oy kalendarlari

PPT 8 pages 76.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type PPT

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

10- §. kalendarlar (taqvimlar) 5 - §. kalendarlar (taqvimlar). umar xayyom kalendari uzoq muddatni vaqtning o'lchamlari (sutka-kun, hafta, oy va yillar) bo'yicha tizimga solish — kalendar deyiladi. kalendar tuzishda oy fazalarining almashinish davri yoki yil fasllarining almashinish davri (tropik yil) asos qilib olinadi. oy fazalarining almashinish davri (sinodik davr) asos qilib olingan taqvimlar — oy kalendarlari deb, yil fasllarining almashinish davri asos qilib olinganlari esa quyosh kalendarlari deb yuritiladi. oy fazalarining almashinish davri sinodik oy 29,53 sutkaga, yil fasllarining almashinish davri — tropik yil esa 365,2422 sutkaga teng bo'lib, ular butun sutkalarda (kunlarda) ifodalana olmasligi kalendarlar tuzishni ancha mushkullashtiradi. chunki kalendar oyi ham, yili ham amalda butun sutkalarda ifodalashni talab etadi. 1. oy kalendari. birinchi oy kalendari miloddan oldingi 2500-yillarda qadim vavilonda paydo bo'ldi. yetti kunlik hafta ham o'sha paytlarda, yulduzlar fonida harakatlanadigan yettita osmon jismi (quyosh, oy va 5 planeta) soniga teng qilib joriy qilindi. bu osmon jismlari ilohiylashtirilib, …

2 / 8

n boshlanib, u milodiy taqvim bo'yicha 622- yilning 16- iyuliga to'g'ri keladi. musulmonlarning bu taqvimlari hijriy, to'la qilib aytganda, oy-hijriy yoki qamariy-hijriy taqvim deb ataladi («hijratun» — arabcha «ko'chib o'tmoq» degan ma'noni beradi). bu taqvimnihg 12 oyi quyidagi nomlar bilan yuritiladi: mazkur taqvim bo'yicha yangi - 1428- yilning 1- muharrami 2007- yilning 20- yanvar shanba kuni kiradi. 2. quyosh kalendari. qadimgi misrda, miloddan oldingi 3000-yillar ilgari birinchi quyosh kalendari paydo bo'lgan. u davrda yil fasllarining almashinish davri 360 kunga teng deb, 12 oy 30 kundan qilib olingan. keyinchalik yil uzunligi 365 kun deb topilib, uning barcha oylari 30 kundan, 12- oyi esa 35 kun qilib ishlatilgan. va, nihoyat, miloddan oldingi iii asrda misrda astronomlar yilning uzunligini 365,25 kunga tengligini aniqladilar. shundan so'ng, eramizdan oldingi i asrda rim sarkardasi yuliy sezar yilining uzunligi 365,25 kunga teng kalendarni astronomlar yordamida tuzib, uni amalda joriy qildi. keyinchalik bu taqvim yuliy sezar sharafiga yulian …

3 / 8

naviy xudolarining nomlari bilan (yanus, februus, mars, maya, yunona) iyul va avgust oylari rim imperatorlari yuliy sezar va avgust nomi bilan, qolganlari esa o'zlarining tartib nomerlari (sentabr — yettinchi, oktabr — sakkizinchi, noyabr —bo'lib, bahorda tabiatning uyg'onishidan darak beradi. to'qqizinchi, dekabr — o'ninchi) bilan ataladi. aprel oyi — «aperire» «ochilish» («uyg'onish») degan so'zdan olingan bu taqvim bo'yicha yil boshi ilgari martda bo'lib, so'ngra 1- yanvarga ko'chirilgan. rossiyada yil boshi qadimda yiliga ikki marta — 1-martda va 1-sentabrda bayram qilinar edi. 1342- yildan moskva metropoliti (hokimi) yangi yil bayrami bundan buyon faqat 1- sentabrda o'tkazilishi haqida buy-ruq berdi. xvii asrning oxirida podsho petr i buyrug'i bilan 1700- yil kalendar yilining boshi 1- yanvarga ko'chirildi. shundan buyon bu taqvim bo'yicha yangi yil 1 - yanvarda nishonlanadigan bo'ldi. xi asrda nishopurda (xuroson) yashab, matematika, astro-nomiya sohasida ijod etgan taniqli shoir u.xayyom (1048-1131) 1070-yilda seljuq sultoni malikshoh va uning vaziri nizomul-mulk tomonidan saroyga taklif …

4 / 8

ishi bilan taqvim yilining boshi teng-kunlikdan siljib ketishiga (har to'rt yilda taxminan 1 kun) sabab bo'lgan. kalendarni bunday kamchilikdan xalos qilish uchun malikshoh astronom va matematiklardan iborat kengash tuzib, unga rahnamolik qilishni umar xayyomga,topshirdi. kengashning bosh vazifasi, taqvim yillarining boshi («navro'z») bahorgi tengkunlikdan siljimaydigan qilib tuzishdan iborat edi. buning uchun komissiya 366 kunlik kabisa yilini joriy qilib, uning kelish tartibini, rimliklarning yulian kalendarida joriy qilgan tartibidan boshqacharoq shaklini taklif etdi. keyinchalik umar xayyom kalendari deb nom olgan bu taq-vimda kabisa yili, 33 yilda 8 marta kelib (rimliklar taqvimida 32 yilda), dastlabki 7 tasi har to'rtinchi yilda, oxirgi 8- si esa 5-yili keladigan qilib qabul qilindi. boshqacha aytganda, 33 yillik davrning 4-, 8-, 12-, 16-, 20-, 24-, 28- va 33-yillari kabisa yillari sanalib, 366 kundan qilindi, qolgan 25 yili 365 kundan edi. u.xayyom kalendarida yilning o'rtacha uzunligi kunga teng bo'lib, tropik yilning haqiqiy uzunligidan (365,24220 kun) atigi 0,00022 sutkaga, ya'ni 19,5 …

5 / 8

yilning 21- martida kiradi. 24242 , 365 33 8 365 =

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oy kalendarlari"

10- §. kalendarlar (taqvimlar) 5 - §. kalendarlar (taqvimlar). umar xayyom kalendari uzoq muddatni vaqtning o'lchamlari (sutka-kun, hafta, oy va yillar) bo'yicha tizimga solish — kalendar deyiladi. kalendar tuzishda oy fazalarining almashinish davri yoki yil fasllarining almashinish davri (tropik yil) asos qilib olinadi. oy fazalarining almashinish davri (sinodik davr) asos qilib olingan taqvimlar — oy kalendarlari deb, yil fasllarining almashinish davri asos qilib olinganlari esa quyosh kalendarlari deb yuritiladi. oy fazalarining almashinish davri sinodik oy 29,53 sutkaga, yil fasllarining almashinish davri — tropik yil esa 365,2422 sutkaga teng bo'lib, ular butun sutkalarda (kunlarda) ifodalana olmasligi kalendarlar tuzishni ancha mushkullashtiradi. chunki kalendar oyi ham, yili ham ama...

This file contains 8 pages in PPT format (76.0 KB). To download "oy kalendarlari", click the Telegram button on the left.

Tags: oy kalendarlari PPT 8 pages Free download Telegram