islom dinining aqidavviy yo`nalishlari va maktablari

DOCX 18 pages 106.2 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.2 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

7-mavvzu. islom dinining aqidavviy yo`nalishlari va maktablari reja 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidavviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. 2. alloh sifatlari haqidagi g`oyalar. islomda iymon, taqdir, rizq tushunchlarining talqini. 3. noan'anaviy e'tiqodlar: xorijiya, mu'taziliya, qarmatiya harakatlari. 4. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari, e'tiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. aqida hamda kalom ilmlari va ularni o‘rganuvchi manbalar. aqida (arab tilida «aqd» - bir narsani ikkinchisiga mahkam bog‘lash, bir-biriga bog`lash ma'nosini anglatadi. istilohda esa aqoid ilmining mashhur nomlaridan biri.) – balog‘atga yetgan kishi e'tiqod qilishi, imon keltirishi, islom dinining zaruratlari shaklida tasdiq qilishi, qalbiga mahkam bog‘lab olib undan ajralishi mumkin bo‘lmagan shar'iy e'tiqodiy hukmlar. insonning ikki dunyodagi saodati aynan aqidasiga bog‘liq. agar aqidasi pok bo‘lsa, yo‘li to‘g‘ri bo‘ladi, qilgan barcha amallari qabul bo‘ladi va bandalik bilan sodir etgan ba'zi gunohlari afv etiladi. agar aqidasi sof bo‘lmasa, buzuq bo‘lsa, yo‘li noto‘g‘ri bo‘ladi, qilgan amallari behuda ketadi va oxiratda jahannam ahlidan …

2 / 18

‘ambarga) ishonish; 3 – adl (ilohiy taqdirning adolatligiga) ishonish; 4 – imomat (imomlar hokimiyatini tanish) ishonish; 5 – maod (oxiratga) ishonish; ash'ariylar – kalomning asosiy yo‘nalishlaridan biri – ash'ariy maktabi tarafdorlari. boqiloniy (1013 y. v.e.), ibn furq (1015 y. v.e.), abu ishoq isfaro‘iniy (1027 y. v.e.), abdul qohir bog‘dodiy (1037 y. v.e.), juvayniy (1085 y. v.e.), shahristoniy (1153 y. v.e.), faxriddin roziy (1209 y. v.e.) taniqli vakillaridir. ash'ariy – abul hasan ali ibn ismoil (873-935) mashhur ilohiyotchi, kalomning ash'ariylar maktabi asoschisi. basrada tug‘ilgan. ash'ariy mu'taziliylarga qarshi diniy-falsafiy tizimni asoslash uchun qur'on va hadislarga qo‘shimcha qilib falsafa va mantiq ilmidan kengroq foydalangan. ash'ariy 100 ga yaqin asar yozgan bo‘lib, ulardan eng mashhuri «maqolat al-islomiyin» («musulmonlar ta'limoti»)dir ash'ariylarning dunyoqarashida aql diniy an'ana – naqldan ustun qo‘yiladi. ash'ariylar – moturidiylik tarafdorlaridan o‘nlab aqidavviy masalalarda farq qiladilar. masalan, ash'ariylar alloh o‘z bandalariga toqatlaridan tashqari og‘ir ishlarni ham buyurishi mumkin desalar, moturidiylar esa mumkin emas …

3 / 18

yilni mutlaqlashtirib konkret obyektiv sharoitni hisobga olmagan holda ko‘r-ko‘gopa qo‘llash buni ijtimoiy hayotning istagan sohasidan topish mumkin. keuіpdі davvrlarda diniy aqidaparastlik faollashib ketdi. vagsһa dinlarda shak keltirmasdan, miһokama qilmasdan e'tiqod qilish lozim bo‘lgan fikrlar – aqidalarni mutlaqlashtirib ularni saqlab qolishga, tiklashga urinishlar kuchaydi. kalom – (arabcha – ravvon nutq, so`z, gap, jumla ma'nolarini bildiradi) islom ilohiyot ilmi. mu'taziliylar paydo bo`lgandan keyin “aqida” ilmining nomi «kalom» deb atala boshlangan. 8 asrda arab xalifaligida paydo bo‘lgan. kalom islom diniy ta'limotini asoslashga harakat qiladi. kalom tarafdorlari mutakallimlar deyiladi. kalom turli diniy-siyosiy guruhlar (xorijiylar, qadariylar, jabariylar, murji'iylar va hak.) paydo bo‘lishi bilan bog‘liq bahslar jarayonida vujudga keldi va taraqqiy qildi. ulamolar ilmi kalomning ta'rifida ham bir necha xil fikrlar aytganlar. eng qadimgi ta'rif abu nasr farobiyga tegishli bo‘lib, u, «kalom sinoati ila millatning asoschisi aytgan chegaralangan gap va ishlarga nusrat berilur va unga xilof qilgan barcha so‘zlarni behudaga chiqarilur», degan. g‘azoliy ilmi kalom haqida …

4 / 18

ga oid masalalarga avvvalgi vaqtlarga o‘xshab faqat qur'on va sunnatdan dalil keltirish bilan kifoyalanib bo‘lmay qolgan edi. qarshi taraf aqliy dalil keltirishni ham talab etardi. ilmi kalomga xos uslub va mavvzular majmui birinchi bor al-ja'd ibn dirham (742 yil qatl etilgan) ijodida uchraydi. u doimo aql-idrokka tayanish talabini ilgari surdi va faqat inson salohiyati ojizlik qilgan hollardagina qur'on oyatlarini ramziy-majoziy ma'noda talqin qilish mumkin, deb hisobladi. uning shogirdi jahm ibn safvon (745 yil qatl etilgan) ustozining g‘oyasini davvom ettirdi. jahmning qarashlari mu'taziliylarga yaqin bo‘lgani bois odatda bu ikki ta'limotni bir-biridan farqlamaydilar. mu'taziliylarlarning kalom ilmi 9 asrning 1-yarmida ravvnaq topdi. ammo, xalifa al-mutavvakkil (847-861) davvrida quvg‘in ostiga olindi. ma'lum vaqtgacha sunniylikda - mu'taziliylarning falsafiy dalillariga qarshi kurashda g‘oyavviy qurol ro‘lini o‘ynashi mumkin bo‘lgan aqoidlar tizimi mavvjud emas edi va faqat qur'on va hadislarga havvola qilish bilan cheklanilardi. aynan mu'taziliylar o‘zlarining mantiqiy-falsafiy isbotlash uslublari bilan haqiqiy islo yo‘li shakllanishiga bevosita ta'sir ko‘rsatdi. …

5 / 18

xshi taraf ham salbiy taraf ham borligini ta'kidlab, u bilan faqat mutaxassis olimlar mashg‘ul bo‘lishi kerakligini uqtirgan. bu fikrlarni tadqiq qilib o‘rgangan olimlar, ilmi kalomni, xususan, undagi adashuvlarni tanqid qilganlar. uni madh qilganlar esa, foydali taraflarini e'tiborga olganlar.shuning uchun uni foydali taraflaridan ko‘p narsani o‘rgansa bo‘ladi, deydilar. boqiloniy (1013 y. v.e.), ibn furq (1015 y. v.e.), abu ishoq isfaro‘iniy (1027 y. v.e.), abdul qohir bog‘dodiy (1037 y. v.e.), juvayniy (1085 y. v.e.), shahristoniy (1153 y. v.e.), faxriddin roziy (1209 y. v.e.) kabi ash'ariylar maktabining taniqli vakillari zohiran o‘zlarini mu'taziliylarga qarshi qo‘yib hanbaliylar bilan murosa qilishga intilgan bo‘lsalarda, dunyoqarashi bo‘yicha mu'taziliylarning aql-idrokiga asoslangan yo‘lini davvom ettirdi. kalomning ikkinchi yirik maktabi moturidiylik ham mustaqil ravvishda taraqqiy etdi. ash'ariylar maktabi asosan shofi'iylar orasida tarqalgan bo‘lsa, moturidiylik ko‘proq hanafiylik doiralarida ko‘plab tarafdorlarga ega bo‘ldi va xususan, movarounnahr musulmonlarining asosiy aqidasiga aylandi. 13 asrdan ilmi kalom ibn sino asos solgan sharq falsafasi bilan yaqinlasha boshladi. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom dinining aqidavviy yo`nalishlari va maktablari"

7-mavvzu. islom dinining aqidavviy yo`nalishlari va maktablari reja 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidavviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. 2. alloh sifatlari haqidagi g`oyalar. islomda iymon, taqdir, rizq tushunchlarining talqini. 3. noan'anaviy e'tiqodlar: xorijiya, mu'taziliya, qarmatiya harakatlari. 4. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari, e'tiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. aqida hamda kalom ilmlari va ularni o‘rganuvchi manbalar. aqida (arab tilida «aqd» - bir narsani ikkinchisiga mahkam bog‘lash, bir-biriga bog`lash ma'nosini anglatadi. istilohda esa aqoid ilmining mashhur nomlaridan biri.) – balog‘atga yetgan kishi e'tiqod qilishi, imon keltirishi, islom dinining zaruratlari shaklida tasdiq qilishi, qalbiga ...

This file contains 18 pages in DOCX format (106.2 KB). To download "islom dinining aqidavviy yo`nalishlari va maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom dinining aqidavviy yo`nal… DOCX 18 pages Free download Telegram