relyatsion ma'lumotlar bazasi

DOCX 10 pages 122.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 122.0 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu ma’lumotlar bazasida relyatsion model va munosabatlar nazariy bilimlar reja: 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari 2. ma’lumotlarni tasvirlashda jadvallardan foydalanish 3. ma’lumotlar bazasida munosabatlar 4. munosabatlar to‘plami ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatilish 5. nazorat savollari 6. foydalanilgan adabiyotlar tayanch so`zlar: kortej, atribut, domen, relyatsion, munosabat, (1:1, 1:n, m:n) bog’lanishlar, mohiyat-aloqa, ustun, maydon. 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari ma’lumotlarni relyatsion modeli asosida munosabat tushunchasi yotadi. munosabatni ikki o‘lchamli jadvallar yordamida tavsiflash qulay. jadval ma’lumotlarni inson tomonidan tezda anglash va tushunushi uchun ishlab chiqilgan. munosabatlar to‘plami ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. shu bilan birga ular orasidagi bog‘lanishlarni modellashtirish imkonini beradi. relyatsion ma'lumotlar bazasi - bu munosabatlar orqali bog'langan jadvallar to'plami. relyatsion ma'lumotlar bazalari quyidagi asosiy tushunchalardan foydalanadi: 1. jadval - satr va ustunlarda saqlanadigan ma'lumotlar to'plami. 2. ustun yoki atribut - ma'lum turdagi ma'lumotlarni saqlaydigan jadvaldagi vertikal ustun. 3. qator - har bir ustunga mos keladigan ma'lumotlarni o'z ichiga olgan jadvaldagi …

2 / 10

dekslar jadvaldagi bir yoki bir nechta ustunlar uchun yaratilishi mumkin. 8. so'rov - jadvallardan ma'lumotlarni tanlash, o'zgartirish, qo'shish yoki o'chirish imkonini beruvchi ma'lumotlar bazasi so'rovidir. 9. tranzaksiya - bajarilishi kerak bo'lgan yoki umuman tugallanmagan ma'lumotlar bazasi operatsiyalari ketma-ketligi. tranzaksiyalar ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarning yaxlitligini ta'minlash imkonini beradi. 2. ma’lumotlarni tasvirlashda jadvallardan foydalanish ma'lumotlarni tasvirlash uchun jadvallardan foydalanish relyatsion ma'lumotlar bazasi modelining asosiy tamoyilidir. har bir jadval ma'lumotlar bazasidagi ob'ektlar yoki ob'ektlar haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga olgan yozuvlar (kortejlar) to'plamidir. har bir jadval ustunlar (atributlar) dan iborat bo'lib, ular har bir yozuv uchun ma'lumotlar turlari va cheklovlarini belgilaydi. jadvaldagi har bir yozuv ma'lum bir ob'ektga mos keladi va barcha atributlar uchun qiymatlarni o'z ichiga oladi. misol uchun, agar "mijozlar" jadvalini yaratmoqchi bo'lsak, unda ushbu jadval uchun "ism", "familiya", "manzil", "telefon" kabi atributlarni belgilashimiz mumkin. (4.1.jadval.) har bir atribut uchun uning ma'lumotlar turini va maksimal uzunlik yoki formati kabi cheklovlarni belgilashimiz mumkin. so’ngra …

3 / 10

jadvalda ifodalanishi xizmatchi raqami f.i.sh unvoni tugilgan yili bo‘lim mutaxassis kodi lavozim maosh xraq fish unv tyil blm mkod lvz msh 2518 valiev s.p. t.f.n. 1985 1 pm dot. 4 mln 2567 soliev i.t. t.f.d. 1987 2 evm prof. 5 mln 3245 aliev s.i. t.f.n. 1988 1 pm il.xodim 2,8 mln 3267 buriev a.o. akad. 1982 3 asu prorek. 4 mln 4.2-jadvaldagi birinchi satr (qator) atribut nomlari, ikkinchi satr atributlarni qisqacha nomlari va uchinchi, to‘rtinchi va beshinchi satrlar esa atribut qiymatlaridir. o‘tgan mavzularda ko‘rib chiqilgan ierarxik, tarmoqli va boshqa ma’lumotlarni tasvirlash usullarini shunday ikki o‘lchamli jadvalga keltirish mumkin. bunday jadvallarni quyidagi xususiyatlari mavjud. · jadvalni har bir ma’lumot elementi maydon hisoblanadi va takrorlanuvchi guruhlar bo‘lmaydi; · barcha ustunlar bir jinslidir; · xar bir ustunga nom tayinlangan; · jadvalda bir xil satr ikki marta uchramaydi; · bunday jadvalda satr va ustunlar ixtiyoriy tartibda qaraladi va ixtiyoriy ketma-ketlikda ishlatilishi mumkin. bunday xususiyatlarga …

4 / 10

bo'lishi mumkin, bu uning qiymatlarini faqat matn ma'lumotlari bilan cheklaydi. yoshi atributi butun sonlar (integer) domeniga ega bo'lishi mumkin, bu uning qiymatlarini faqat butun sonlar bilan cheklaydi. munosabatda har bir kortej o‘zining kalit identifikatoriga (nomiga) ega bo‘lishi kerak va kalit quyidagi xususiyatlarga ega bo‘ladi: · kortej kalit qiymati bilan bir qiymatli ifodalanishi kerak. · kalitda ortiqcha bo‘lmasligi kerak, ya’ni hech qanday atributni kalitdan olib tashlash mumkin emas. 3. ma’lumotlar bazasida munosabatlar ma'lumotlar bazasidagi munosabatlar umumiy atributlarga asoslangan ikkita jadval o'rtasidagi bog'lanishdir. munosabat bir-bir, bir-ko'p yoki ko'p-ko'p bo'lishi mumkin. misol uchun, agar da "bemor" va "shifokor" jadvallari mavjud bo'lsa, u holda "bemorid" umumiy atributi asosida ular o'rtasidagi munosabatni aniqlashimiz mumkin. har bir bemor turli kassaliklar bilan shifokorlarga murojat qilishi mumkin, shuning uchun jadvallar o'rtasidagi munosabatlar bittadan ko'p bo'ladi. 4.1.-rasm mohiyat-aloqa diagrammasi ma'lumotlar bazasini so'rashda ikkita jadval ma'lumotlarini birlashtirish uchun aloqadan foydalanish mumkin. masalan, ma'lum bir mijoz tomonidan berilgan barcha buyurtmalarni topish …

5 / 10

lementi ishlatiladi. bu element kalit deb ataladi. agar kalit ob’yektni bir qiymatli identifikatsiyalasa, u birlamchi kalit deyiladi. aks holda tashqi kalit deyiladi. agar ob’yektlarni identifikatsiyalash uchun bir nechta atributlar talab etilsa, bunday kalit tugallangan kalit deb ataladi. agar a va b guruhdagi ob’yektlar berilgan bo‘lsa, ular orasidagi quyidagi mosliklar yoki munosabatlarni o‘rnatish mumkin: 1. birga – bir (1:1)munosabat. a va b ob’yektlar to‘plami orasida 1:1 munosabat o‘rnatilgan deyiladi, agarda a ob’yektning bir nusxasiga b ob’yektning bitta nusxasi mos kelsa, va aksincha, b ob’yektning bir nusxasiga a ob’yektning bitta nusxasi mos kelsa. 2. birga – ko‘p (1:n) munosabat. a va b ob’yektlar to‘plamida a ob’yektning bir nusxasiga b ob’yektning bir nechta nusxasi mos kelsa, shu bilan birga b ob’yektning bir nusxasiga a ob’yektning bir nechta nusxasi mos kelsa shunday munosabat hosil bo‘ladi. 3. ko‘pga – bir (n:1) munosabat a va b ob’yektlar to‘plami orasida o‘rnatilsa, unda a ob’yektning bir nechta nusxasiga …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "relyatsion ma'lumotlar bazasi"

mavzu ma’lumotlar bazasida relyatsion model va munosabatlar nazariy bilimlar reja: 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari 2. ma’lumotlarni tasvirlashda jadvallardan foydalanish 3. ma’lumotlar bazasida munosabatlar 4. munosabatlar to‘plami ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatilish 5. nazorat savollari 6. foydalanilgan adabiyotlar tayanch so`zlar: kortej, atribut, domen, relyatsion, munosabat, (1:1, 1:n, m:n) bog’lanishlar, mohiyat-aloqa, ustun, maydon. 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari ma’lumotlarni relyatsion modeli asosida munosabat tushunchasi yotadi. munosabatni ikki o‘lchamli jadvallar yordamida tavsiflash qulay. jadval ma’lumotlarni inson tomonidan tezda anglash va tushunushi uchun ishlab chiqilgan. munosabatlar to‘plami ma’lumotlarni saqlash uchun...

This file contains 10 pages in DOCX format (122.0 KB). To download "relyatsion ma'lumotlar bazasi", click the Telegram button on the left.

Tags: relyatsion ma'lumotlar bazasi DOCX 10 pages Free download Telegram