pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari

PPTX 32 pages 822.6 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 822.6 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

2-mavzu: pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya instituti “bank hisobi va audit” kafedrasi “pul va banklar” fani reja: 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi. 2. pulning mohiyati va turlarining evolyutsiyasi. 3. pulning funksiyalari. 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi “pul” deb nomlangan maxsus tovarning paydo bo‘lishi natijasida odamlar o‘rtasida ayirboshlash bilan bog‘liq ziddiyatlar va «ehtiyojlarning bir – biriga mos kelmasligi» kabi muammolar barham topdi. pulning vujudga kelishiga quyidagi omillar asos bo‘lib xizmat qiladi: qadimgi davrda odamlar o‘z ehtiyojidan ortib qolgan iste’mol mahsulotlari turib qolmasligi va saqlashning imkoniyati bo‘lmaganligi bois ularni o‘zlariga yaqin yoki tanish odamlarga bergan, bu o‘z – o‘zidan odamlar o‘rtasida bir tomonlama ayirboshlash munosabatlari vujudga kelishiga sabab bo‘lgan. keyinchalik odamlarning ongi, dunyoqarashi va hayot kechirish tarzi rivojlanganligi natijasida, ikki tomonloma ayirboshlash munosabatlari vujudga kela boshladi. bu davrda, kishilarda o‘ziga zarur …

2 / 32

ddiy shakli. qiymatning ushbu shakli natural xo‘jalik tuzumiga xos bo‘lib, mahsulotlarning ortiqchaligi vaqti – vaqti bilan vujudga kelgan sharoitda amal qilgan. qiymatning oddiy shaklida ishlab chiqarish hajmining pastligi, yaratuvchi va oluvchining manfaatlari doimo ham bir – biriga mos kelmagan ayirboshlash jarayonida ma’lum tovarlargina ishtirok etgan. 2. qiymatning kengaytirilgan shakli. qiymatning kengaytirilgan shakli jamiyatda mehnat taqsimotining vujudga kelish davri bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, ushbu davrda, kishilar o‘rtasida ayirboshlash munosabatlari rivojlandi. endi kishilar mahsulotning asosiy qismini ayirboshlash uchun ishlab chiqara boshladi. 3. qiymatning umumiy shakli. bu sharoitda umumekvivalent sifatida e’tirof etilgan tovarlar eramizdan oldingi v – iv asrlarga qadar pul vazifasini bajardi. qiymatning umumiy shakli davrida, ishlab chiqarish kengaydi va uning asosiy maqsadi barcha uchun zarur bo‘lgan tovarni o‘zlashtirishga qaratildi. 4. qiymatning pul shakli. ayirboshlash munosabatlarining rivojlanishi, jahon bozorining vujudga kelishi, kumush va oltinning barcha tovarlar ichidan umumekvivalent vosita sifatida ajralib chiqishiga olib keldi. ushbu metallarning tabiiy xossasi (yagona jismligi, qiymatining o‘zgarmasligi, …

3 / 32

asini yo‘qotishi; qimmatbaho metallar zebu ziynat va boylik timsolida muomaladan chiqib ketishi; iqtisodiy taraqqayotning yuqori darajada rivojlanishi natijasida tovar va xizmatlar massasining qimmatbaho metallar (oltin, kumush) massasiga nisbatan shiddat bilan ortib borishi. pulning mohiyati pulning iqtisodiy mohiyati va uning zaruriyatiga xorijlik hamda mahalliy iqtisodchi olimlar alohida e’tibor qaratgan. masalan, a.smit pulni iqtisodiy kategoriya darajasiga ko‘tarib, unga “pul – bu muomalaning buyuk g‘ildiragi”, “savdo sotiqning yuksak quroli” sifatida ta’rif beradi. devid yum a.smitning pul xususidagi qarashlariga e’tiroz bildirib, “pul bu – savdo – sotiqning g‘ildiragi emas, balki u yog‘, shu savdo – sotiq g‘ildiragini erkin va yumshoq yurishiga imkoniyat yaratadigan vositadir” degan fikrni bildiradi. yum d. opiti. –m.: izdanie k.t.soldatenkova, 1986. –s.20. pulning rivojlanish tarixi pulning hozirgi kundagi ko‘rinishi, holati va darajasiga yetgunga qadar juda uzoq tarixiy davrni boshidan kechirdi. bu davr ichida dastlabki pullar tovar, buyum, oddiy metall va qimmatbaho metallar ko‘rinishidan hozirgi kunda keng foydalanib kelinayotgan qog‘oz va elektron …

4 / 32

l tangalarning og‘irligi 8,4 grammni tashkil etgan bo‘lib, “darik” deb nomlangan tilla tangalar ekanligi taxmin qilinadi. o‘sha vaqtlarda, ya’ni miloddan ilgarigi vi – iv asrlarda hozirgi o‘zbekistonning asosiy qismi, ya’ni xorazm, sug‘diyona va sak qabilalari yashagan hududlar ahmoniylar davlati tarkibida bo‘lganini hisobga olsak, ushbu “darik”lar o‘zbekiston zaminida amal qilgan bizga ma’lum birinchi tangalar bo‘lgan desak xato qilmaymiz. islom imperiyasida markazlashtirilgan boshqaruv tizimi tashkil etilgandan keyin xalifa abdumalik 696 yilda imperiyaning butun hududida yagona pul tizimini joriy etdi. shu davrdan boshlab, yirik savdo bitimlarini amalga oshirish uchun vazni 4,3 gramm bo‘lgan oltin dinor zarb etilgan. maosh va soliqlar to‘lovi uchun vazni 2,8 gramm bo‘lgan kumush drahmalar chiqariladi. kundalik savdo – sotiq esa mis tangalar – fuluslar yordamida (yunoncha «follis» hamyon ma’nosini anglatadi) amalga oshirila boshladi. bu pul birliklari movarounnahrda ham o‘sha davrda muomalada bo‘lgan. xii asrning o‘rtalarida, xorazmshoh otsiz davriga kelib, xorazm davlati kuchayib ketadi. xii asr 80 – 90 yillariga …

5 / 32

60, 100, 200, 300, 500, 1000, 2000, 3000, 5000, va 10000 qog‘oz pullar tanga deb atalgan. pulning funksiyalari pulning mohiyati uning funksiyalarida yanayam yaqqolroq namoyon bo‘ladi. pul iqtisodiy kategoriya sifatida nechta funksiyani bajarishi iqtisodchi olimlar, nazariyachilar va iqtisodchilar o‘rtasida juda uzoq davrdan buyon tortishuvlarga sabab bo‘lib kelmoqda. iqtisodiyotni markazdan boshqarish sharoitida nashr etilgan adabiyotlarda, pul beshta, ya’ni qiymat o‘lchovi, muomala vositasi, to‘lov vositasi, jamg‘arma vositasi va jahon puli funksiyalarini bajarishi ta’kidlanadi. iqtisodiy adabiyotlarda pulning funksiyalari xususida 2 ilmiy maktab olimlarining qarashlari mavjud: yevropa maktabi. amerika maktabi. yevropa maktabi pulning 5 funksiyasi xususida xulosaga kelgan: qiymat o’lchovi funksiyasi. barcha tovarlar va xizmtalar qiymati umumiy ekvivalent bo’lgan pulda o’lchanadi. hozirgi davrda oltinning almashilmaydigan qog’oz va kredit pullari bu funksiyani bajarmoqda. qog’oz pul moliya vazirligi tomonidan muomalaga chiqariladi. masalan: aqshda 1 dollardan 10 dollargacha bo’lgan kupyuralar aqsh g’aznachiligi tomonidan muomalaga chiqariladi. aqshda moliya vazirligi yo’q. bu vazifani aqsh g’aznachiligi bajaradi. angliyada tangalar moliya …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari"

2-mavzu: pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya instituti “bank hisobi va audit” kafedrasi “pul va banklar” fani reja: 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi. 2. pulning mohiyati va turlarining evolyutsiyasi. 3. pulning funksiyalari. 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi “pul” deb nomlangan maxsus tovarning paydo bo‘lishi natijasida odamlar o‘rtasida ayirboshlash bilan bog‘liq ziddiyatlar va «ehtiyojlarning bir – biriga mos kelmasligi» kabi muammolar barham topdi. pulning vujudga kelishiga quyidagi omillar asos bo‘lib xizmat qiladi: qadimgi davrda odamlar o‘z ehtiyojidan ortib qolgan iste’mol mahsulotlari turib qolmasligi va saqlashning imkoniya...

This file contains 32 pages in PPTX format (822.6 KB). To download "pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: pulning paydo bo’lishi, zarurli… PPTX 32 pages Free download Telegram