soʻz urgʻusi

DOCX 5 pages 23.6 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.6 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

ingliz va oʻzbek tillarida soʻz urgʻusining oʻziga xosligi annotatsiya. tilning fonetik tuzilishi uning muhim tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, unda soʻz urgʻusi muhim rol oʻynaydi. soʻz urgʻusi – soʻzdagi ayrim boʻgʻinlarning boshqalarga nisbatan balandroq, aniqroq talaffuz etilishi hisoblanadi. tilning musiqiyligi, ritmi va ifodali nutq soʻz urgʻusining toʻgʻri qoʻllanishiga bogʻliq. ingliz va oʻzbek tillari turli til oilalariga mansub boʻlganligi sababli, ularning soʻz urgʻusi tizimlarida sezilarli farqlar mavjud. ushbu maqolada ingliz va oʻzbek tillarida soʻz urgʻusining oʻziga xos xususiyatlari, ularning taqqoslanishi va farqlari tahlil qilinadi. kalit so’zlar: fonologiya, supersegment birlik, urg‘u, cheklangan urg‘u, cheklanmagan urg‘u, so‘z urg‘usi. ma’lumki, har qanday tilning fonetik va fonologik birliklari dastlab ikki guruhga ajratiladi. ular segment va supersegment birliklardir. urg‘u ushbu har ikkala tilning fonologik tizimida supersegment birlik hisoblanadi. ingliz tilidagi so‘zlar tarkibidagi urg‘u tuzilishi ularning bo‘g‘in tuzilishi bilan yaqin bog‘liq. ikki bo‘g‘inli va ko‘p bo‘g‘inli so‘zlarda ularning urg‘u tuzilishi turli pozitsiyalardagi bo‘g‘inlarning turli darajadagi alohida diqqatga sazovorligi …

2 / 5

d" atamasi ostida guruhlanadi. so‘z urg‘usining turli turlari faqat tabiati yoki darajasi bo‘yicha emas, balki tilning turli so‘zlaridagi joylashuvi bo‘yicha ham farqlanadi. bu nuqtai nazardan ikki turdagi so‘z farqlanadi: 1. o‘rnatilgan va 2. erkin. o‘rnatilgan so‘z urg‘usiga ega tillarda asosiy urg‘u doimiy ravishda tilning barcha so‘zlarida bir xil pozitsiyadagi bo‘g‘inda joylashadi [3, 65 b]. mavzuga oid adabiyotlar tahlili soʻz urgʻusi masalasiga bagʻishlangan koʻplab ilmiy ishlar mavjud. ingliz tilida so‘z urg‘usi erkin bo‘lsa-da, uning joylashuvi va darajasi turlicha bo‘lishini belgilovchi ba’zi omillar mavjud. prof. v. a. vassilyev ularni quyidagicha tavsiflaydi [1, 23 b]: • orqaga chekinish tendentsiyasi; • ritmik tendentsiya; • saqlash tendentsiyasi va • ma’noviy omil prof. m. mirtojiev o‘zbek tilining urg‘u xususiyatlari haqida fikr yuritib, o‘zbek tili urg‘usining kvantitativ xususiyatga ega ekanligini ta’kidlaydi. uning qarashlariga ko‘ra, o‘zbek tilidagi leksik urg‘u kvantitativ tabiatga ega bo‘lib, chet tildan olingan so‘zlarning bo‘g‘inidagi dinamik urg‘ularni ham o‘zgartirish va o‘zlashtirish qobiliyatiga ega. shuningdek, n. …

3 / 5

gʻusining asosan birinchi boʻgʻinga tushishi, baʼzi istisnolar, urgʻuning soʻz maʼnosiga taʼsiri va nutq ritmikasidagi roli oʻrganiladi. ushbu adabiyotlar tahlili ushbu maqolada taqqoslanadigan tillarning soʻz urgʻusi tizimlarini tushunishga yordam beradi. tadqiqot metodologiyasi ushbu tadqiqot taqqoslash usuliga asoslanadi. ingliz va oʻzbek tillaridagi soʻzlar tanlab olinib, ularning urgʻu tushish tartibi, urgʻuning soʻz maʼnosiga taʼsiri va nutq ritmikasiga taʼsiri tahlil qilinadi. tahlil natijalari jadvallar va diagrammalar yordamida taqdim etiladi. tadqiqot uchun olingan maʼlumotlarning aniqligi va ishonchliligi uchun turli manbalar (lugʻatlar, fonetik qoʻllanmalar, audio yozuvlar) dan foydalaniladi. ingliz so‘zlari urg‘usi tuzilishini muhokama qilganda, endi so‘z urg‘usining funktsional jihatiga o‘tishimiz kerak. har bir tilning so‘z urg‘usi uchta asosiy vazifani bajaradi: i. so‘z urg‘usi so‘zni tashkil etadi, ya’ni so‘zning bo‘g‘inlarini aniq urg‘uli tuzilishga ega bo‘lgan til birligiga tashkil etadi. bu urg‘uli tuzilish bo‘g‘inlar o‘rtasidagi munosabatlar sxemasidir; so‘z urg‘usiz so‘z mavjud emas. shunday qilib, so‘z urg‘usi tuzuvchi vazifani bajaradi. tovushlar ketma-ketligi so‘z urg‘usi yordamida so‘zlarga tashkil etilgan birliklarga …

4 / 5

yo‘nalishda, ya’ni so‘zning oxiriga qarab ko‘chadi, masalan, "shahar-shaharlik-shaharliklar" misollarida ko‘rish mumkin. bu, o‘zbek tilida urg‘uning oxirgi bo‘g‘inga qaratilganligini bildiradi va bu, tilning o‘ziga xos me’yorlariga mos keladi. o‘zbek tilida so‘z urg‘usining oldingi bo‘g‘inga ko‘chishi kamdan-kam hollarda uchraydi, masalan, "yangi (yangi uy)" va "yangi (yangi kelib-ketdi)" so‘zlari misolida. shuningdek, so‘z ma’nolarini kuchaytirish yoki uslubiy rang berish zarurati tufayli geminatsiya (bir xil undoshlarning qayta takrorlanishi) jarayonida urg‘u oldingi bo‘g‘inlarga ko‘chishi kuzatilishi mumkin, masalan, "maza qilmoq - mazza qilmoq", "yashamagur - yashshamagur" kabi so‘zlarda urg‘u fonostilistik vosita sifatida ishlatiladi. o‘zbek tilida qo‘shma hamda juft so‘zlarda urg‘u soni ikkitadan ko‘p bo‘lishi mumkin. bunday hollarda, so‘zning oxirgi bo‘g‘inidagi urg‘u eng kuchli bo‘ladi va bu asosiy urg‘u deb hisoblanadi. qolgan urg‘ular esa ikkinchi darajali urg‘ular sifatida qaraladi. masalan, "kaltakesak", "temirbeton", "gultojixo‘roz", "aka-uka", "qozontovoq" kabi so‘zlarda bu holat kuzatiladi[ 5, 13 b]. tahlil va natijalar ingliz tilida soʻz urgʻusi soʻzning maʼnosini oʻzgartirishi mumkin. masalan, present soʻzi ikki …

5 / 5

asidagi pauza va urgʻu tushishining ritmik ketma-ketligi juda muhim ahamiyatga ega. oʻzbek tilida esa, nutq ritmikasi ingliz tiliga qaraganda kamroq aniq va bir xil emas. xulosa ingliz va oʻzbek tillarida soʻz urgʻusining oʻziga xos xususiyatlari mavjud. ingliz tilida soʻz urgʻusi soʻz maʼnosiga va nutq ritmikasiga kuchli taʼsir qiladi, oʻzbek tilida esa urgʻu asosan birinchi boʻgʻinga tushadi va maʼno oʻzgarishi kamroq uchraydi. ushbu farqlarni bilish ingliz va oʻzbek tillarini oʻrganuvchilar uchun juda muhimdir, chunki soʻz urgʻusining notoʻgʻri qoʻllanishi nutqning tushunilishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. kelajakdagi tadqiqotlar ushbu mavzuni chuqurroq oʻrganish va ushbu ikki til oʻrtasidagi soʻz urgʻusi tizimlarining yanada aniq farqlarini aniqlashga qaratilishi kerak. foydalanilgan adabiyotlar: 1. abduazizov a. a. english phonetics a theoretical course. 2-edition. tashkent, 2006 2. alimardanov r. a. – pronunciation theory of english, tashkent, 2009. 3. d. jones . an outline of english phonetics, 9th ed, cambridge, 1960 4. pennington, m. c. 1996. phonology in english language …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "soʻz urgʻusi"

ingliz va oʻzbek tillarida soʻz urgʻusining oʻziga xosligi annotatsiya. tilning fonetik tuzilishi uning muhim tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, unda soʻz urgʻusi muhim rol oʻynaydi. soʻz urgʻusi – soʻzdagi ayrim boʻgʻinlarning boshqalarga nisbatan balandroq, aniqroq talaffuz etilishi hisoblanadi. tilning musiqiyligi, ritmi va ifodali nutq soʻz urgʻusining toʻgʻri qoʻllanishiga bogʻliq. ingliz va oʻzbek tillari turli til oilalariga mansub boʻlganligi sababli, ularning soʻz urgʻusi tizimlarida sezilarli farqlar mavjud. ushbu maqolada ingliz va oʻzbek tillarida soʻz urgʻusining oʻziga xos xususiyatlari, ularning taqqoslanishi va farqlari tahlil qilinadi. kalit so’zlar: fonologiya, supersegment birlik, urg‘u, cheklangan urg‘u, cheklanmagan urg‘u, so‘z urg‘usi. ma’lumki, har qanday tilning fone...

This file contains 5 pages in DOCX format (23.6 KB). To download "soʻz urgʻusi", click the Telegram button on the left.

Tags: soʻz urgʻusi DOCX 5 pages Free download Telegram