badiiy adabiyot rang-barang adabiy asarlar

DOCX 9 pages 33.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mazmun va shakl, mavzu ba foya mutanosibligi badiiy adabiyot rang-barang adabiy asarlar majmuidan tarkib topadi. shunga ko'ra, badiiy adabiyot haqidagi ta'limot adabiy asar haqidagi ta'limotni ham o'z ichiga qamrab oladi. adabiy asar tuzilishini puxta bilmay turib badiiy adabiyot haqidagi nazariy qarashlarni chuqur o'rganib bo'lmaydi. adabiy asar o'z tuzilishiga ko'ra murakkab mexanizmni eslatadi. negaki, adabiy asar “organizmi”da o'nlab g'oyaviy-badiiy unsurlar mavjud. chunonchi, asar to'qimasida mavzu, masala, g'oya, obraz, syujet, konflikt, kompozitsiya, til, maxsus leksik qatlamlar, ko'chimlar, badiiy san'atlar, poetik figuralar, she'r tuzilishi, adabiy tur va janr, metod va uslub alomatlari bo'ladi. yana ham to'g'rirog'i, adabiy asar mana shu unsurlarning birikib (bir butun bo'lib) kelishidan paydo bo'ladi. adabiy asar to'qimasida hamma unsurlar o'z joyida bo'lishi shart: unda birorta ortiq yoki kam narsa bo'lmasligi lozim. asar yaxlit, quyma-yombiga aylanishi kerak. asar tuzilishini o'rganish jarayonidagina biz ularni (o'ta shartli ravishda) ikki guruh — (mazmunga oid unsurlar va shaklga oid unsurlar)ga ajratib ko'zdan kechiramiz, xolos. …

2 / 9

adi. shakl va mazmun munosabatida mazmun etakchilik qiladi—u o'zi o'zgarishi bilan shaklning o'zgarishiga sababchi bo'ladi. badiiy ijodda yangi mazmun bilan eski shakl (konservativroq bo'ladi) o'rtasida ziddiyat kelib chiqishi mumkinki, u albatta, shaklni o'zgartirishga olib keladi. bu o'rinda ulug' o'zbek shoiri va mutafakkiri alisher navoiyning she'riyatda mazmun (ma'ni) va shakl (surat) haqidagi nazariy fikrlarini eslash zarur: nazmda ham asl anga ma'ni durur, bo'lsun aning surati xarne durur. nazmki ma'ni anga marg'ub emas, ahli maoniy qoshida xo'b emas. nazmki ham surat erur xo'sh anga, zimnida ma'ni dog'i dilkash anga. alisher navoiy shakl bilan mazmunni dialektik birlikda oladi va shu birlikda mazmunni so'zning etakchi asosi deb biladi. shoirning fikricha, she'r mazmuni bilan ham, shakli bilan ham benihoya go'zal—mukammal bo'lishi kerak. bu o'rinda ta'kidlash joizki, ulug' shoirning bu fikri nazmgagina emas, nasrga ham, dramaturgiyaga ham, qisqasi, barcha adabiy asarlarga tegishlidir. mazmun va shakl mutanosibligi — adabiyot qonuniyatidir. alisher navoiy mazmunning etakchiligini inkor etib, quruq …

3 / 9

aydi. vaholanki, adabiyot — insonshunoslikdir. shoir asosiy tasvir ob'ektini unutgan. shu vajdan bu asar chindan ham formalizm namunasi. ta'kidlash kerakki, hikoyabop fikrni hikoyada, qissabop fikrni qissada, romanbop fikrni romanda ifodalash kerak. agar yozuvchi hikoyaga loyiq fikrni qissada, qissabop fikrni romanda ifodalashga intilsa yoki aksincha, romanbop fikrni qissada, qissabop fikrni hikoyada berishga urinsa, san'at asarida mazmun va shakl mutanosibligi buziladi—u, albatta, muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. masalan, s.anorboevning chorvadorlar hayotidan olib yozilgan “oqsoy shalolalari” qissasi g'oyaviy- badiiy jihatdan puxta asar bo'lsa, uning romanga aylantirilgan nusxasi sayoz chiqib qoldi. xuddi shunday holat raxmat fayziyning “cho'lga bahor keldi” asarida ham yuz bergan—asarning qissa nusxasi puxta, ammo roman nusxasi bo'shroq—mazmunan kambag'alroq... demak, yozuvchi to'plagan hayotiy material faqat qissagagina etarli bo'lgan ekan. yana shu narsani ham qayd etish lozimki, san'atkorona o'ylab topilgan shakl ham poetik mazmunga befarq qaray olmaydi: u mazmunga muayyan tus-suvrat beradi, uni boyitadi, bezaydi, quyultiradi, tugallaydi—estetik ta'sirchanlik bahsh etadi. birgina misolni olib ko'raylik: senga baxtdan …

4 / 9

di. shaklning mazmunga ta'siri mana shunday o'rinlarda aniq seziladi. umuman mazmun deganda biz san'at asarida aks ettirilgan hayot parchasini tushunamiz. boshqacha qilib aytganda, voqelik, ijtimoiy turmush muammolari san'at asarining mazmunini, mohiyatini tashkil qiladi. chunonchi, abdulla qahhorning “o'g'ri” hikoyasining mazmuni deganda biz asarda tasvirlangan o'tmishdagi o'zbek dehqonining obrazi—qobil boboning achchiq qismatini ko'z o'ngimizga keltiramiz: qobil boboning yakkayu yagona ola xo'kizini o'g'irlab ketishadi, bobo ko'mak so'rab ellikboshi, amin va pristavga murojaat qiladi, bor-yo'g'ini ularga tortiq etadi, kampiri esa azayimxonga obdastagardon qildiraman deb topgan-tutganini beradi. oqibatda, qobil bobo paxtafurush egamberdi boyga qaram bo'lib qoladi. san'at asarida voqelik ijodkorning nuqtai nazari, ya'ni dunyoqarashi taqozosiga ko'ra tasvirlanadi. shu sababli, ijodkor dunyoqarashi, san'at asarining mazmunida o'z ifodasini topadi, unda chuqur iz qoldiradi. binobarin, “o'g'ri” hikoyasida abdulla qahhorning qobil boboni butunlay xarob qilgan ellikboshi, amin va pristavlarga, ya'ni haqiqiy o'g'rilarga nafrati, g'azabi qanchalik kuchli ifodalangan bo'lsa, qobil bobo taqdiriga achinishi ham shu qadar aniq sezilib turadi. san'atda …

5 / 9

tsiya, ritmik-intonatsion vositalar obrazning mohiyatini ochishga xizmat qiladi, asar mazmunini ifodalaydi. mazmunni voqelikni badiiy ifodasi deganda, obrazni, ya'ni inson hayotining konkret badiiy manzaralarini nazarda tutamiz. yozuvchi hayotni obrazlar vositasida aks ettirar ekan, shu obrazning faoliyatiga o'z qarashlarini, ya'ni tendentsiyasini singdirib yuboradi. x.x.niyoziyning “boy ila xizmatchi” dramasida g'ofur, oybekning “qutlug' qon” romanida yo'lchi halqni mavjud ijtimoiy tuzumga qarshi kurashga da'vat qilar ekan, ular insoniy baxtni kurash orqali qo'lga kiritish mumkin deb qatiy ishonadilar. erk va baxt uchun kurashga da'vat etish—bu asarlarning g'oyaviy yo'nalishi — mazmunini tashkil qiladi. mazmunning shaklga o'tishi birinchi navbatda, obrazlar orqali yuz beradi. yozuvchining g'oyaviy niyati inson hayotining konkret manzaralari—obrazlar orqali gavdalanadi. mazmunning obrazlar orqali shaklga o'tishi dialektik aloqa bo'lib hisoblanadi. bu aloqa—murakkab ijodiy jarayondan iborat. chunonchi, mazmun obrazlar orqali shaklga o'tar ekan, shu jarayonda obraz mazmunga ham ta'sir qilishi mumkin. adabiyot tarixida shunday dalillar ham borki, yozuvchi qahramonlari xarakterlarini chuqurlashtirish ustida ishlashi jarayonida o'zining dastlabki g'oyaviy niyatini, …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy adabiyot rang-barang adabiy asarlar"

mazmun va shakl, mavzu ba foya mutanosibligi badiiy adabiyot rang-barang adabiy asarlar majmuidan tarkib topadi. shunga ko'ra, badiiy adabiyot haqidagi ta'limot adabiy asar haqidagi ta'limotni ham o'z ichiga qamrab oladi. adabiy asar tuzilishini puxta bilmay turib badiiy adabiyot haqidagi nazariy qarashlarni chuqur o'rganib bo'lmaydi. adabiy asar o'z tuzilishiga ko'ra murakkab mexanizmni eslatadi. negaki, adabiy asar “organizmi”da o'nlab g'oyaviy-badiiy unsurlar mavjud. chunonchi, asar to'qimasida mavzu, masala, g'oya, obraz, syujet, konflikt, kompozitsiya, til, maxsus leksik qatlamlar, ko'chimlar, badiiy san'atlar, poetik figuralar, she'r tuzilishi, adabiy tur va janr, metod va uslub alomatlari bo'ladi. yana ham to'g'rirog'i, adabiy asar mana shu unsurlarning birikib (bir butun bo'lib) ke...

This file contains 9 pages in DOCX format (33.9 KB). To download "badiiy adabiyot rang-barang adabiy asarlar", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy adabiyot rang-barang ada… DOCX 9 pages Free download Telegram