ega va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi

DOCX 24 pages 42.8 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.8 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________ instituti fakulteti “ ” ta’lim yo’nalishi -kurs talabasi ning fanidan yozgan kurs ishi mavzu: ega va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi ilmiy rahbar: ___________________ mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob. eganing nazariy asoslari va til tizimidagi o‘rni……………………………………………..……………………… 5 1.1. ega tushunchasining umumiy tavsifi va uni aniqlash mezonlari............ 5 1.2. o‘zbek tilida ega kategoriyasining grammatik xususiyatlari………..... 9 1.3. eganing shakllanishi, ma’no turlari va gapdagi sintaktik vazifasi….... 12 ii bob. o‘zbek tilshunosligida ega kategoriyasining tadqiqi va amaliy talqini............... 14 2.1. o‘zbek tilshunosligida ega masalasining o‘rganilish tarixi….………... 14 2.2. eganing zamonaviy sintaktik tahlil usullarida ifodalanishi…………. 17 2.3. ega va kesim munosabatining o‘zbek tilidagi ifoda vositalari……….. 29 xulosa…………………………………………………………….….... 21 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……….................. 23 kirish til — insoniyat jamiyatining eng muhim ijtimoiy hodisalaridan biridir. u inson tafakkurining mahsuli bo‘lish bilan birga, shu tafakkurning shakllanishiga, avloddan-avlodga o‘tishiga xizmat qiladi. har bir xalqning tili uning milliy ruhini, madaniy qadriyatlarini, dunyoqarashini …

2 / 24

niqlanadi, gapning grammatik asosini tashkil etuvchi kesim bilan uzviy bog‘lanadi va butun gapning mazmuniy markazini belgilaydi. shu sababli “ega” kategoriyasi o‘zbek tilshunosligida ham nazariy, ham amaliy jihatdan dolzarb mavzulardan biri bo‘lib kelmoqda. kurs ishining dolzarbligi - o‘zbek tilida ega kategoriyasining o‘rganilishi til tizimining chuqur grammatik tahlilini ta’minlaydi. chunki ega orqali gapning tuzilishi, mantiqiy yo‘nalishi, so‘zlarning bir-biri bilan munosabati aniqlanadi. bugungi kunda tilshunoslikda ega va kesim orasidagi grammatik moslashuv, egasiz gaplar, yashirin ega, morfologik shakllanishdagi o‘zgarishlar, funksional va semantik tahlil masalalari alohida tadqiqot yo‘nalishiga aylanib bormoqda. zamonaviy o‘zbek tili rivojlanish jarayonida egalarning morfologik va sintaktik jihatdan ifodalanish shakllari kengaymoqda. yangi uslubiy qatlamlarning paydo bo‘lishi, so‘z yasash jarayonidagi o‘zgarishlar va nutq madaniyatining yangicha shakllari egani o‘rganishda yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. shu bois, egani o‘rganish nafaqat sintaksis nazariyasi uchun, balki tilni o‘qitish metodikasi, matn tahlili, nutq madaniyati hamda tarjima nazariyasi uchun ham muhim ahamiyatga ega. kurs ishining ob’ekti — o‘zbek tilidagi ega kategoriyasi, …

3 / 24

at, so‘z birikmalari) va ularning gapdagi grammatik moslashuvi tahlil qilinadi. bundan tashqari, egasiz gaplarning tuzilishi, ega-kesim munosabatining o‘ziga xosligi ham tadqiqot doirasiga kiradi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilida ega kategoriyasining morfologik va sintaktik xususiyatlarini tahlil qilish, uning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish darajasi va ahamiyatini aniqlashdan iborat. ushbu maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: 1. ega tushunchasining grammatik mohiyatini nazariy jihatdan izohlash; 2. o‘zbek tilida ega turlarini, ularning ifoda vositalarini va grammatik shakllarini tahlil qilish; 3. ega va kesim orasidagi grammatik moslashuvni aniqlash va ularning o‘zaro bog‘lanish qonuniyatlarini yoritish; 4. ega va uning semantik turlarini aniqlash, gapdagi mazmuniy rolini ochib berish; 5. egasiz gaplar, yashirin ega va ularning til tizimidagi o‘rnini o‘rganish; 6. o‘zbek tilshunosligi tarixida ega masalasining tadqiq etilganlik darajasini ko‘rsatish va zamonaviy tadqiqotlar bilan solishtirish. kurs ishining tuzilishi - kurs ishi kirish, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovalardan iborat. i bob. eganing nazariy asoslari va til …

4 / 24

kitob o‘qimoqda” gapida o‘quvchilar so‘zi ega bo‘lib, u harakatning bajaruvchisini bildiradi va kitob o‘qimoqda kesimi bilan shaxs-son jihatidan moslashgan. eganing grammatik mohiyatini tahlil qilganda, u asosan so‘z turkumi, morfologik shakl, sintaktik vazifa va bog‘lanish xususiyati bilan aniqlanadi. ega ko‘pincha ot turkumiga mansub so‘zlar orqali ifodalanadi, chunki ot predmetlikni bildiradi. shu bois, ega gapda “kim?” yoki “nima?” so‘rog‘iga javob beradi[footnoteref:1]. masalan, “qushlar uchmoqda” gapida qushlar so‘zi ot turkumiga mansub bo‘lib, uchmoqda fe’lining bajaruvchisini bildiradi. ega sifatida olmoshlar ham keng ishlatiladi. “u darsga keldi” gapida u so‘zi olmosh bo‘lsa-da, semantik jihatdan shaxsni ifodalab, grammatik vazifada ega sifatida qatnashgan. shuningdek, sonlar ham ega vazifasini bajaradi: “uch kishi imtihondan o‘tdi” gapida uch kishi so‘z birikmasi ega vazifasida kelib, harakatni bajargan predmetni bildiradi. [1: abdurahmonova, g. a. o‘zbek tili sintaksisining nazariy masalalari. – toshkent: fan va texnologiya, 2019. – 248 b.] ba’zan fe’lning masdar shakli ham ega bo‘lib keladi. “o‘qish insonni kamolga yetkazadi” gapida o‘qish …

5 / 24

y markazini tashkil etadi va voqelikdagi predmet, hodisa yoki shaxsni bildiradi. eganing grammatik va semantik mohiyatini birgalikda o‘rganish natijasida uning gapdagi vazifasi yanada aniq namoyon bo‘ladi. ega grammatik jihatdan mustaqil birlik bo‘lib, kesim bilan shaxs-son, ko‘plik-yakkalik jihatidan moslashadi. “men o‘qiyman”, “biz o‘qiymiz” kabi gaplarda ega va kesim o‘rtasida shaxs-son mosligi yaqqol ko‘rinadi. agar bu moslik buzilsa, gapning grammatik tuzilishi ham izdan chiqadi. shu bois ega va kesim o‘rtasidagi moslik tildagi sintaktik uyg‘unlikni ta’minlovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. ega nafaqat fe’l bilan, balki butun gapning semantik tuzilmasi bilan ham bog‘liq bo‘ladi. gapdagi ma’noni anglashda aynan eganing kim yoki nima ekanligi muhim ahamiyat kasb etadi[footnoteref:2]. masalan, “o‘qituvchi kitob o‘qimoqda” va “o‘quvchi kitob o‘qimoqda” gaplari grammatik jihatdan bir xil bo‘lsa-da, eganing o‘zgarishi natijasida butun gapning ma’nosi o‘zgaradi. demak, ega semantik jihatdan gapning mazmuniy o‘qini belgilovchi bo‘lak sifatida til tizimida markaziy o‘ringa ega. [2: bahodirova, n. o‘zbek tili grammatikasining zamonaviy talqini. – toshkent: alisher …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ega va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi"

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________ instituti fakulteti “ ” ta’lim yo’nalishi -kurs talabasi ning fanidan yozgan kurs ishi mavzu: ega va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi ilmiy rahbar: ___________________ mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob. eganing nazariy asoslari va til tizimidagi o‘rni……………………………………………..……………………… 5 1.1. ega tushunchasining umumiy tavsifi va uni aniqlash mezonlari............ 5 1.2. o‘zbek tilida ega kategoriyasining grammatik xususiyatlari………..... 9 1.3. eganing shakllanishi, ma’no turlari va gapdagi sintaktik vazifasi….... 12 ii bob. o‘zbek tilshunosligida ega kategoriyasining tadqiqi va amaliy talqini............... 14 2.1. o‘zbek tilshunosligida ega masalasining o‘rganilish tarixi...

This file contains 24 pages in DOCX format (42.8 KB). To download "ega va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: ega va uning oʻzbek tilshunosli… DOCX 24 pages Free download Telegram