 KB

File type DOC

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

tabiatda nurash jarayonlari, oqar suvlar, dengizlarning geologik ishi nurash jarayonlari mundarija: kirish i.bob. shamol ta`sirida sodir bo`ladugan jarayonlar. 1.1. oqar suvlarining geologik ishi mohiyati. 1.2. tashqi kuchlar (ekzogen jarayonlar) ta`sirida hosil bo`luvchi yotqiziqlar. 1.3. ekzogen kuchlarning metosferaga ta`sirining mohiyati. ii.bob. geologik jarayonlar turlari. 2.1. nurash jarayoni haqida. 2.2. geologik jarayonlarning yer po`stidagi faoliyati. 2.3. atmosferaning yer po`stiga ta`siri oqibatida sodir bo`ladigan jarayonlar. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish geologiyaning birinchi qismida biz yerning shakli, ximiyaviy tarkibi, fizik xossalari va tuzilishini ko`rib chiqdik. lekin, litosfera doimo o`zgarib turadi. vaqt o`tishi bilan yer yuzasining relfi o`zgaradi; dengiz va okeanlar xamda ularning qirg`oq chegaralari almashadi; daryolar o`z o`zanini o`zgartiradi, mavjud ko`llar quriydi va yangilari hosil bo`ladi. tog` jinslari va ularni tashkil qilgan minerallar yemiriladi xamda ulardan yangi tog` jinslari va minerallar hosil bo`ladi. bu o`zgarishlarni yer qobig`ining ichki qismida xam kuzatishimiz mumkin. dinamik geologiya geologiya fanining bir qismi bo`lib, yer yuzasi va yer po`stida bo`ladigan …

2 / 37

asida denudatsiya, eroziya, abraziya jarayonlari yuz beradi. yer qatlamlari ichida esa, yer osti suvlvri harakat qiladi, ya`ni gidrogeologik jarayonlar ( karst, suffoziya, cho`kish va boshqalar) yuz beradi. yer po`stidagi harakatlar geologiyada tektogenez yoki kengroq qilib aytganda geotektogenez deb ataladi. magmaning hosil bo`lishi, xarakati, qotishi va aralashish jarayonlari magmatizm deb ataladi. i.bob. shamol ta`sirida sodir bo`ladugan jarayonlar. 1.1. oqar suvlarining geologik ishi mohiyati. geologik jarayonlar haqida so`z yuritganimizda eng avvalo ekzogen geologik jarayonlar haqida to`xtalamiz. ekzogen jarayonlar deyilganda yer yuzasida ya`ni atmosfera bilan litosfera chegarasida boradigan jarayonlar tushiniladi. issiqlik almashinuvi. atmosferaning yer yuzasiga ta`sirida eng avvalo issiqlik almashinuvi kuzatiladi. atmosfera quyosh radiatsiyasini 15% atrofida, yer yuzasi esa 43 % iga yakinini uziga yutadi. shu sababli yer yuzasining kunduzi va kechasi keskin temperaturasini o`zgarib ketishidan atmosfera saqlab turadi. atmosfera doimiy harakatda va bu xarakati juda sekin xarakatlanadigan yer qobig`ining rivojlanishida juda katta axamiyat kashf etadi. suv parlari (bulutlar) ning keltirilishi va yerdagi …

3 / 37

uchun 6 ga bo`linuvchi shkala qabul qilingan. nurash jarayoni nurash deb yer yuzasidagi va unga yaqin joy joylashgan tog` jinslari va minerallarni quyosh radiatsiyasi, suvning, xavoning va tirik organizmlarning mexanik va ximik ta`siri natijasida buzulishi va o`zgarishiga aytiladi. nurashni keltirib chiqaradigan faktorlarga qarab quydagicha bo`linadi: 1. fizik nurash, jinslarning tarkibi o`zgarmaydi faqat ularda maydalanish yuz beradi; 1. kimyoviy nurash, yuza va gurunt suvlari shuningdek atmosfera ta`sirida jinslar tarkibini o`zgarishiga olib keladi; 2. organik (biologik) nurash, organizmlar xayot faoliyatining ta`sirida sodir bo`ladi. nurashning barcha turkumlari bir-birini to`ldirib, doimo birga sodir bo`ladi, lekin ularning xarakteri va intensivligi o`rab turgan muxitga iqlim zonalariga uzviy bog`liq. fizik nurash fizik nurashning asosiy faktori, tog` jinslari va ularni tashkil etuvchi minerallar xajmini keskin o`zgarishiga sabab bo`luvchi temperatura hisoblanadi. bu nomuvofiqlik jinslarning darz ketishi, yoriq bo`laklarga ajralishi va keyinchalik ularni maydalanishiga olib keladi. agar jins yoriqlariga suv kirib, bu yerda suv muzlab qolsa, u xolda fizik nurash …

4 / 37

hirigan ildizlardan o`tgan suv yer ostida muzlab, darzlarni kengaytiradi. yer ichki qismida yashovchi qurt va chuvalchanglar gil xamda loyssimon jinslar orasida juda ko`p miqdorda g`ovaklar hosil qiladi, ularning fizik va ximik xususiyatlarining o`zgarishiga olib keladi. ximik nurash. fizik nurash natijasida jinslar maydalanadi, parchalanadi, ba`zan eziladi. tog` jinsiga erkin kislorod ta`siri natijasida, ayniqsa jins orasiga suvning o`tib borishi orqasida u yerda hosil bo`lgan reaktsiya natijasida ximik nurash yuz beradi. ximik nurash qattiq jinslarning yana xam ko`proq maydalanishiga yordam beradi. ximiyaviy jarayonlar asosan oksidlanish, gidrotatsiya (metallarning suvlanishi), erish va gidroliz xillariga bo`linadi. oksidlanish. nurash bo`ladigan zonada erkin kislorod bo`lgan vaqtda qaytarilish reaktsiyasi ketadi va sulfidlar hosil bo`ladi. erkin kislorod xavoda va suvda bo`lganligidan sulfidlar beqaror bo`lib qoladi va paralanib asta-sekin sulfatlarga, karbonatlarga va oksidlarga aylanadi. bu reaktsiyani quyidagi pirit minerali misolida ko`rish mumkin: 2fes2 q 7o2 q2h2o q 2feso4 q 2h2o bundan hosil bo`lgan temir sulfat oksidi yana oksidlanishni davom ettiradi. temirning …

5 / 37

ressive eroziya, chuqurlama, pekeplenar. daryo soxillarida o`simlik bo`lmasa shamolning ishini yaxshi kuzatish mumkin. shamol ayniqsa cho`llarda katta ishlarni bajaradi. bu ish shundan iboratki, shamol qumlarni surib ketib, xarsang va toshlarga olib borib uradi. qumlar tog` jinsi sirtiga kelib uriladi, sirtning yuzi tekislanadi, juyaklar, chuqurliklar va xatto ikkala tomoni bo`sh joylar hosil bo`ladi. shamol tog` jinslarining buzilish maxsulotlarini bir joydan ikkinchi joyga ko`chirish ishini xam bajaradi. shamol faqat gorizontal satxlarni shipirib ketish bilangina chegaralanib qolmay, balki mayda-mayda chuqirliklarga xam kirib, u yerdan tog` jinslarining nurash maxsulotlarini olib chiqib ketadi. faqat mana shu “deflyatsiya” ishi natijasida cho`l tog` jinslari batamom buziladi. shamol faqat mayda changlarnigina uzoq joyga uchirib keta oladi. qumni esa yer yuzasidan bir oz ko`tarib uchirib ketadi va uzoq joyga bormay qum tepaliklar ko`rinishida to`playdi. qum tepaliklar faqat saxrolarda va dengiz soxillarida, shuning dek qisman katta daryolarning buyida xam hosil bo`ladi. qumtepaliklar taqsimlashgan xolda, shamolga perpendikulyar joylashgan bo`lib, ba`zan ularning …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nurash jarayonlari"

tabiatda nurash jarayonlari, oqar suvlar, dengizlarning geologik ishi nurash jarayonlari mundarija: kirish i.bob. shamol ta`sirida sodir bo`ladugan jarayonlar. 1.1. oqar suvlarining geologik ishi mohiyati. 1.2. tashqi kuchlar (ekzogen jarayonlar) ta`sirida hosil bo`luvchi yotqiziqlar. 1.3. ekzogen kuchlarning metosferaga ta`sirining mohiyati. ii.bob. geologik jarayonlar turlari. 2.1. nurash jarayoni haqida. 2.2. geologik jarayonlarning yer po`stidagi faoliyati. 2.3. atmosferaning yer po`stiga ta`siri oqibatida sodir bo`ladigan jarayonlar. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish geologiyaning birinchi qismida biz yerning shakli, ximiyaviy tarkibi, fizik xossalari va tuzilishini ko`rib chiqdik. lekin, litosfera doimo o`zgarib turadi. vaqt o`tishi bilan yer yuzasining relfi o`zgaradi; dengiz ...

This file contains 37 pages in DOC format (149.0 KB). To download "nurash jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nurash jarayonlari DOC 37 pages Free download Telegram